Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa Úndeýiniń «Eldi gazben qamtamasyz etýdi jalǵastyrý» dep atalatyn besinshi bastamasynda el turǵyndaryn gazǵa kóshirý ekologııany ǵana jaqsartyp qoımaı, jańa jumys oryndaryn qurýǵa, sol arqyly ekonomıkanyń ári qaraı damı túsýine jol ashylatynyn atap ótken edi.
Elbasynyń besinshi bastamasy Shyǵys Qazaqstanǵa da tikeleı qatysty deýge bolady. О́ıtkeni óńirdiń Zaısan aýdanynda birneshe jyldan beri gaz tartý jumystary júrgizilip jatqany belgili. Alaıda «Aıta-aıta Altaıdy, Jamal apaı qartaıdy» demekshi, Zaısannyń gazy oblystyń basqa da aýdandaryn qamtıdy dep qansha márte aıtylsa da, Zaısannyń óz aýyldary gazǵa áli qosyla almaı otyr.
Mamandardyń sózine sensek, bul óńirde 5 mıllıard 200 mıllıon tekshe metr gaz qory bar. Zaısannyń gazy týraly kóp jyldar boıy aıtylǵanymen, «Sarybulaq» kenishindegi kógildir otyndy ıgerip, ony halyq ıgiligine jaratý máselesi tek 2007 jyldan bastap qolǵa alynǵany belgili. Osy jyly «Tarbaǵataı munaı» JShS qurylyp, 2013 jyldyń qarashasynda Zaısanda saltanatty túrde alǵashqy gazdyń alaýy jaǵylǵan edi. Sol kezde seriktestiktiń bas dırektory Bolat Elamanov uzyndyǵy 92,5 shaqyrymdy quraıtyn «Sarybulaq-Maıqapshaǵaı» gaz qubyryn tartýǵa 27,5 mıllıard teńge qarjy jumsalǵanyn, qubyr arqyly jylyna 0,6 mıllıard tekshe metr kógildir otyn tutynýshylarǵa jetetinin málimdegen bolatyn.
Toǵyz aýylǵa kógildir otyn qashan tartylady?
Zaısan qalasynyń ózi gazben qamtylǵanymen, aýdannyń toǵyz aýylyna gaz tartý jónindegi áńgimelerdiń aıtylyp júrgenine birneshe jyldyń júzi bolsa da áli birde-bir aýylǵa gaz qosylǵan joq. Buǵan ne sebep? Ne kedergi? Bul másele jaqynda «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıalynyń saıası keńesi bıýrosynda talqylanǵan-dy. Zaısan aýdanynyń ákimi Temirbek Qasymjanovtyń aıtýynsha, 9 aýylǵa kógildir otynnyń jetpeı otyrǵanyna jobanyń tehnıkalyq qujattamasyna engizilgen ózgerister sebep bolypty. Soǵan oraı jobany aıaqtaý merzimi uzaryp, jumys kólemi ulǵaıǵan kórinedi.
– 2014 jyldyń 23 qyrkúıeginde aýdandyq sáýlet, qurylys, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi men «Stroıtel» JShS arasynda tıisti shart jasalǵan. Jobanyń jalpy quny – 1 224 467, 979 myń teńge. Qarjynyń negizgi bóligi 2014 jylmen 2016 jyldyń alǵashqy jartysynda ıgerildi. Alaıda 2014 jyldyń 27 qazanynda quramynda tapsyrys berýshi, merdiger kompanııa, avtorlyq qadaǵalaý, tehnıkalyq qadaǵalaý jáne «QazGazTransAımaq» AQ ókilderi bar komıssııa tehnıkalyq sheshim qabyldap, gaz qubyrynyń jer ústindegi bolat qubyrlaryn jer astyndaǵy polıetılen túrine aýystyrady. Soǵan oraı qurylys jumystary sozyldy. Qazirgi kezde 118 shaqyrymǵa jerasty gaz qubyry tóseldi, joǵary qysymǵa shydamdylyǵy tekserildi. Toǵyz aýyldaǵy 1800 úıge jerasty gaz qubyryna qosylý úshin qubyrlar júrgizildi. Bul – barlyq jumystyń 96 paıyzy, – deıdi aýdan ákimi.
Osy aralyqta «Stroıtel» JShS sharýany ýaqytynda aıaqtamaǵandyqtan, tapsyrys berýshi ony memlekettik satyp alýǵa jaýapsyz qatysýshy merdiger dep taný jáne turaqsyzdyq aıybyn óteý týraly sotqa talap-aryz túsiripti. Sot sheshimimen 2017 jyly 30 naýryzda bir mıllıon teńge turaqsyzdyq aıyby óndirilgenimen, jaýapsyz JShS-ni jaýapsyz dep tanýdan bas tartylypty.
Qazirgi ýaqytta Zaısanda aýyldarǵa gaz tartý jumystary eki kezeń boıynsha júrgizilýde. Birinshisi negizgi qubyrdan aýyldarǵa jetkizý bolsa, ekinshisi kentishilik jáne kvartalishilik gaz qubyryn tartý. Birinshi kezeń boıynsha «Tarbaǵataı Munaı» JShS óz qarjysyna 2015 jyly uzyndyǵy 61 shaqyrym bolatyn magıstraldyń qurylysyn aıaqtap, tapsyrypty. Osyndaı málimetterdi alǵa tartqan aýdan basshysy ekinshi kezeń boıynsha 2018 jyldyń 29 tamyzyna deıin toǵyz aýyldyń turǵyndary gazben qamtylatynyn jetkizdi. Sonymen qatar qazir taǵy da 8 eldi mekenge jobalaý-smetalyq qujattar ázirlenip jatqanyn, jalpy 2020 jylǵa deıin aýdandaǵy 37 eldi mekenniń 18-in gazben qamtýdy josparlap otyrǵanyn aıtty. «Aýdandy gazdandyrý týraly arnaıy baǵdarlama bar. Sol baǵdarlama boıynsha Zaısan qalasyn tolyǵymen aıaqtadyq. Bıylǵy basty maqsat – 9 eldi mekendi gazǵa qosý. Bul degenińiz – 10 myń adam. Buǵan qaladaǵy 16 myń adamdy qossańyz, bıyl 26 myń adam kógildir otynǵa qol jetkizedi», deıdi ol.
«Nur Otan» partııasy oblystyq fılıalynyń saıası keńesi bıýrosynda aımaq basshysy Danıal Ahmetov aýdan ákimine oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasymen birlesip bıylǵy 1 qyrkúıekke deıin atalǵan eldi mekenderdi gazben qamtýdy tolyq aıaqtaýdy tapsyrdy.
– 2014 jyldyń 23 qyrkúıegi men 2017 jyldyń 25 qazany aralyǵynda Zaısan aýdany ákimdigi tarapynan shart jeti ret ózgertýler men tolyqtyrýlarǵa ushyraǵan, bul – bir. Tapsyrylý merzimin 2014 jyldan 2018 jyldyń sońyna deıin sozdyńyzdar, bul – eki. Sonda úsh jylǵa deıin sozdyńyzdar. О́zgerister ýaqytynda jasalmaǵandyqtan osylaı bolyp otyr, buǵan aýdan ákimdigi jaýapty, – degen-di oblys ákimi.
Zaısannyń gazyn oblystyń ózge de aýdandaryna jetkizý josparlanyp otyrǵany belgili. Irkilip turǵan bul iske Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy serpin bergendeı. Sáýir aıynda oblysymyzda mańyzdy bes bastamany iske asyrýǵa arnalǵan jol kartasy ázirlengen bolatyn. Jol kartasy boıynsha aımaqtyń ońtústik óńirlerin gazdandyrý máselesi jóninde arnaıy jumys toby qurylyp, iske kirisip ketti. Zaısan, Tarbaǵataı, Úrjar jáne Kúrshim aýdandarynyń aýyldyq eldi mekenderine magıstraldy jelilerdi jáne avtomattandyrylǵan gaz taratý stansasyn (AGTS) salý jobasyn halyqaralyq qarjy ınstıtýttaryn tartý arqyly júzege asyrý josparlanyp otyr. Joba boıynsha gaz qubyrlary 4 baǵytta salynyp, uzyn sany 95, 314 myń adamdy kógildir otynmen qamtýǵa múmkindik týmaq.
Azamat QASYM, «Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy