Menıngıt degen aýrýdy burynǵy ata – babalarymyz bildi me eken. Bilse, nemen qalaı emdedi? Ol jaǵy belgisiz. Alaıda, álemdik medısınada menıngıt – daýasy bar dert. Desek te, osy derttiń aldynda bizdiń eldiń aq halattylary dármensizdik tanytty.
Aıaq astynan elde menıngıt derti burq ete qaldy. Juqpaly bolǵandyqtan adamdardy úreı bılep, áleýmettik jelilerde mınıngıttiń jaıylýy týraly habar qamysqa tıgen órtteı qaýlady. Juqpaly derttiń aldyn alýda ár mınýttyń ózi qymbat ekeninen habardar medısına salasynnyń sheneýnikteri shuǵyl sheshimder qabyldaýǵa asyǵa qoımady. Osy sátte ózi shetelde issaparmen júrse de Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev tvıtterde málimdeme jasap, onda «Menıngıt ınfeksııasymen júrip jatqan kúres syn kótermeıdi. Quzyrly mınıstrlik aqylǵa syımaıtyn jaıbasarlyq tanytyp, batyl qadam jasaı almaı otyr. Parlament Senatynyń depýtattary Úkimetke saýal joldaıdy», - dep jazǵan bolatyn.
Búgin Q.Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Parlament Senatynyń otyrysynda senator B.Áıtimova Úkimet basshysy B.Saǵyntaevtyń atyna halyqty alańdatqan osy máselege oraı depýtattyq saýalyn jarııa etip, onda juqpaly aýrýdy emdeý jáne aldyn alý boıynsha ne istelip jatqany týraly shuǵyl málimet berýdi talap etti.
Jurtshylyqtyń menıngıtpen aýyrýyna baılanysty jasalǵan depýtattyq saýaldyń tolyq mátini tómendegideı:
– Áleýmettik jeliler men depýtattarǵa joldanǵan hattarǵa qarasaq eldiń alańdaýly ekenin baıqaýǵa bolady. Dárigerler kerisinshe oryn alyp jatqan jaǵdaılardyń qalypty ekenin, qorqatyndaı sebep joqtyǵyn aıtýda.
Alaıda Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń aqparatty ústirt taldaýy jaǵdaıdyń basqasha ekenin kórsetip tur.
Statıstıka boıynsha 2013 jyly elde menıngıtpen 117 adam aýyryp 23-i, 2014 jyly 119 adam aýyryp 29-y, 2015 jyly 424 adam aýyryp 26-sy, 2016 jyly 120 adam aýyryp 15-i, 2017 jyly 62 adam aýyryp 11-i kóz jumǵan.
Bıyl 5 maýsymǵa deıin menıngokok ınfeksııasyn juqtyrǵan 58 jaǵdaı tirkelip, 13 adam qaıtys boldy.
Iаǵnı ótken jyldary menıngıtten kóz jumǵandardyń menıngıtpen aýyrǵandarǵa shaqqandaǵy paıyzy 5 - 17 % aralyǵynda bolǵan. Al bıyl bul kórsetkish 22,5% jetti.
Osydan-aq jaǵdaıdyń burynǵydaı emestigin jáne О́kiletti organ tarapynan shuǵyl ári tótenshe sharalar qajettigin túsinýge bolmaı ma?
Alaıda tipti Densaýlyq saqtaý mınıstriniń Almatyǵa kelgenniń ózinde medısına mekemeleri shuǵyl rejımde jumys isteýge daıyn bolǵan joq jáne emdeý mekemeleriniń, qoǵamdyq densaýlyq saqtaý qyzmetiniń, jedel járdem stansııalarynyń jumysynda júıelilik joq.
Buǵan qosa Mınıstrlikten góri áleýmettik jelilerdiń jedel ári myǵym ekenin kórdik. WhatsApp messendjerinde alǵashqy habarlamalar 19 mamyrda paıda bolsa, Qazaqstannyń Bas sanıtar dárigeri 3 maýsymda sóılep, Mınıstr OKQ-da 4 maýsymda baspasóz konferensııasyn ótkizdi.
Qoǵamdyq pikirge jaýap berýdegi, sybys pen teris pikirge qarsy turýdaǵy mundaı baıaýlyq qazirgi jaǵdaıǵa jetkizdi. Osy oraıda memlekettik sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý men qadaǵalaý júrgizetin negizgi laýazymdy tulǵa bolyp tabylatyn QR Bas memlekettik sanıtar dárigeriniń áreketsizdigine tańǵalamyz.
Halyq quzyrly organnan elde ne bolyp jatqany, kimderge qaýip tónip turǵany, balalarǵa alańdaýǵa negiz bar-joqtyǵy, ınfeksııadan qalaı saqtaný kerektigi, vaksınasııa qajet pe jáne ony qaıdan alý jaıly der kezinde jaýap almady.
Sondyqtan menıngıtke qatysty qoǵamda týyndaǵan rezonanstyń baqylaýdyń azdyǵynan jáne Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men onyń aýmaqtyq bólimsheleriniń qajetti sharalardy ýaqytyly qabyldamaýynan oryn alǵanyn aıtýǵa bolady.
Dert jyl saıyn tirkeledi. Jańadan kelgen aýrý emes. Mınıstrlik jyl saıyn júrgizýi tıis keshendi sharalardyń (halyqqa túsindirý jumystary, áleýmettik rolıkter jáne basqalary) joqtyǵynan bıyl qysqa ýaqytta onnan astam adam qaza tapty, azamattar alańdaýly.
Osy aýrýdyń taraýyna baılanysty halyq qaıda habarlasý kerektigin jáne qandaı sharalar qabyldaý qajettigin bilmegendikten osyndaı jaǵdaı týyndap otyr. Emdeý mekemeleriniń osy dert sımptomdarymen túskenderdi qabyldaýǵa daıyn emestigi jóninde faktiler bar.
Al menıngokok epıdemııasyna daıyndyqty qamtamasyz etý kelesi sharalardy qamtıtyn epıdemıologııalyq baqylaýdan turady: aýrý jaǵdaılaryn anyqtaýdan olardy tekserýge jáne zerthanalyq rastaýǵa deıin. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń usynystary boıynsha profılaktıka 1 jastan 29 jasqa deıingi barlyq adamdarǵa osy vaksına salýdy qarastyrady. Sebebi 3 jasqa deıingi balalar men jastarǵa qaýip kóp. Jaýap berý sharalary keıinge qaldyrylmaıtyn jáne aýyrý jaǵdaılaryn tıisinshe júrgizý jáne dereý áreket etýdi qamtıdy.
Joǵaryda baıandalǵandy eskere otyryp, qalyptasqan jaǵdaıdy obektıvti baǵalaý jáne el arasynda alańdaýshylyqqa jol bermeý maqsatynda QR Úkimetiniń shuǵyl jaýapty talap etetin suraqtarǵa jaýap bergeni qajet dep sanaımyz:
Birinshi, Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas memlekettik sanıtar dárigeriniń qalyptasqan jaǵdaıdaǵy róli qandaı, aýrýdyń taraýyna baılanysty aldyn alý sharalary nege qabyldanbady?;
Ekinshi, osy másele boıynsha halyqqa konsýltasııa berý úshin Call-ortalyqtar nege ýaqytyly ashylmady?;
Úshinshi, ınfeksııany tasymaldaýshy kózder, oshaqtary, jasyryn tasymaldaýshylary týraly naqty aqparat bar ma? Qandaı taldaý júrgizilip, ony anyqtaý úshin qandaı sharalar qabyldanyp jatyr?;
Tórtinshi, elde osy aýrýǵa dıagnostıka júrgizetin zerthanalar jetkilikti me?;
Besinshi, álemdik tájirıbe negizinde osy aýrýdyń taralýyna qalaı jol bermeýge bolady, aldyn alý sharalary bar ma?;
Altynshy, osy ınfeksııany zertteý, anyqtaý jáne emdeý úshin otandyq ǵalym-dárigerlerge jetkilikti qarajat bóline me?;
Jetinshi, balalar men jastar jınalatyn oryndarǵa (balabaqshalar, jazǵy lagerler, áskerı kazarmalar, hostelder, oıyn-saýyq ortalyqtary jáne t.b.) eskertpeler nege ýaqytyly, shuǵyl ázirlenbedi?;
Segizinshi menıngokok jáne basqa ınfeksııalar boıynsha kúdikke ilingen pasıentterdi adekvatty túrde medısınalyq saralaý qashan jáne qalaı uıymdastyrylady? Osyndaı jaǵdaılarda shuǵyl kómek kórsetý úshin («altyn saǵat» erejesi) profıline qaramastan barlyq stasıonarlar daıyndyqtan ótkizildi me? Infeksııalyq stasıonarlar úshin pasıentter sanatyn júrgizetin biryńǵaı algorıtm ázirlendi me?
Senator Úkimet basshysyna mınıngıttiń jappaı juǵýynan qorǵaý týraly saýalymen birge, derttiń aldyn alý sharalaryna qatysty da máseleler qoıdy.
«Halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaıtyn ókiletti organ retinde Densaýlyq saqtaý mınıstrligine ár adam ózin jáne týǵandaryn bul aýrý men basqa asa qaýipti ınfeksııalardan saqtaı alýy úshin júıeli túrde eldiń barlyq aımaǵynda túrli formalardy paıdalana otyryp, aqparattyq-túsindirý jumysyn júrgizýi qajet. Juqtyrýdan saqtaıtyn usynystar otandastarymyzdyń turǵan jerine qaramastan barlyǵyna qoljetimdi bolýy kerek.
Bul úshin qandaı jumystar jasalyp jatyr jáne bolashaqta mundaı jaǵdaıǵa jol bermes úshin qandaı sharalardy qabyldaý josparlanyp otyr?
Sebebi memlekettik organdardyń aqparattyq jumysty ýaqytyly ári jetkilikti deńgeıde júrgizbeı, jaǵdaıdy baqylaýdan shyǵaryp, qoǵamdyq rezonans týdyryp otyrǵany birinshi ret emes», - dedi senator B.Áıtimova depýtattyq saýalynda.
Senator el arasynda taraǵan habarǵa naqty ári jedel monıtorıng júrgizilmeýi jáne olar taraǵan alǵashqy táýlikte proreaktıvti reaksııanyń bolmaýy, resmı málimdemelerdiń keshigýi jáne basqa eskertý sharalarynyń jetkiliksizdigi qoǵamdy alańdatyp otyrǵandyǵyna kóńil aýdartty. «Bul - azamattardyń memlekettik organdar men mamandardyń pikirine degen senimin tómendetedi», - dedi senator.
Depýtat joǵaryda baıandalǵandy eskere otyryp, qoıylǵan máselelerdi sheshýdi asa baqylaýǵa alýdy, elimizde menıngokok menıngıtiniń taralýyna jol bermeý boıynsha jyl saıynǵy keshendi sharalardy bekitýdi talap etti.
Ádilbek Qaba