Ádildik qashanda adamzattyń armany bolyp keledi. Jasyratyny joq, keıde bir ujym túgili, bir otbasynyń ózinde ádildik kemshin qalyp jatady. Osyndaı jaǵdaıda onyń tutas memlekette ornaýy oryndalmas armandaı kórinetini ras.
Biraq qalaı desek te, ádildiktiń saltanat quratyny qııal emes ekendigi anyq. Tek sol ádildiktiń ornaýyna adamdardyń ózderi erik berse, sony qabyldasa jáne soǵan tek ıkemdelý ǵana emes, ony ózderi kúndelikti tý etip ustanyp júrse nátıje shyǵady. Áıtpese, qoldan sol tý túsken kúni ádildik te qarań qalatyny belgili. Al bizdiń el úshin ázirge keregi ádildik týyn ár adamnyń ustanyp júrýi bolyp turǵany jasyryn emes.
Árıne, ádildik adaldyqtan týady. Jáne kez kelgen iste jurttyń bári adaldyq tanytady deý asyra aıtqandyq bolar edi. Áıtpese múlde qylmys ta bolmaı, sot júıesi de, quqyq qorǵaý organdary da ádildikti ornatamyz dep shala búlinbes edi. Memleketter arasynda soǵys ta bolmas edi. Biraq álemde janjal da, soǵys ta, qylmys ta qanatyn keńge jaıyp barady. Ol neni bildiredi? Árıne, qaıda bolsa da ádildikti ornatýdyń qıyndyǵyn bildiredi. О́ıtkeni ol daýlasyp qalǵan eki adamnyń arasyndaǵy kelispeýshilik kiltin tabý úshin ǵana emes, búkil adamzattyń bolashaǵy úshin kerek. Mine, sondyqtan da Memleket basshysy N. Nazarbaev «HHI ǵasyrdaǵy ádildik – bul ulttyq damýdyń eń mańyzdy sharttarynyń biri» degen bolatyn. Bul sózge el ishi de, syrty da tynysh bolsyn, halyqaralyq jaǵdaı jaqsy bolsyn, daý-damaı, ókpe-naz, qastandyq az bolsyn dep tileıtin ımandy jannyń bári qosylady. О́ıtkeni ádil bola bilýdiń mańyzy tereńde. Ony Elbasy da aıta kele: «HHI ǵasyrda jahandyq álemniń qurylymy kóptegen faktorlarǵa táýeldi. Olardyń qatarynda jer júzindegi mıllıardtaǵan adamdardyń ádildikke umtylysyn kórýge bolady. HHI ǵasyrdaǵy ádildik – bul adamgershilik kategorııasy ǵana emes, ulttyq, jahandyq damýdyń eń mańyzdy sharttarynyń biri. HHI ǵasyrda «úshinshi álemniń» tabıǵı resýrstaryn «sorýdan» turatyn ekonomıkalyq modelden ónegelik kútýge bolmaıdy. Ol jerlerde álgindeı resýrstar taýsylǵan soń tyǵyryqqa tirelý baıqalady», dedi.
Demek, ádildik bizdiń damýymyz úshin aýadaı qajet. Ol úshin ne kerek? Bizdiń Ata Zańymyzda eń basty qundylyǵymyz adam, onyń quqy men bostandyǵy ekendigi anyq jazylǵan. Endeshe osy azamattardyń baı-qýatty, baqytty bolýy men eldiń órkendeýine ne túrtki bola alady? Ol – álemdik tájirıbede aıqyndalǵandaı, bıliktiń azamattarǵa degen adal qarym-qatynasy, Konstıtýsııa, zańdarymyzdyń barlyq talaptary oıdaǵydaı saqtalýy. Osyndaı adal da ádil qarym-qatynas arqasynda azamattar ózderiniń, balalarynyń, nemereleriniń erteńgi kúnge senimin arttyrady. Eshqandaı qorqynyshsyz, úreısiz úlken isterdi senimmen bastaıdy. Al munyń ózi azamattardyń bolashaqta tabıǵı resýrstarǵa múddeli bolmaı baqýatty ómir súre alatyndaı kúıge jetýine jaǵdaı jasaıdy.
Bárimizdiń de jaqsy ómir súrgimiz keletini sózsiz. Osy oraıda Elbasynyń álemdegi 30 ozyq eldiń qataryna ený bastamasyn kóterýi beker emes. Ol kóshke tek óz elinde jaqsy ómir súretinder ǵana qosyla alady. Mine, Memleket basshysynyń strategııalyq tapsyrmasynyń mánisi osy – el turmysynyń joǵary deńgeıge jetýin kózdeý. Onyń bir negizi – ádildik. Ony qalyptastyratyn sot júıesi men quqyq qorǵaý organdary. Osyǵan oraı Prezıdent «Kez kelgen sot reformasynyń túpki maqsaty – sýdıalardyń adaldyǵy men kásibıligi, ádildik jáne ádil sotqa qoljetimdilik bolyp sanalatyn táýelsiz jáne satylmaıtyn sot bıligi» dedi. Endeshe bile bilsek, quqyq qorǵaý organdary men sottardyń problemalarynyń búkil qyryn qamtıtyn Ult jospary dál osy mindetter aýqymyn sheshýge baǵyttalǵan. Biraq bir ǵana sottyń nemese quqyq qorǵaý organdarynyń jumysy ádildik máselesin sheship bere almaıdy. Ár adamnyń, barsha halyqtyń, tutas eldiń qolynda ádildik týy jelbirep tursa ǵana bıliktiń de nazary adaldyq pen ádildik aýylyna aýatyny sózsiz. Alaıda buǵan biz daıynbyz ba osy?
Aleksandr TASBOLAT, «Egemen Qazaqstan»