Elbasymyz qaı kezde de halyqtyń qamyn oılap, turmys jaǵdaılarynyń, áleýmettik máseleleriniń sheshilip otyrýyna qamqorlyq jasaýda. Jýyrda Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda kóterilgen áleýmettik bastamalarynyń barlyǵy da árbir qazaqstandyqqa jaqyn.
Elimizde táýelsizdik alǵannan beri qanshama turǵyn úı salynýda. Degenmen, halyqtyń turǵyn úıge degen suranysy azaımaı keledi. Osy máseleni sheshýde Elbasymyz «7-20-25» degen baǵdarlamany bastamashylyqpen usynyp otyr. Munyń mánisi osy kezge deıingi 14-16 % jyldyq ósim mólsherlemesin 7 %-ǵa deıin túsirýge negizdelgen. Egerde búgin bankter alǵashqy tólemniń úı baǵasynyń keminde 30-50 %-yn quraýyn talap etse, bul baǵdarlama boıynsha alǵashqy tólem 20 %-dan aspaýy kerek. Nesıeni jabý merzimi de uzartylmaq. Árıne, bul úıli bolýdy armandap júrgenderdiń úmitin kúsheıte tústi.
Joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men bilim sapasy da qoǵam úshin óte mańyzdy ekeni anyq. Elbasy usynǵan bastama boıynsha jyl saıynǵy 54 myń grantqa 20 myń grant qosylmaq. Onyń ishinde 11 myń grant tehnıkalyq mamandyqtarǵa bólinýge tıis. Sonyń arqasynda ekonomıkamyzdyń jańa jaǵdaıynda – tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııanyń talabyna saı myńdaǵan maman daıyndalyp shyǵady. Oǵan qosa stýdentterdiń jaǵdaıy bolý úshin 25 myńnan astam orynǵa arnalǵan stýdenttik jataqhana salýdy usynyp otyr. Kórip otyrǵanymyzdaı, Úndeýde kóterilgen máselelerdiń jastar úshin bereri mol. Baspanamen qamtý men bilim alýǵa jaǵdaı jasaý, basqa da artyqshylyqtar bolam degen balanyń baǵyn ashatyn ıgilikter.
Baqbergen DOSMANBETOV, qoǵam qaıratkeri, oblystyq qoǵamdyq keńes múshesi
Qyzylorda oblysy
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa Úndeýi qarapaıym adamdardyń kóńiline úlken qozǵaý salýda. О́ıtkeni munda aıtylǵan jaqsylyqtardyń barlyǵy naq solarǵa arnalyp otyr.
Máselen, bizdiń atqaratyn jumysymyzǵa qatysy bar tórtinshi bastama: «Shaǵyn nesıe berýdi kóbeıtý» máselesine keleıik. «О́zin-ózi eńbekpen qamtyǵan jáne jumyssyz turǵyndardyń arasynda jappaı kásipkerlikti damytý úshin atqarylyp jatqan jumystardyń aıasynda jeńildetilgen shaǵyn nesıe berý neǵurlym tıimdi tetik sanalady. 2017 jyly jalpy somasy 32 mıllıard teńge bolatyn 7200 shaǵyn nesıe berildi. Alaıda «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha bilim alǵan taǵy 5 myń adam óz isin bastaýǵa qajetti shaǵyn nesıelerdi ala almady. Sondyqtan 2018 jyly qosymsha 20 mıllıard teńge bólip, shaǵyn nesıelerdiń jalpy somasyn 62 mıllıard teńgege jetkizýdi tapsyramyn. Nátıjesinde, shaǵyn nesıe alatyndardyń sany 2017 jylmen salystyrǵanda 2 esege artyp, 14 myń adamǵa jetetin bolady. Bul jumysty odan keıingi jyldarda da belsendi jalǵastyrý kerek. Bastama myńdaǵan adamǵa óz isin ashýǵa múmkindik beretindigimen mańyzdy. Bul, ásirese aýyl-aımaqtar úshin, aýyldaǵy kásipkerlikti damytý úshin aıryqsha mańyzdy ekenin atap ótkim keledi», delingen onda.
Bizdiń «G-Global «jasyl ekonomıka» men damý koalısııasy» osy ýaqytqa deıin sheteldik áriptestermen iskerlik qarym-qatynastar qalyptastyra otyryp, aýyldy jerdegi otbasylardyń jaǵdaıyn tıimdilikpen jaqsartýǵa baǵyttalǵan birqatar «jasyl ekonomıka» tehnologııalaryn elimizge ákeldi. Osylardyń negizinde elimizdiń óńirlerinde osy tehnologııalardy taratý maqsatynda qurylǵan jeti ortalyq jumys istep tur. Olardaǵy tehnologııalardyń barlyǵy qýat kózderi men resýrstardy únemdeý nátıjesinde otbasy bıýdjetine eleýli tabys kirgize alady. Máselen, Astana mańaıyndaǵy Arnasaı aýylyndaǵy tehnologııalyq ortalyqta 35 tehnologııa ıgerilgen. Olar úıdiń shatyry sekildi jabyq shaǵyn orynjaı ishinde arnaýly shamdar ornatyp, olardy kún ornyna paıdalana otyryp, kókónister ósirýge qol jetkizý, bıogazdan qýat alý, kún, jel qondyrǵylaryn ornatý arqyly qýat óndirý ádisterin úıretedi. Qazirgi ýaqytta bul tehnologııalar aýyldaǵy kooperatıvter men jeke turǵyndardyń yqylasyn oıatyp, qoldanylý ústinde.
Sonymen bylaısha aıtqanda, qazir bizdiń elimizde zaman berip otyrǵan múmkindikterge saı tıimdi eńbek etip, «jasyl» tehnologııalardy ıgerý joldary ýaqyt ótken saıyn jetildirilý ústinde. Al munyń ózi qalalarda, ásirese aýyldy jerlerde otbasylardyń shaǵyn bıýdjetin nyǵaıtýǵa edáýir serpin beretindigi anyq. Aýyldy jerlerde otaǵasylar eńbek etip jatsa, otbasyndaǵy áıelder, kóbinese bala tárbıesimen jáne úı sharýasymen shuǵyldanatyny belgili. Bizdiń engizip otyrǵan tehnologııalarymyzdyń basym bóligi otbasyndaǵy áıelderdi tıimdi eńbekke tartýǵa, sóıtip otbasy bıýdjetine járdemin tıgizetindeı jaǵdaıǵa jetkizýge baǵyttalǵan. Bul tehnologııalardy ıgerýge sondaı bir úlken shyǵyn qajet emes. Endi, mine, Elbasynyń bes áleýmettik bastamasy, ásirese sonyń «Shaǵyn nesıelerdi kóbeıtý» bóligi boıynsha aýyldy jerlerge bólinetin jeńildikti nesıe qarajattary eselep arttyrylǵaly otyr. Sonymen aýylda eńbek etip, turmysty túzetýdiń tıimdi tetikteri men tehnologııalary qalyptasýda. Olardy úıretýshiler qatary da artyp keledi. Qarjy kólemi bolsa, bıylǵy jyldyń ózinde ulǵaıtylǵaly otyr. Men muny aýylǵa kelgen jaqsylyq dep túsinemin.
Saltanat RAHYMBEKOVA, «G-Global «jasyl ekonomıka» men damý koalısııasy» ZTB basqarma tóraǵasy
Osy ýaqytqa deıin biz kóbine ekonomıkalyq órkendeýge erekshe nazar aýdardyq. Ol túsinikti de, sebebi óndirisi órkendep, ekonomıkasy qaryshty damymaǵan elde áleýmettik máselelerdi sheshý esh múmkin emes. Elbasynyń osy jaıǵa basa nazar aýdaryp, endi áleýmettik reformalar jasaý kezeńiniń kelip jetkenin atap kórsetkeni jaıdan-jaı emes.
Árıne, budan osy kúnge deıin áleýmettik salada reformalar qolǵa alynbady degen oı týmasa kerek. Biraq gúldengen Qazaq eli eń aldymen erteńgi kúnine berik senim artqan adamdarymen qýatty ekenin basa aıtty Elbasy. Demek, erteńine senimi nyq eldiń bolashaǵy da jarqyn. Ár adam osy elde ómir súrip jatqanyna maqtanysh sezimmen qaraýy tıis. Týǵan jerine degen súıispenshilik te adamdarǵa ómir súrý jeńil ári jaıly bolǵanda ǵana týyndaıdy. Ash adamnyń saıasatta esh sharýasy joq. Toq adam óziniń ǵana emes, eliniń bolashaǵy úshin alańdaıdy.
Elbasynyń aıtyp otyrǵany da osy. Áleýmettik reformalar negizinde jańa bastamalardy júzege asyratyn ýaqyt kelip jetti. Endi bul memlekettiń ǵana emes, ár adamnyń óziniń bar kúsh-qýatyn jumsap, etene aralasatyn isine aınalmaq. Bıznesi órkendegen kásipker júdeýshilik tartqan adamǵa qol ushyn berip, kedeıshilik taýqymetin tartyp jatqandar qataryn azaıtýǵa barynsha úles qosqany abzal.
Memleket endi áleýmettik máselelerdi batyl sheshýdi qolǵa alady, buǵan biz jan-jaqty daıyndyqpen keldik, dedi Prezıdent óz sózinde. Sondyqtan bul jańa bastama qoǵamdy ortaq múddege uıytýǵa, Qazaq eliniń álemdik órkenıetten berik oryn alýyna jan-jaqty yqpal etedi dep senemiz.
Baqyt SMAǴUL, «El birligi» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy, «Aq jol» QDP Aqmola oblystyq fılıaly tóraǵasynyń orynbasary