Baýyrlastyqty bekemdegen basqosýlar

Osy oraıda Halyqaralyq Túrki akademııasy Qazaqstan Respýblı­ka­synyń О́zbekstandaǵy elshiliginiń qoldaýymen Tashkent qalasynda birqatar mańyzdy ǵylymı-mádenı is-sharalar legin ótkizdi. Atap aıtqanda, mamyrdyń 11-12 kúnderi Á.Naýaı atyndaǵy Tash­kent memlekettik ózbek tili men áde­bıeti ýnıversıteti, О́zbekstan Res­pýb­lıkasy О́ner mýzeıi, О́zbekstan Jazý­shy­lar odaǵymen birlesken shara­lar baý­yrlas halyqtardyń rýhanı sabaq­tas­tyǵyn jańa mazmunmen baıyta tústi.

Akademııa Álisher Naýaı atyndaǵy Tashkent ózbek tili jáne ádebıeti mem­lekettik ýnıversıtetimen birlesip «Ha­lyq­aralyq túrkologııadaǵy ózbek tili­niń róli men yntymaqtastyqtyń kele­shegi» atty ǵylymı-konferensııa uıymdastyrdy. Jıyndy uıym­das­­tyrýǵa kelgen Halyqaralyq Túrki aka­demııasy delegasııasy saparyn uly aqyn, ǵulama oıshyl Álisher Naýaı esker­tkishine gúl qoıý rásiminen bastady.

Atalmysh konferensııada kúlli túrki áleminiń rýhanı damýyna qatysty aýqymdy máseleler júıeli talqylandy. Ǵylymı jıynǵa Ázerbaıjan, О́zbekstan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrkııa, Reseı se­kil­di elderden kelgen ǵalymdar qatys­yp, mazmundy baıandamalar jasady.

Ǵylymı-konferensııada quttyqtaý lebizin bildirgen Qazaqstannyń О́zbek­stan­daǵy Tótenshe jáne ókiletti el­shi­si Erik О́tembaev mundaı alqaly jıyn­dar memleketter arasynda barlyq sala boıynsha tabysty ynty­maq­tas­tyqtyń alǵyshartyn jasaıtynyn erekshe atap ótti.

«Búgin biz Jibek jolynyń, jahan­da­ný prosesteriniń qaıta órlep kele jatqanyn aıta alamyz. Men kon­fe­ren­sııaǵa qatysýshylardyń barly­ǵyna úlken jetistikter tileı otyryp, basqosýlaryńyz tabysty bolsyn dep tileı­min. Bizdiń kezdesýlerimizdiń bar­lyǵy ózara yntymaqtastyqtyń berik irgetasyn qalaıdy. Eń bastysy, ózderińiz biletindeı, Qazaqstan Prezı­denti Nursultan Nazarbaev bizdiń ha­lyq­­tardyń rýhanı baılanystaryna bu­rynnan tereń mán berip, únemi nazar aýdaryp keledi. Sondyqtan meniń oıymsha, osy konferensııa onyń «bolashaqqa baǵdar: rýhanı jań­ǵyrý» atty tolaǵaı eńbeginde aıqyn kórsetilgen ne­­gizgi baǵyttarymen úılesetindikten, osy konsepsııamen jaqyn tanysasyzdar», – dedi elshi.

Túrki dúnıesiniń ǵalymdary bas qos­qan alqaly jıynda túgel túrki jurty­nyń tutastyǵy men táýelsizdigin uran etken uly aqyn Maǵjan Jumabaevtyń ózbek tiline aýdarylǵan «Tanlangan asar­lar» atty tańdamaly shyǵarmalar jı­na­ǵynyń tanystyrylym saltanaty ótti. Bul jınaqqa aqyn M.Jumabaevtyń óleń­deri, poemalary, sonymen birge zert­teý maqalalary engen.

Jınaqty ózbek tiline Qaraqal­paq­stannyń halyq aqyny, belgili sóz zer­geri Muzaffar Ahmad aýdarsa, kitap­qa ǵylymı túsinikter men aqyn týraly zertteý maqalany jazǵan – fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Nasımhan Rahmanov.

Kitaptyń saltanatty tanystyrylymyn Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik О́tem­baev pen Álisher Naýaı atyndaǵy Tash­kent ózbek tili jáne ádebıeti mem­le­kettik ýnıversıtetiniń rektory Shýhrat Sırojıddınov ótkizip, sııasy keppegen jańa kitapty oqyrmanǵa tartý etti. Halyqaralyq Túrki akademııasynyń basshysy Darhan Qydyráli Maǵjan Jumabaev jınaǵyn aýdarǵany úshin ózbek tarapyna zor alǵysyn bildirip, aýdarmashy, aqyn Muzaffar Ahmad pen professor, maǵjantanýshy Násimhan Rahmanovty arnaıy medalmen marapattady.

Konferensııada túrki áleminiń tu­ǵyr­­ly tulǵalary, kórkemsóz sheber­leri Álisher Naýaı, Maǵjan Jumabaev, Shyń­ǵys Aıtmatov taǵylymy ár qyry­nan sarapqa salynyp, jalpy adamzattyq aqyl-oı qazynasyna qosylǵan biregeı qazyna ekendigi dáıektele tústi. M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ın­stı­týtynyń dırektory, fılologııa ǵy­lymdarynyń doktory, professor Ýálıhan Qalıjanov «Naýaı men Abaı úndestigi: ótkeni men búgini» degen taqy­rypta baıandama jasap, dańǵaıyr dana­lar­dyń oı ushqyndary jas urpaqqa máńgilik nár bolatynyn baıyptady.

Qyrǵyzstandyq belgili túrkolog, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Qadyráli Qońqabaev túr­kologııa ǵylymynyń aldynda tur­ǵan mindetter men maqsattar týraly tu­jy­rymdy pikir órbitse, Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnı­versıtetiniń professory, fılo­lo­gııa ǵylymdarynyń doktory Qul­bek Ergóbek túrki álemi men túrki zııa­ly­la­rynyń taǵdyry men tanymyna Tash­kent shaharynyń tıgizgen sharapatty yqpalyn tereń saralap, óreli oılaryn ortaǵa saldy.

Konferensııa barysynda Halyq­ara­lyq Túrki akademııasy men Álisher Naýaı atyndaǵy Tashkent ózbek tili jáne ádebıeti memlekettik ýnıversıteti arasynda yntymaqtyq jóninde Memo­ran­dýmǵa qol qoıý rásimi jasaldy.

Túrki áleminen kelgen ǵalymdar Jibek joly boıynda tereń tamyrlastyqty toǵystyryp turǵan Tashkent shaharynda Mustafa Shoqaı, Ahmet Baıtursynov, Maǵjan Jumabaev bastaǵan danalardyń izi saırap jatqanyn, tutastyqqa uıytqy bolǵan osy qalada Abaı men Maǵjannyń tolyq shyǵarmalar jınaǵynyń jaryq kórgenin, al búgingi Tashkent basqosýy da baýyrlas halyqtarymyzdyń rýhanı túleýine jarqyn jol ashatynyn biraýyzdan atap ótti.

* * *

Sondaı-aq ǵylymı delegasııa О́zbekstan Memlekettik óner mýzeıin­de qazaqtyń uly oıshyly, klassık aqyn Abaı Qunanbaıulyna arnalǵan rýha­nı keshke qatysty. О́zbekstan pre­zıdenti Shavkat Mırzııoev naýryz aıyn­da halqymyzdyń uly aqyny Abaıdyń shyǵarmashylyǵyn nasıhat­taý týraly qaýlyǵa qol qoıǵany belgili. Osyǵan baılanysty baýyrlas elde ıgilikti sharalar júıeli uıym­das­tyrylyp jatyr. Taǵylymdy keshte Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tór­aǵasy, aqyn Ulyqbek Esdáýlet, S.Seıfýllın atyndaǵy mýzeıdiń dırektory, aqyn Nesipbek Aıtuly, «Maǵjan» kórkem-ádebı jýrnalynyń bas redaktory Jarasbaı Súleımenov Naýaı men Abaı, Chýlpan men Abdýraýf Fıtrat bastaǵan uly tulǵalardyń rýhanı mırasyna tereń taldaýlar jasap, ǵulamalar ónegesi baýyrlas elderdi jalǵastyratyn altyn kópir ekenin dáıekti dáleldedi.

Abaıdyń ásem ánderin shyrqap, qazaq­tyń halyq kúılerin oryndaǵan ózbekstandyq daryndy jas óner­paz­dardyń konserti rýhanı keshti dúr silkintip serpiltip jiberdi. Atap aıtqan­da, О́zbek memlekettik teatrynyń ak­teri Hamza Hasanov, О́zbekstan mem­lekettik Jastar teatrynyń akteri Malık Valıhodjaev uly aqynnyń qarasózderin óz tilderinde mánerlep oqydy, al О́zbekstan ulttyq kon­ser­va­to­rııasynyń bir top jas órenderi Abaı ánderin tamyljytyp oryndady.

Kesh sońynda Abaı Qunanbaev jaıly ózbek rejısseri Gııas Shermýhammedov túsirgen derekti fılm kórsetildi. Ta­ǵy­lymdy keshke qatysýshylar bir­aýyz­dan kóne muranyń shyraqshysy bo­lyp otyrǵan О́ner mýzeıinde ótken Abaıǵa arnalǵan keshtiń baýyrlas ha­lyq­tardyń dostyǵyna úlesi mol eken­digine erekshe mán berip, áriptestik baı­lanystardyń kókjıegi budan ári keńı bere­tinine senim bildirdi.

* * *

Sonymen birge Halyqaralyq Túrki akademııasynyń delegasııasy О́zbek­stan Ulttyq Ǵylym akade­mııa­sy­nyń prezıdenti, akademık Behzod Iýldashevpen, О́zbekstan Jazýshylar oda­ǵynyń birinshi hatshysy, jazýshy Mırzo Mınhojıddın bastaǵan qalam­ger­lermen de kezdesý jasady.

Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli men О́zbekstan Ulttyq Ǵylym akade­mııa­sy­nyń prezıdenti, akademık Behzod Iýldashev jyly shyraıda ótken suhbat barysynda túrki áleminiń yqpal­das­tyǵyna ǵylym men bilim, mádenıet pen ónerdiń irgetas bolyp turǵanyna toq­talyp, zamanaýı júıeli zertteýlerdi qol­daýǵa yqylas tanytyp, aldaǵy ýaqyttarda áriptestik baılanystardy nyǵaıtýǵa múddeli ekendikterin bildirdi. Halyqaralyq Túrki akademııasynyń basshysy ortaq tarıhty birlesip jazý, arheologııalyq birikken qazba jumys­ta­ryn júrgizý, kıeli jerlerge ekspedısııalar jasaý, arhıv derekterin birlese zertteý utymdy bolatyny týraly pikirin bildirdi.

О́zbekstan Jazýshylar odaǵynyń birinshi hatshysy, aqyn Mırzo Mın­ho­jıddın delegasııany odaqtyń zama­naýı jańa ǵımaratynda qarsy alyp, shyn júrekten ystyq yqylasyn bil­dirdi. Eki eldiń qalamgerleri bir mezgil úzi­lip qalǵan baılanystardyń sońǵy ýaqyttarda qaıta jańǵyrǵanyna rıza­shylyq bildirip, rııasyz pikir almasty. Kezdesýde sóz alǵan Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik О́tembaev baýrlas eki el prezıdentteriniń bastamasymen sońǵy kezde qarqyn alǵan yqpaldastyqtyń túpki tamyrynda qunarly da baı ádebıetimiz men mádenıetimiz turǵanyn, О́zbekstanda Abaı jylyna oraı 200-den astam sharalar josparlanǵanyn, onyń tamyz aıynda toqsandyq esebi bolatynyna toqtalyp, qalamgerlerdiń ıgilikti isterge belsendi aralasýyna, eki eldiń ortasynda ádebı baılanys­tar, óner keshteri, aýdarma salasy, arhıv derekterin zertteýge arnaıy jol kartasyn jasaý mańyzdy eke­nine, zertteýshiler men qalamger qaý­ym­ǵa elshilik ǵımaratynda arnaıy zerth­an­a­lyq kabınet ashý da paıdaly is bolatynyn aıtyp, qalamger qaýymǵa shalqar shabyt tiledi.

Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tór­aǵasy, aqyn Ulyqbek Esdáýlet eli­mizde Qazaqstan jazýshylarynyń klas­sıkalyq shyǵarmalary sońǵy kezde BUU tilderine aýdarylyp, álem­dik deńgeıde nasıhattalyp, «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda aýdarmaǵa tereń mán berilip jatqanyna toqtaldy. Ol sonymen birge eki eldiń aqyn-jazý­shy­lar antologııasyn ózbek-qazaq tilinde shyǵarýǵa jospar jasalǵanyn, taraptar arnaıy jumys tobyn qurý kerek ekendigin bildirdi.

Kezdesýde sóz alǵan aqyn Nesipbek Aıtuly Naýaıdyń «Láıli-Májnún» poemasyn qazaq tiline aýdaryp aıaqtaýǵa jaqyn qalǵanyn aıtsa, aqyn Mýzaffar Ahmad Abaı jyrlaryn tárjimalap jatqanyn qulaǵdar etti. Halyqaralyq Túrki akademııasy basshysy baýyrlas halyqtarǵa nár beretin mundaı ıgilikti ister­di qoldaýǵa árdaıym ázir ekendigin bildirdi.

Kezdesýdi túıindegen Halyqaralyq Túrki akademııasynyń basshysy: «Qazaq­stan Prezıdenti N.Á.Nazar­ba­­­evtyń «Rý­ha­nı jańǵy­rý» baǵ­dar­la­masyna saı uly tul­ǵala­ry­myz­dy bir­lesip nasıhattaý, qasıetti jerlerge taǵzym etý, latyn álipbıiniń tájirıbesin bólisý, qoljazba men arhıv derekterin júıeli zertteý jobalaryn jasasaq, eki halyqtyń da múddesine saı keledi. Akademııa jazyp jatqan «Ortaq túrki tarıhy», «Ortaq túrki ádebıeti» oqýlyǵyna ózbek ǵa­lym­darynyń aralasqany mańyzdy. О́zbekstan akademııaǵa múshe bolatynyna senim bildiremin» dedi.

Uly Álisher Naýaı eskertkishine gúl shoǵyn qoıýdan bastalǵan aq sapar Qazaqstan elshi­liginiń ásem ǵımaratynyń aldyn­da qasqaıyp turǵan altyn hakim Abaı­dyń alyp eskertkishine urpaqtar taǵ­zymymen aıaqtaldy. Taǵylym men te­reń mazmunǵa toly alqaly jıyndar, áriptestik kezdesýler, erkin suh­bat­tar Alash zııalylarynyń izi aıpa­radaı saırap jatqan Tashkent qala­syn­da nátıjeli ótýine kópten beri qaýysha almaı saǵynysyp qalǵan baýyr­las­tar­dyń ystyq júreginiń lebi qýat, dana baba­lardyń sara joly shýaq bergeni anyq. Laıym, sol qudiretti sezim óshpeı qaıta laýlaı bersin.

Aqedil TOIShANULY,

fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty