Elimizde kóktemgi egis jumystary da bastalyp ketti. Ádettegideı, bıylǵy jyly da eginshilerdiń aldy bolyp dala tósine Ońtústik Qazaqstan oblysynyń dıqandary shyqty.
Qolymyzdaǵy málimetterge qaraǵanda, bul oblystyń sharýalary 10 sáýirge deıin 25,6 myń gektar jerge jazdyq arpa, 28,3 myń gektarǵa jońyshqa, 43,4 myń gektarǵa maqsary, 7,2 myń gektarǵa kartop, 14,8 myń gektarǵa kókónis, 11,4 myń gektarǵa baqsha ónimderin egip úlgergen. Qazir bul jumystar odan ári qyzý jalǵasýda.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy mamandarynyń aıtýyna qaraǵanda, kóktemgi dala jumystaryn merziminde atqarýǵa oblysta tolyq múmkindik bar. Olardyń aıtýynsha, bıylǵy jyly 833,1 myń gektar jerge aýylsharýashylyq daqyldary otyrǵyzylmaq. Bul – ótken jylǵydan 6,8 myń gektar artyq. Sóıtip bıylǵy jyly bul oblysta arpa 42 myń gektarǵa, maıly daqyldar – 116,5 myń gektar, dándik júgeri – 54 myń gektar, maqta – 105 myń gektar, kókónis, baqsha, kartop – 117,5 myń gektar, malazyqtyq daqyldar 237,8 myń gektar jerge otyrǵyzylady dep josparlanǵan. Ońtústikqazaqstandyq dıqandar sońynan ilese Almaty, Jambyl, Qyzylorda oblystarynyń sharýalary da iske kiristi.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń málimetterine qaraǵanda, jalpy elimizdiń ońtústik óńirlerinde 16 sáýirge deıin 180,2 myń gektar jerge jazdyq astyq tuqymy sebildi. Bul jospardyń 41 paıyzy júzege asqandyǵyn kórsetedi.
Munyń syrtynda Almaty, Jambyl, Qyzylorda oblystarynda 27,2 myń gektar jerge maıly daqyldar egý jumystary júzege asyrylýda. Naýryz aıynyń 19-y kúni Úkimette kóktemgi egiske ázirlik jumystarynyń barysy qaralǵan bolatyn. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń orynbasary Arman Evnıev, aldyn ala jınalǵan derekterge sáıkes, 2018 jyly egis alqaptarynyń kólemi elimiz boıynsha 21,8 mln gektardan asyp jyǵylatyndyǵyn aıtqan edi.
«Dándi daqyldardy 14,7 mln gektar alqapqa, onyń ishinde bıdaıdy 11,4 mln gektar jerge egý josparlanyp otyr. Mal azyǵy daqyldary 2,5 mln gektardan astam jerge egiledi. Bul – ótken jylǵydan 49 myń gektarǵa artyq. Maıly daqyldarǵa 2,6 mln gektar jer bólinedi. Kartop egistiginiń kólemi ótken jylǵydan 15 paıyzǵa artatyn bolady», degen edi A. Evnıev. Sondaı-aq ol bıylǵy jyldyń eginine 2,6 mln tonna tuqym daıyndalǵanyn aıtty.
Oblystar ákimdikteriniń málimetteri boıynsha, 1 naýryzdaǵy jaǵdaıǵa sáıkes osy jyldyń kóktemgi egis jumystaryn júrgizýge traktorlardyń daıyndyǵy – 87 paıyzdy, egis keshenderiniń ázirligi – 100 paıyzdy, tuqym sepkishter – 87 paıyzdy, topyraq óńdeıtin quraldar ázirligi 88 paıyzdy quraǵan.
Kóktem kelse eginshilerdi tolǵandyratyn úlken másele – janar-jaǵarmaımen qamtylý jaıy. Sol Úkimet otyrysynda 2018 jylǵy naýryzda kóktemgi egis jumystaryn júrgizý úshin dızel otynyna usynylatyn baǵa tonnasyna 156 myń teńgeni quraıtyndyǵy málimdelip, ony aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshilerge keshiktirmeı jetkizý kestesi jasalǵandyǵy aıtylǵan edi.
«Ishki naryqta ortasha kóterme baǵa tonnasyna 170 000 teńgeni quraıdy. Osylaısha kóktemgi egis jumystaryn júrgizýge 2018 jyly dızel otynynyń baǵasy ortasha naryqtyq baǵamen salystyrǵanda 14 000 teńgege tómen», degen edi bul jaıynda Energetıka vıse-mınıstri M.Myrzaǵalıev. Biraq ókinishke oraı, eń astyqty oblystardyń biri Qostanaı oblysynda kóktem egis ábden jaqyndaǵan kezde shý shyqty. Osy oblystyń Qamysty aýdanynda 11 sáýir kúni ótken májiliste jumys alqymnan alýǵa taqaǵanymen sharýalardy tuqymmen, dızel otynymen qamtýda sylbyrlyqtyń bar ekendigi ashyldy. Májiliste sóz alǵan «PKF» JShS basshysy Tóremurat О́tepov óziniń Pavlodar munaı óńdeý zaýytymen dızel otynyn jetkizip berý jóninde 3 naýryz kúni kelisimshartqa qol qoıǵanyn, 10 kúnniń ishinde aqshasyn tólegenin, biraq dızel otynyn áli ala almaı otyrǵanyn málimdedi.
Májiliske qatysqan sharýalar da Tóremurat О́tepovti qoldap sóılegen. Sondaı-aq olardyń málimdeýinshe, sharýalardy tuqymmen qamtý máselesi de áli tolyq sheshilmeı otyrǵan kórinedi. Bul jóninde qurylǵan qor áli óz jumysyna bel sheship kirispegen.
Árıne kóktemgi egiske ázirlik jaǵdaıy aldyn-ala baıandalǵanda tep-tegis, tigisi jatqyzylǵan bolyp kelgenimen, egis jumystary bastalar kezde bir shýdyń shyǵatyndyǵy jyldaǵy ádet. Sondyqtan bul joly da «kósh júre túzeledi» degendeı, qamystylyq dıqandar kótergen problema egis bastalǵansha sheshimin tabady degen senimdemiz. Eń bastysy, osy iske jaýapty organdar men adamdar sharýalar kótergen máselege der kezinde nazar aýdarýy tıis. О́ıtkeni janar-jaǵarmaı men tuqymdy jetkizip berýshiler sylbyrlyǵyn sharýalar keshirgenimen, tabıǵattyń keshirmeıtindigi anyq.
Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»