HH ǵasyrdyń basynda, 1917 jyly Orynborda jalpy Qazaq quryltaıy ótip, Alashorda úkimeti qurylyp, onyń basqarý organy Semeıge qonystanǵannan keıin, ıaǵnı 1918 jyldyń kókteminde ult qaıratkerleri Alash qalasyna jınalyp aqyldasady. Mundaǵy maqsat – shettegi qazaqtarǵa baryp, olarǵa Alash ıdeıasyn nasıhattaý. Basqosýǵa Abaı mektebiniń ókilderi – Kókbaı Janataıuly men Turaǵul Abaıuly jáne ataqty balýan Qajymuqan Muńaıtpasuly qatysady.
Sóıtip 1918 jyly jazǵa salym Qytaı elin betke alyp Ahmet Baıtursynov, Mirjaqyp Dýlatov, Salyq Amanjolov, Raıymjan Mársekovter jolǵa shyǵady. Olar tóteleı tartyp Sháýeshek qalasyna barady. Osy tusta Shyńjań ólkesinde 150 myńnan astam qazaq bolǵan eken.
Ahańdar áýeli, kezinde Semeıde turyp, Sháýeshekke qonys aýdarǵan kópes Ramazan Shánishevtiń úıine túsedi. Eldi jınap, kelgen maqsattaryn aıtady. Osy kezdesýda áıgili ánshi, aqyn Áset Naımanbaıuly da bolady. Aqynnyń eki jyl buryn, ıaǵnı 1916 jyly osy ólkege birjola qonys aýdarǵan kezi-tin.
Alash arystarynyń bul saparynan qalǵan eki jádiger bar. Birinshisi – Áset aqynyń basqosýda aıtqan shaǵyn tolǵaýy bolsa, ekinshisi – Ahań-Jaqańdar kútip alýshylarmen birge túsken fotosy. Bul sýretti túsirgen adam – Muhametjan Ábdikerimuly. Ol Sháýeshekte orys mektebinde oqyǵan, 1915 jyldan bastap fotoǵa túsirýmen shuǵyldanǵan adam eken.
Almatylyq shejire qarııa Ýaqap Qydyrhannyń aıtýynsha, bul kisiniń ulty ózbek. 1950 jyldardyń ortasynda Qazaqstanǵa qonys aýdarǵan. Qysqasy, fotograf Muhamedjan joǵarydaǵy fotony ózimen birge Almatyǵa alyp kelgen.
Bertinde, 1989 jyly arystar aqtalyp, alashordashylardy qysqan qursaý bosaǵan tusta, ıaǵnı 1990 jyly «Qazaq ádebıeti» gazetiniń 18 mamyr kúngi sanyna «Asyl aǵalardy sýretke kim túsirdi?» degen taqyrypta maqala jarııalanyp, foto tuńǵysh ret jaryqqa shyqqan eken.
Sońǵy jyldary atalmysh fotonyń izine túsip, birshama zerttegen shyńjandyq ádebıettanýshy Bilisbek Ábdirazaq óziniń 2014 jyly Úrimji qalasynda jaryq kórgen «Juńgo qazaq baspasóziniń qysqasha tarıxı» atty eńbeginde, joǵarydaǵy jádigerdi 1956 jyly Muhamedjan Balqash Bapınniń nusqaýymen akademık Axmet Jubanovqa kórsetedi. A.Jubanov top adamnyń shetinde otyrǵan Áset aqynnyń sýretin ǵana tańdap alyp, óziniń «Zamana bulbuly» atty kitabyna engizgen deıdi. Zamana baǵamyn ańdaǵan jádigerdiń ıesi keıin bul fotony senimdi saqtaýshy dep Baýyrjan Momyshulyna syılaıdy. Joǵarydaǵy «Qazaq ádebıeti» gazetinde jarııalanǵan sýret Baýkeń batyrdyń arxıvinen alynypty.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»