Qaıratkerlerdi ulyqtaǵan qoıylym

Avtory – belgili jazýshy-dramatýrg О́ten Ahmet. Al sahnalaǵan «Aq jol» QDP Mań­ǵystaý oblystyq fılıaly Jastar qanatynyń áýesqoı jas ártis­teri – mektep oqýshylary, kolledj stýdentteri. Rejısseri – fılıaldyń jetekshisi, jas talap Álııa Isaeva. Qazaq eli tarıhyndaǵy eń bir kúrdeli kezeńde úkimet basqarǵan Jalaý Myńbaıulyndaı, onyń senimdi serigi Sultanbek Qojanovtaı, eriksiz shetel asqan Mustafa Shoqaıdaı kez kelgen menmin deıtin ártistiń ózi júreksinetin uly tulǵalardyń rólinde aýyzdarynan ana súti keppegen óren­der oınaıtynyn bilgende, qazaqta «Qaryń kótere almaıtyn shoqpardy belińe baılama» degen maqal bar ǵoı, sol esterine túskendeı, zal toly kórermenniń á, degende ish tartyp qalǵany anyq-tyn. Alaıda sahnadaǵy kórinister bastalǵan bette-aq ol kúdikti oıdy birden ydyratty da jiberdi. Tar zamanda qazaqtyń erkindigi men berekeli bolashaǵy úshin jandaryn shúberekke túıgen keshegi uly tulǵalardy kórgen kórermen keıipkerlermen birge tolǵandy, halyqqa orny tolmas náýbet ákelgen ýaqyttyń ýlanǵan aýasyn birge jutty, zapyran qusty.

Oqıǵa-tartys alǵashqy astanamyz Orynbordan Aqmeshitke (Qyzylorda) aýysqan kúnnen bastap úkimet basqarǵan Jalaý Myńbaıuly tóńireginde órbıdi. Nebary 37 jasynda dúnıe­den ótken Jalaýdyń qysqa ǵumy­ryn­da tyndyrǵan isi qyrýar. Biraq spektakl avtorlary qaı­rat­kerdiń ómirbaıan izimen ketpeı, onyń adamı qasıetteri barynsha ashylatyn mándi tustaryn alǵan. 1919 jyly Kaspıı teńizi arqyly Mustafa Shoqaıdy shetelge shyǵaryp salýy, ózi redaktor bolyp «Aýyl tili» gazetin ashqanda, úlken úmit artyp Mirjaqyp Dýlatulynyń oǵan ózimsine muń shaqqandaı bolyp hat jazýy, Máskeýden arnaıy jiberilgen F.Goloshekın Qazaqstanda kishi oktıabr tóńkerisin jasaý kerek, baılardyń malyn tárkilep, aýyldy ujymdastyrýǵa kóshirýdi tezdetý kerek dep jany shyǵa janyqqanda, Jalaý Myńbaıuly qarsy shyǵyp qana qoımaı, namysyna kúıgen sátte shydamaı ketip, ony aıamaı judyryqtap ta tastaýy áserli óriledi.

Jalaý rólindegi Ramazan Tańsyqbaev syrt kelbetimen de ishki jan kúızelisin berý, sóz saptaý mánerimen de keıipkerine uqsaı bilgen. Onyń Mustafa Shoqaıdy shyǵaryp salarda «bolshevıkten kómek bolady dep qoryqpaı qalaı kelgensiz, sizdiń shetelde júrip aıtar sózińizdi mundaǵylar kerek qylar deımisiz» deýi, oıyndaǵysyn bultaq­tamaı týra aıtatyn jiger­li de qaısar, birbetkeı jan ekenin kórsetedi. Sultanbek ró­lin­degi Jumaǵazy Aıdar boı tur­qy shaǵyndaý bolǵanmen, túr ál­peti keıipkeriniń biz biletin sý­re­tindegi kelbetinen aýmaı qa­lyp­ty. Sóıleı jónelgende, jú­ris-turysyna, qımylyna sózi saı kelip, irilenip ketedi.

Qoıylym aıaqtalǵannan keıin sahnaǵa kóterilgen Sultanbek Qoja­nov­tyń nemeresi Svetlana Borısov­nanyń «aldymen atama sálem bereıin» dep, Sultanbek beınesin somdaǵan Jumaǵazyny qushaǵyna alyp, betinen súıip, kózine jas alǵan sáti zal toly kórermenniń kóńilin túgeldeı tolqytyp jiberdi. Jáne Jumaǵa­z­y­nyń oıynyna berilgen ádil baǵadaı qabyldandy. Mustafa Shoqaıdy oınaǵan Ǵazız Iztur­ǵanovty men osydan eki jyl buryn osy sahnadan «Azappen ótken ómir-aı» spektaklinde Ahmet Baıtursynuly rólinde kórgen edim. Baıyptylyǵy, oılylyǵy súısindirgen. Onyń bul jolǵy oıynynan da ulty úshin boıyndaǵy bar qýatyn sarqyp berýge bekingen, ol úshin erkin kósilip áreket etetin ashyq alań izdegen, aldaǵyny boljaı bilgen kemeńger tulǵa ekenin tanydyq. Jalaýdyń jary Kúmis rólindegi Nurgúl Bektursynova, aqyn Isa obrazyn somdaǵan Naýryz Qaıyrbaev, qyr qazaǵyn beınelegen Raqymjan Izturǵanov spektakldiń bas-aıaǵy jınaqy, jumyr, áserli shyǵýyna óz úlesterin qosa bildi. Osyndaǵy Qara kisi jalǵan uranǵa qudaıdaı senip, bilip te bilmeı adasyp satqyndyq jolǵa túsken, ultyn súıgen qazaq zııalylarynyń basyna qara túnek ornatqan bel­sen­dilerdiń jıyntyq beınesi. Bul kúrdeli róldi jas teatrdyń talantty áýesqoılarynyń biri Shámil Kenje somdady. Qoıy­lymnyń basynan aıaǵyna deı­in Jalaý ekeýiniń eki túrli kóz­qa­ras turǵysynan sharpysýy spek­takldiń tartysty, shıraq ótýiniń kepili boldy.

Buǵan deıin de «Azappen ótken ómir-aı», «Julynqurt», «Ana­nyń aq súti», «Áke ókinishi» spek­ta­kl­derimen, Mańǵystaý aımaǵyn súı­sintken, Qostanaı, Astana kórer­men­de­rine de bir­sha­ma tanylyp úlgergen jas rejısser Álııa Isaeva bul joly da qıyn taqyrypty jaqsy ıgergen.

Jalpy, áýesqoı ártisterdiń sońǵy bir jylda tyndyrǵan isine kásibı teatrdyń ózi qyzyq­qan­daı. Fılıal­dyń basshysy, jastardyń aqyl­shy ustazy Jań­byrbaı Mataev­tyń aıtýyn­sha, osy aralyq ishinde bular 20 myń adamdy qamtyǵan 61 ret spektakl kórsetipti. Oıym­dy Alash qaıratkeri Qoshke Kemeń­ger­­­ulynyń tikeleı urpaǵy, alash­taný­shy ǵalym Qaıyrbek Kemeńger sózimen túıindesem, «Jalaý Myńbaıulynyń qaı­rat­ker­lik taǵdyry jaıynda keremet spektakldi kórdik» – dedi ol.

– Sondyqtan oqýshylar men stý­dentterden quralǵan ártis­ter­di áýesqoı deýge kelmeıdi. Olar kúr­deli taqyrypty jaqsy meń­gerip, obraz­dardy kásibı deń­geıde somdaı bildi. Drama so­ńynda qara kıimdi, qara nıetti kó­leńke tómende qalyp, aq kıimdi er Jalaý óziniń laıyqty tuǵyryna kóterildi.

Qoryta aıtqanda, úlken kási­bı teatrlar bata almaǵan ta­qy­ryptardy ıgerip, qalyń kó­rer­menniń kókeıindegi otan­súı­gishtik ór sezimderin oıata bil­gen áýesqoı jas ártisterdiń bú­kil elge úlgi bolarlyq bul keleli isi qaıta jańǵyrýdyń bir jarqyn fenomeni – aıtýly qu­by­lys deýimizge ábden laıyq dep esepteımin.

Amanǵalı ShAMShADINULY, zeınetker