Fýtbol: Parsy patshalyǵynyń armany

Álem chempıonatynda oınaǵan qazaq

1998 jyly Iran quramasy Fransııa jerinde ótken Álem chem­pıonatyna qatysty. Sol shaq­ta qazaqstandyq baspa­sóz­de Iran quramasynyń oıynshysy Hoda­dad Ázızı degen aıaqdopshynyń ul­ty qa­zaq degen aqparat shyqty. Shyn esimi Qudaıbergen Ázızov eken­digi de jasyryn qalmady. Keı­in­nen bul aqparat rastalmaı, fýtbolshynyń tek sheshesi qa­zaq delindi. Shamasy jalǵan aq­parat bolsa kerek, áıteýir Hodadadtyń qazaq ultyna esh qatysy bolmaı shyqty. Alaıda, Irannyń fýtbol lıgalarynda óner kórsetetin qazaq fýtbolshylary joq emes eken. Sondyqtan da bolar, Iran quramasy álemdik arenaǵa shyqqanda qazaq­standyq jankúıer qyzylbastar qura­masy úshin taqym qysatyny ras. 

Al Irannyń ózi Azııa qurly­ǵyn­da Qazaqstanmen shamalas deńgeıde edi. Tek keıin­nen 1997-2005 jyldar aralyǵynda qat­­ty kúsheıip ketti. Parsy shyǵa­naǵynda bir top talantty oıynshy paıda boldy. Alı Daeı, Karım Bagerı, Mehdı Meh­da­va­kııa, Hodadad Ázızı sekildi fýt­bol­shy­­­­lar Býndeslıganyń myqty ujym­da­r­yn­da dop tepti. Olardyń ishinde Alı Daeı tip­ti «Bavarııa» sapynda oınap Chem­pı­on­dar lıga­sy­nyń fınalyna da shyqty. 

Eýropalyq ekpin

2011 jyly Iran fýtbol qaýym­d­astyǵy ótken sátsiz­dik­ter­­di artqa tastap, Eýropadan ma­­man shaqyrdy. Kezinde Ser Aleks­tiń kómekshisi bolyp, keı­innen «Real» Madrıdti bap­ta­ǵan Karlýsh Keırosh ırandyq fýt­­bo­l­shy­lardy jattyqtyrýǵa keli­­se ketti. Bas­­ty maqsat Iran qu­­ra­­ma­syn 2014 jyl­ǵy Álem chem­pıo­na­tyna shyǵarý edi. Eýro­palyq ma­man kele salysymen, kári qur­lyqta júrgen ul­ty par­sy fýt­bolshylardy qu­­ra­ma­ǵa tartty. Aǵyl­­shyn pre­m­er-lıgasyn­da oınaǵan Ash­kan De­jaga Keıroshtyń usynysyna ke­lis­ti. Osydan keıin Dejaganyń ar­ty­nan qaqpashy Danıel Dı­va­­rı de ulttyq qu­rama qaq­pa­syn qor­ǵaıtynyn aıtty. Shve­sııa­da tý­yp-ósken Ýmit Nazarı men Saman Qudys ta tarıhı otanyna kómekke keldi. Al portýgal mamany tapqan basty jaýhar – Nıderlandy chempıona­tyn­da oı­nap júrgen Reza Gýchanne­d­jad edi. Gollandııanyń jas­tar qu­ra­masynda da oınaǵan Reza sol eldiń bas­ty komandasyna alyn­sam de­gen úmitpen júrgen. Alaı­da, Kar­lýsh Gýchannedjadty kón­di­rip, atalarynyń kindik qa­ny tam­ǵan Iranǵa alyp kel­di. Sha­býylshy kele salyp Qa­tar men Ońtústik Koreıanyń qaq­pa­sy­na jeńisti goldardy salyp, Iran­dy Brazılııadaǵy dop dodasyna alyp shyqty. 

О́z otanyna qarsy shyqpaq

Iran qurama komandasy Re­seı­degi Álem chempıonaty­na tyń­ǵylyqty daıyndyq júr­­giz­di. Joldastyq kezdesý­ler­diń birshamasynda jeńiske je­­tip, qazir naǵyz babynda ekenin baıqatty. Alaıda, Par­­sy shyǵanaǵynyń basty ko­mandasyna jerebe joldas bolma­dy. Portýgalııa men Ispanııa sekildi azýlylarmen aıqasý ońaı bolmaıyn dep tur. Marokkonyń ózi bir tóbe. Biraq urysta turys joq qoı. Iran quramasynyń bas bapkeri Karlýsh Keırosh baspasózge suhbat berip, qalaıda Portýgalııadan upaı alamyz dedi. Iran halqy bul sózderden keıin kóńilderi jibip, Keıroshtyń Iran úshin aıanbaıtynyna kózi jetti. «Men kásipqoı bapkermin. Álemdik arenada Irannyń namysyn qorǵap otyrmyn. Jarystyń kezinde ózimniń Otanym eken dep Portýgalııany aıap otyratyn jaıym joq. Iran meniń ekinshi úıim», dep aǵynan jaryldy. 

15 maýsym kúni Iran  quramasy musyl­man baýyrlary Marokko fýtbolshylarymen kez­de­sedi. Odan keıin 20 maýsym kúni musylmandardyń ordasy – Qazan qalasynda Ispanııaǵa qarsy oınaıdy. Al sońǵy sheshýshi oıyn 25 maýsym kúni Portýgalııaǵa qarsy ótedi.

Ermuhamed MÁÝLEN,

«Egemen Qazaqstan»