Beıbit Atamqulov: «KADEX-2018» otandyq qorǵanys-ónerkásip kesheniniń damýyna serpin beredi

– Beıbit Bákiruly, ja­qynda Astanada dás­túrli «KADEX-2018» halyq­aralyq qarý-jaraq jáne áskerı-tehnıkalyq jab­dyqtar kórmesi ótetini bel­gili. Dástúrli kórmeniń jyl ótken saıyn aýqymy ke­ńeıip keledi, eki jyl buryn eki júzden astam sheteldik kompanııa kelip qatysqanyn bilemiz. Bıyl qansha el qatysady dep josparlanyp otyr?

– О́zińiz biletindeı, bul kórme 2010 jyldan beri ótkizilip keledi jáne osy ýaqyt aralyǵynda qor­ǵanys ónerkásibi ónimderin óndirý­shiler men tutynýshylar arasynda ońtaıly baılanys ornatý jáne qorǵanys kúshterin tehnologııalyq turǵyda jańǵyrtý máseleleri jóninde tájirıbe almasýdyń tıimdi alańyna aınaldy.

23-26 mamyr aralyǵynda elorda halyqaralyq áýe­jaıy­nyń áskerı sektory aýmaǵynda ótetin mereıtoı­lyq V Halyqaralyq «KADEX-2018» qarý-ja­raq já­ne ás­ke­rı-tehnı­ka­lyq múlik kór­me­sine qor­ǵa­nys mınıstr­­likteri men me­ke­meler­­diń basshylary, sondaı-aq alys-jaqyn sheteldik iri kásip­oryndardyń jetek­shile­ri qatysady dep jos­par­­lanyp otyr. Bıyl kór­me alǵash ret Qor­ǵa­nys já­ne aero­ǵarysh óner­ká­sibi mı­nıs­tr­liginiń uıymdas­ty­rýymen ótkiziledi.

Búgingi kúni Reseı, Bela­rýs, Qyrǵyzstan, Armenııa, Birikken Arab Ámirlikteri, Túrkııa, Iordanııa, Ázer­baı­jan, Egıpet, Izraıl, Ita­lııa, Mońǵolııa jáne basqa el­der­diń 43 resmı ókili kór­mege qatysatynyn rastady. Sonymen qatar  100 sheteldik kásiporynnyń basshylary «KADEX-2018» kórmesine qatysýǵa nıet bildirdi.

Eksponent retinde bıyl­­ǵy kórmede Belarýs, Bel­gııa, Bolgarııa, Brazılııa, Ger­manııa, Izraıl, Úndistan, Is­pa­nııa, Italııa, Qytaı, Nı­derland, Reseı Federa­sııa­sy, AQSh, Serbııa qatar­ly álemniń 30 elinen 300 kási­p­oryn óz ónimderin kórsetedi.

Kórmede álemniń jetekshi óndirýshileriniń qarý-jaraq jáne áskerı tehnıka, áskerı jáne eki maqsattaǵy ónimderi, ǵarysh tehnıkalary men teh­nologııalarynyń úlgileri, aq­parattyq qaýipsizdik sala­syndaǵy ázirlemeleri usy­nylady.

–  «KADEX-2018» aıasynda qandaı sharalar ótedi? Bul jolǵy kórmeniń qan­daı jańalyǵy bar?

–  Kórmege qorǵanys-óner­kásip kesheni men ǵarysh sala­syndaǵy otandyq jáne shet­eldik kásiporyndar, jetekshi konstrýktorlyq bıýrolar, aqparattyq qaýipsizdik salasy boıynsha ǵylymı-zertteý ınstıtýttary qatysady. Jo­ǵy­ryda aıtyp ótkenimdeı, sha­ranyń aıasy jyldan-jyl­ǵa keńeıip keledi. Soǵan saı josparlanǵan sharalar qatary da aýqymdy. Bıyl kórmege kelýshiler qor­ǵanys-ónerkásip kesheni men ǵarysh salasynyń sońǵy jetis­tikteri men keleshegi bar ǵy­lymı jańalyqtarmen, sony­men birge ashyq kórme alań­ynda 124 birlik qurlyq tehnı­kalarymen, 18 birlik áýe jáne ushqyshsyz bas­qa­ry­la­tyn tehnıkalarmen tanysa alady.

Kórme aıasynda 10 pavı­lon jumys isteıdi, olar­dyń ishinde Túrkııa, Qytaı jáne Reseıdiń 3 jeke pavı­lony, qazaqstandyq «Qazaq­stan ınjınırıng» UK» AQ, «Qazaqstan Parama­ýnt ınjınırıng» JShS, «Qaz­tehnologııa» AQ kásip­oryn­darynyń pavılondary, odan bólek, kosmonavtıka salasynyń jetekshi úlgi­leri usynylatyn ǵarysh qyz­metine arnalǵan pavılon al­ǵash ret qoıylyp otyr.

Budan bólek shara bary­synda Qazaqstan Qarý­ly Kúshteri áskerı qyzmet­shi­leriniń úlgilik kórsetilimderi men otandyq ásker qarýlary­nyń sanatyndaǵy jaýyn­gerlik tehnıka múmkindik­teri­niń kórsetilimi bolady.

Ataı ketý kerek, osy jyl­ǵy kórmedegi erekshe jańalyq – onyń aıasynda alǵash ret «Qazaqstandaǵy ǵarysh kún­deri» halyqaralyq forýmy ótedi. Sondaı-aq kórmeniń ortalyq dıalogtyq aýmaǵy retinde «Cyber and Digital Security» jáne «Advanced Def Tech» konferensııalary uıymdastyrylady. Bul sharalarda álemniń túrli elinen kelgen mamandar men sarapshylar qorǵanys ónerkásibi, áskerı-tehnıkalyq yn­ty­maq­­tastyq, ǵarysh qyzme­ti men aqparattyq qaýip­siz­diktiń mańyzdy máseleleri tóńi­reginde pikir almasyp, zamanaýı kezeńdegi kıber­qor­ǵanys jónindegi máselelerdi talqylaıdy.

Osy oraıda Kórmeniń al­ǵashqy kúninde «Qaz­ǵa­ryshtyń» 25 jyldyǵyna arnalǵan «KADEX-2018» emblemasymen birge arnaıy poshta mórqalyby soǵylǵan alǵashqy kún konvertine poshtalyq markany soǵý saltanaty ótetinin aıta ketkim keledi. Dál osy kúni Jerdi qashyqtyqtan zondtaý qa­zaq­standyq spýtnıgimen kór­me aýmaǵynda ǵaryshtyq túsi­rilim bolady, odan keıin ol túsirilim akkredıtteý­den ótken BAQ arqyly kópshi­likke taratylady.

– Kórmede Qazaq­stan­nyń qorǵanys ındýs­trııa­syndaǵy qandaı jetis­tikter kórsetiledi?

– Kórmede qazaqstandyq qorǵanys kásiporyndary óndirgen qarý-jaraqtyń, ás­kerı jáne arnaıy tehnı­kanyń zamanaýı úlgileri kórsetiledi. 

Qorǵanys jáne aero­ǵarysh ónerkásibi mınıs­trligine qarasty «Qazaqstan ınjınırıng» ulttyq kompanııasy óz ónimderin kór­setetin jeke pavılon usy­na­dy, ol jerde Qazaq­stan­nyń qorǵanys-ónerká­sip keshe­ni­niń jetekshi ázir­le­meleri tanystyrylady.

О́z ónimderin usyna­tyn­dar qatarynda «Qazaq­stan Para­maýnt Injı­nı­­rıng» bar. Bul – «KA­DEX-2018» kórme­s­in­de jańa úlgi­degi qurysh­pen qaptal­ǵan dóńgelekti «Ba­rys», «Ar­lan» jáne «Alan» ma­shı­nalaryn usynatyn eli­mizdiń qorǵanys-ónerkásip sa­lasynyń kóshbasshy kásip­orny.

Elektrondy-optıkalyq ónimderdi óndiretin tabysty jo­banyń biri – «Qazaqstan Aselsan Injınırıng» JShS. Zaýyt kórmege barlaý já­ne baqylaý quraldary, op­­tı­­kalyq nysanalar, túnde kó­rý quraldary, radıostansa­lar sııaqty óz ónimderin qoıa­dy.

 «Qazaqstan ınjınırıng» ulttyq kompanııasynyń qu­ramyna kiretin «Semeı mashına jasaý zaýyty» AQ kór­meniń áleýetti tapsyrys berýshileri men qatysý­shy­larynyń nazaryna shyn­jyr tabandy tasymal­daý-tartqyshyn (ShT-T) kór­setedi, ol joǵary ótim­dilik­ti negizgi korpýsy jáne al­dyńǵy jetekti doń­ǵa­laq­tary bar joǵary jyl­dam­dyqty júzý mashınasy. Ol mashına ekologııalylyǵy, qury­­lymynyń qarapaıym­dy­lyǵy, jóndeýge óte jaq­sy jaramdylyǵymen erekshe­lenedi jáne qumdy jerlerde tómen júkteme qabiletimen kúrdeli klımattyq jaǵ­daı­lardaǵy jumystarǵa paı­dalanýǵa arnalǵan.

«Tynys» qazaqstandyq zaýyty kórmede áleýetti qu­rylymǵa arnalǵan amýnısııa­ny, sonymen qatar avtokrandar men arnaıy tehnıka­ny usynady. Kásiporyn «Qa­zaqstan ınjınırıng» ulttyq kompanııasy pavılonynda brondalǵan jıletterdi, bron­dalǵan júıelerdi, júk túsirgish jıletterdi, taktı­kalyq beldikterdi, tank shlemo­fondaryn, oqtan qor­ǵaı­tyn dýlyǵalardy, soqqy­ǵa qarsy qalqandardy qoıady. 

Bul birneshe mysal ǵana. Quryshty tank qarý-ja­raq jáne tehnıka áýe shabýylyna qarsy qorǵanys, atý qarýlary jáne basqa da salalarda jobalar bar. Iаǵ­nı bizdiń kásiporyndar bú­gingi tańda QО́K salasynda kóptegen jobalardy júzege asyryp otyr. Bul Qazaqstan qorǵanys ónerkásibiniń jańa damý deńgeıine shyqqanyn dáleldeıdi.

Bizdiń mindetimiz tek ás­kerı jáne arnaıy maqsat­taǵy ónimdi shyǵarý men koope­rasııalyq yntymaqtastyqty damytý ǵana emes, sonymen qa­tar otandyq qorǵanys-óner­kásip kesheni óniminiń álem­dik qarý-jaraq naryǵyn­daǵy básekege qabilettiligin joǵarylatý.

– Beıbit Bákiruly, endi kórmeni ótkizýden kúti­letin nátıjelerge az-kem toqtalyp ótseńiz. Jal­py, «KADEX-2018» kór­mesi elimizge ne beredi? Is-sha­ranyń aıasynda keli­simshart jasaý, kelisimder men memorandýmdarǵa qol qoıý sekildi jospar bar ma?

– Árıne bul is-sharaǵa úlken úmit artylyp otyr jáne meniń oıymsha kórme elimiz úshin nátıjeli bolady. Biz uıymdastyrý barysynda kórmeniń demonstrasııalyq bólimimen qatar, is-sharanyń praktıkalyq bóligine de barynsha nazar aýdaryp otyrmyz. Iаǵnı áskerı-teh­nı­ka­lyq jáne ǵaryshtyq yn­ty­maq­tastyq salasynda birqa­tar alys-jaqyn shetelder uıym­dary men kompa­nııa­lary­men birqatar qujat­tarǵa – memorandýmdar men ke­li­simsharttarǵa jáne kelisim­derge qol qoıý jos­­par­la­nyp otyr. Bul óz ke­ze­ginde ás­ke­rı-tehnıka­lyq yn­tymaq­tas­tyq, kıber­qaýip­siz­dik jáne beı­bit maq­sattar­da ǵarysh­tyq ke­ńis­tikti birle­sip zert­teý sa­la­­lar­­yndaǵy árip­tes­tik­­tiń da­mýyna yqpal ete­tini sózsiz.

«KADEX-2018» kór­me­si memleketaralyq qaty­nas­tar men syrtqy saıası kóz­qa­rastarǵa qaramastan, túrli elderdiń bıznes ókil­deri, áskerı maqsattaǵy ónim­derdi qurastyrýshylary men óndi­rýshileri, salalyq mınıs­tr­likter men vedomstvo­lar­dyń mamandary úshin kons­trýk­tıvti dıalogtyq alań bolady.

Tutastaı alǵanda, kór­me aıasynda áskerı-tehnı­kalyq jáne ǵarysh qyz­meti sa­lasyndaǵy yntymaq­tas­tyqtyń nyǵaıýyna jáne damýyna baǵyttalǵan 50-ge jýyq memorandým, keli­sim­shart, kelisimder jáne hat­tamalarǵa qol qoıý jospar­lanýda. «KADEX-2018» kór­mesi otandyq qorǵanys-óner­kásip kesheni, ǵaryshtyq sala men kıberqaýipsizdik kásip­oryndary úshin mańyz­dy oqıǵa bolyp, olardyń ha­lyqaralyq alańda damýy­na serpin beredi dep úmittenemiz.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Qambar AHMET,

«Egemen Qazaqstan»