Aspan asty, jer ústinde ósip-óngen qaı halyqtyń bolmasyn adamzat tarıhynan alar orny olardyń ǵalamdyq órkenıet kóshin ilgeriletýge qosqan irili-usaqty jetistikterimen ólsheneri talas týdyrmasa kerek.
Urpaǵyna umytylmastaı uly muralar qaldyrǵan ulttyń upaıy qashanda túgel. Bul jaǵynan bizdiń qazaq eshkimnen kem emes. Biraq sol ilip alarlyqtaı injý-marjandarymyzdy tórtkúl dúnıege tanytýǵa kelgende kejegemizdiń keıin tarta beretinin moıyndaýǵa tıispiz.
Ataq-dańqy at tuıaǵy jetken jerdiń bárine ańyz bolyp taraǵan arǵy atalarymyz artynda Alataýdaı altynǵa aıyrbastalmastaı baǵa jetpes baılyq qaldyrdy. Átteń, sol asyl qazynanyń basym bóligin ártúrli sebepterge baılanysty saqtaı almadyq. Talaı qundylyqtarymyzdy qum jutqan qalalarymyzben birge qurdymǵa jiberdik. Osylaısha orta ǵasyrlarda oqý-bilimniń ordasy bolǵan Otyrar kitaphanasynan aıyryldyq. Kózge túser kórnekti jádigerlerimizdiń kóbisi en dalamyzdy erkin kezgen kelimsek jıhangezderdiń qanjyǵasynda ketti. Odan qalǵandary ozbyr minezdi otarshylardyń ońaı oljasyna aınaldy.
Táýbe! Táýelsizdik tańy atysymen-aq talan-tarajǵa túsken tarıhymyzdyń kem-ketigin túgendeı bastadyq. Sonyń arqasynda quısań tolmas qut-berekemizdiń, tókseń ortaımas yrys-nesibemizdiń belgisindeı qasıetti Taıqazan araǵa uzaq ýaqyt salyp kıeli Túrkistanǵa qaıta oraldy. Elbasynyń «Mádenı mura» baǵdarlamasy boıynsha júzege asqan irgeli izdenister men júıeli jumystardyń nátıjesinde sheteldik muraǵattarda shań basyp jatqan qundy qujattarymyzdyń kóshirmeleri elge jetkizildi. Búginde «Rýhanı jańǵyrý» aıasynda atqarylyp jatqan ister de aýqymdy.
Al, endi óz eliniń ótken-ketkeni týraly keńirek bilgisi keletin adamdardyń eń aldymen baratyn jeri árıne, mýzeıler. О́ıtkeni mýzeı –tarıhpen tildesý múıisi. Osynda qoıylǵan orasan mol eksponattar arqyly arǵy ǵasyrlarǵa oısha sapar shegýge bolady. Arheologııalyq qazbalar kezinde qorǵandar qoınaýynan arshylyp alynǵan artefaktiler baǵzydaǵy babalarymyzdyń baqýatty tirlik keshkenin aıǵaqtaıdy. Ústindegi kıimi, as isher aıaǵy, tipti astyna mingen atyna deıin altynmen aptalyp, kúmispen kúptelgenin kórgende kóńiliń kókke órlep, rýhyń kóteriledi.
Eldigimizdiń eren nyshanyndaı «Altyn adam» shartarapty sharlap, qazaqtyń qara jaıaý qaımana emestigin kúlli álemge áıgiledi. Jan-jaqtan antalaǵan jaýyna qarsy qasqaıa shapqan bahadúrlerimizdiń óshpes erlikterin ónege etip baıandaıtyn derekter men dáıekterge qanyqqan óskeleń órenderdiń boıynda qarshadaıynan otanshyldyq sezimi oıanady. Sondyqtan jetkinshekterimizdi jetelep murajaılarǵa jıi aparǵanymyz jón. О́ıtkeni ol jerden kórgen-bilgenderi kókeılerine qonyp, kósheli azamat bolyp qalyptasýlaryna septigin tıgizedi. Sanaǵa túsken sáýle jan dúnıelerine jaryǵyn shashady.
Anaý jyldary aıaǵymyz jetip Sankt-Peterbýrgtegi Ermıtajdy, Parıjdegi Lývrdy, Versaldi, Londondaǵy Ulttyq galereıany, Taýerdi, Brıtan mýzeıin aralaǵanymyz bar. Bala-shaǵańmen barǵan soń, árıne biraz qarjynyń basyna sý quıyldy. Biraq kórgen qyzyǵymyz odan da kóp. Leonardo da Vınchıdiń ataqty «Djokondasynan» taıaq tastamda turyp tún jarymda alystaǵy Astanaǵa telefon shalyp, shyrt uıqydan oıanǵan dosyńmen ádemi áserińmen bólisip áńgime-dúken qurýdyń ózi nege turady?!
Petergoftaǵy nemese Versaldaǵy patsha saraıynyń sán-saltanatyna tamsana tańdaı qaqqan tamasha sátterdi umytý sirá, múmkin be?!
Anaý Amerıkadaǵy maqtaýly «Metropolıtenińizdi» kórgenimiz joq. Kórgender aýyzdarynyń sýy quryp aıtady. Qaıdan bileıik, shynymen solaı shyǵar...
Qytaıdyń Ýchjen provınsııasyndaǵy sý ústinde qonys tepken, qabyrǵasy budan 1300 jyl buryn qalanǵan Sıchja kentiniń kónelikter kómkergen kóshelerinde júrgenimizde baryn baǵalaı bilgen jurttardan úırener úrdisterimiz kóp eken-aý, solardan nege úlgi almaımyz degen oı mazamyzdy maı ishkendeı qylǵanyn nesine jasyraıyq.
Shirkin!!!
Bizdiń mýzeılerimizge de álemniń ár túkpirinen aǵylyp týrıster kelip-ketip jatsa...
Ulyqtaýǵa laıyq ulttyq qundylyqtarymyz kórermenniń kózin arbap, kóńilin baýrap, talaıǵy tarıhymyzǵa tabyndyrsa...
Ulan-ǵaıyr dalamyzdaǵy ushan-teńiz mádenı-rýhanı jáne materıaldyq eskertkishterimizdi tamashalaýǵa yntyqqan, etnografııalyq erekshelikterimizdi elep-eskergen elgezek qaýymnyń qarasy kún sanap artsa...
...Sóıtip jatjerlikter egemendik alyp eńsesin tiktegen, Esil jaǵasynda samaladaı Astanany salyp aıdy aspanǵa bir-aq shyǵarǵan Qazaqstan tabystarynyń tamyry tereńde ekenin túsinse qandaı ǵanıbet...
Qııal-ǵajaıyp ertegilerge eltip ósken eldiń balasy emespiz be, armannyń aqıqatqa aınalaryna seneıik, aǵaıyn!
Talǵat BATYRHAN,
«Egemen Qazaqstan»