Tórtkúl dúnıege tarap kele jatqan Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa adamzattyń densaýlyǵy men belsendi ómirin, uzaq ómir súrý múmkindikterin qamtamasyz etetinine kúmán joq. Sońǵy ýaqytta bıologııalyq salada, ásirese, genetıka ǵylymyndaǵy ınnovasııalar tańǵaldyrady. Keleshekte gendi túzeý sııaqty adam aqyly áli jete qoımaǵan sony jańalyqtar júzege asýy yqtımal. О́ıtkeni kóptegen sheshimin tappaǵan medısınalyq máselelerdiń genetıkalyq sıpaty bolǵandyqtan da kúrdeli kúıinde qalyp keledi. Sondyqtan bul saladaǵy betburys densaýlyq saqtaý júıesin jańa belesterge bastamaq.
Osy oraıda «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda otandyq medısınaǵa joǵary tehnologııaly kompıýterlik qurylǵylar men 3D prıntıng ispetti jańa quraldardy engizýmen birge, sheteldegi ozyq emdeý ortalyqtarynan úzdik dárigerler, bilikti mamandardyń elimizge arnaıy shaqyrtýmen kelip, sheberlik saǵattaryn ótkizýi, hám tájirıbe almasýy óte ózekti.
Bul rette Elbasy bıylǵy «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda densaýlyq salasyna erekshe toqtalyp: «Medısınada aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeýdiń tıimdiligin aıtarlyqtaı arttyratyn genetıkalyq taldaý men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizýge kirisýimiz kerek» degen edi. Memleket basshysy júktegen tapsyrmany oryndaýǵa, onyń ishinde jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizýge Shyǵys Qazaqstan oblysy da kiristi deýge bolady.
26 naýryzda О́skemende alǵash ret robottalǵan júıeniń kómegimen operasııa jasaldy. Oblys ortalyǵyndaǵy №1 qalalyq aýrýhananyń robottandyrylǵan hırýrgııa jáne transplantasııa ortalyǵynda О́skemenniń 50 jastaǵy turǵynynyń ót jolyna jasalǵan operasııa Italııadaǵy Gabrıele d’Annýnsıo ýnıversıteti klınıkasynyń professory, Mılandaǵy «TransEnterix» fırmasynyń hırýrg keńesshisi Stefano Djıdaronyń basshylyǵymen júrgizildi.
Sońǵy 8 jyldan beri Eýropada robottandyrylǵan júıeniń kómegimen operasııa jasap júrgen bilikti maman Qazaqstandaǵy alǵashqy operasııasynan soń jýrnalısterge arnaıy suhbat berip, áserimen bólisti. «Mundaı operasııany júrgizý úshin dárigerler men asssıstenter bilikti bolýy kerek. Komandalyq jumystyń mańyzy zor. Búgin operasııaǵa qatysqan qazaqstandyq áriptesterime, medısınalyq qyzmetkerlerge alǵysymdy bildiremin. Sonymen qatar operasııalyq zaldardyń jabdyqtalýy óte joǵary deńgeıde ekenin erekshe atap ótkim keledi. Osyndaı tamasha qolaıly jaǵdaılar men bilikti mamandardyń kómegimen ota sátti aıaqtaldy. Sizderdiń dárigerlerińizdiń daıyndyǵyna óte joǵary baǵa berer edim. Olar búgin meniń jáne robottalǵan júıeniń kómegimen ota jasasa, kelesi joly men kómekshi bolam, barlyǵyn ózderi jasaıdy», dedi sheteldik dáriger.
Operasııaǵa Italııadan kelgen mamanmen birge óskemendik dárigerler de qatysty. Sonyń biri – О́skemendegi №1 qalalyq aýrýhananyń hırýrgy Nartaı Turahanov. «Búgin – biz úshin tarıhı erekshe kún. Mundaı operasııa Qazaqstanda ǵana emes, TMD elderi ishinde О́skemende alǵash ret jasaldy deýge bolady. Men bul operasııaǵa asssıstent retinde qatystym. Operasııa sátti ótken sekildi. Byltyr bizdiń aýrýhananyń tórt dárigeri Eýropaǵa baryp, robottalǵan qurylǵy kómegimen operasııa jasaýdyń qyr-syryn meńgerip qaıttyq. Germanııada, Italııada boldyq. Robot kómegimen jasalatyn operasııalardy kózimizben kórip qana qoımaı, ózimiz de operasııa jasaýǵa qatystyq» degen ol osyndaǵy ortalyqta mundaı operasııany endi ózderi de jasaı alatynyn jetkizdi. «Shyǵys Qazaqstannyń dárigerlerimen birge ózim de Italııaǵa baryp, robottandyrylǵan hırýrgııany oqyp keldim. Biz barǵan klınıkada bir jylda 150 ota jasalǵan eken. Zamanaýı tehnologııanyń elimizge, onyń ishinde shyǵystaǵy emhanalarǵa engizilip jatqanyna qýanyshtymyn», deıdi Almaty qalasyndaǵy Ulttyq hırýrgııa ǵylymı ortalyǵynyń asqazan, óńesh jáne ishek joldary bóliminiń meńgerýshisi Ádil Adaıuly.
Robottalǵan júıeniń kómegimen jasalatyn operasııanyń ereksheligi nede? Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Marat Shoranovtyń aıtýynsha, robot kómegimen jasalatyn operasııa asqan dáldigimen, jaraqattyń azdyǵymen jáne naýqastyń tez arada ońalýymen erekshelenedi. Máselen, ótinen tas alynyp tastalǵan óskemendik turǵyn eki-úsh kúnnen keıin emhanadan shyǵýǵa múmkindigi bar.
Qazir oblysta óńirdiń dárigerlerin shetelde oqytýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. Byltyr robottandyrylǵan júıemen operasııa jasaýdy meńgerý úshin О́skemendegi №1 qalalyq aýrýhananyń tórt dárigeri Mılanǵa eki aptalyq oqýǵa baryp kelgen bolatyn. Oblys ákimi Danıal Ahmetov jaqynda shyǵysta elimizdegi tuńǵysh gıbrıdti operasııalyq zal ashylatynyn, aımaq dárigerlerin shetelde oqytý jumystary jalǵasyn tabatynyn, bıyl taǵy da eki dáriger shet elge baryp oqıtynyn jetkizdi.
Azamat QASYM, «Egemen Qazaqstan»
О́SKEMEN