Qytaı Qazaqstanǵa tikeleı ınvestısııa quıý kólemi boıynsha 4-shi orynda tur

­

Kórshiles elder bir-birimen alys-beris, barys-kelis jasap, belg­ili bir deń­geıde ózara yntymaq­tas­tyq­ty damytýy zańdy­lyq. Osy zańdylyq aıasyn­da óristep kele jatqan Qazaq­stan-Qytaı baılanystary búginde jańa sıpatqa ıe bolyp otyr.

Eki el arasyndaǵy árip­tes­tik máseleleri Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ótken aptada Beı­jińge jasaǵan memle­ke­­t­tik saparynda keńinen tal­­qy­­lanyp, ekijaqty yn­ty­­maq­­tastyqtyń basym baǵyt­­­tary pysyqtaldy. Sa­par aıasynda Nursultan Nazarbaev QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen kelissózder júr­gizip, elimiz úshin oń­taı­ly ýaǵdalastyqtarǵa qol jet­ki­zil­di. Kelissózder bary­synda isker toptar men jo­balar­dy júzege asyrýǵa at­sal­y­satyn sharýashylyq sýbek­ti­ler Qytaı Halyq Respýb­lı­kasymen ınvestı­sııalyq yn­­tym­aqtastyqty ilgerile­tý­­diń negizgi draı­ver­leri bolyp sa­n­alatynyna nazar aýda­ryl­dy. Sondaı-aq kelis­sózder kezinde Qytaı tarapy Qazaq­stannyń aýyl sharýashylyǵy ónimin óz naryǵyna engizýge, energetıka, munaı-gaz, məde­nı-gýma­nıtarlyq baılanystar, jańa tehnologııalar men sıfr­­landyrý salalaryn­daǵy eki­jaqty seriktestikti tereń­detýge yqylas bildirdi.

Jalpy, Qazaqstan-Qytaı qatyna­synda saýda, ınvestı­sııa salalary negizgi ba­sym­dyqqa ıe. Sondyqtan osy má­se­lege qatysty bir­qatar de­rek­­terge nazar aýdara keteıik.

Qaı elmen bolsyn áriptes­tik ornatý barysynda onyń saıası jáne ekonomıkalyq áleýetin durys ba­ǵam­dap, zerdeleý asa mańyzdy. Bul oraı­da Qazaqstannyń jınaqtaǵan tá­ji­rıbesi mol. Osy táji­rı­beler eli­­mizdiń ózge memlekettermen ynty­maq­­tastyǵyn damytýda keńinen qol­­danylýda. Máselen, Qytaıdyń álem­dik arenadaǵy saıası salmaǵy, eko­nomıkalyq áleýeti elimiz úshin belgili. Sondyqtan Qazaq­­stan álemdik aýqymdaǵy mańyz­dy ári iri ınves­tor bolyp tabylatyn Qytaıdyń ınvestısııalyq qýatyn tıimdi paıdalanýdy kózdeıdi. Bul arada ekonomıkasy damyǵan Eýropalyq odaq elderiniń ózderi de qytaılyq ınves­torlardy tartý maqsatynda arnaıy baǵdarlamalar qabyl­dap jatqanyn aıta ketkenimiz jón.

Búginde Qytaı bizdiń eli­miz úshin asa mańyzdy ári senim­di áriptes memleket bolyp sanalady. Qazaqstan-Qytaı baılanystarynyń búgin­gi zamanaýı kelbeti saýda-eko­nomıkalyq salada aıqyn kórinýde. 

Ekijaqty yntymaqtas­tyqtyń damýyna «Jibek joly ekonomıkalyq beldeýi» bastamasy serpin berdi. Bul baǵytta ındýstrııalandyrý, ınvestısııa salalaryna qatysty birlesken baǵ­dar­lamalar túzildi. Búginde quny 27,6 mlrd dollardy quraıtyn 51 joba­nyń tizimi jasaldy.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ót­­ken aptada Beı­­jińge jasaǵan memle­ke­t­­­­tik sapary aıasynda eki­jaq­­ty yn­ty­maq­­­tastyqty damy­tý­ǵa jańa ser­pin bere­t­in, ­eko­no­mıkalyq baǵytqa negiz­­de­l­gen ınvestısııalyq joba­l­arǵa qol qo­­­ıylýy da Qazaq­stan-Qytaı qatyna­sy­­nyń odan ári jandanýyna jol asha túspek.

Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń sapary barysynda Qazaqstan Inves­tı­sı­ıa­lar jáne damý mınıstrligi men QHR-dyń Damý jáne reformalaý jó­nin­­degi memlekettik komıteti arasynda ón­diristik qýattar men ınvestısııa­lar sa­la­syndaǵy Qazaqstan-Qytaı yn­ty­maq­tas­tyq josparyn birlesip ázir­leý jónin­degi ózara túsinistik týraly me­mo­­ran­dýmnyń bekitilýin erekshe atap kór­­set­kenimiz jón. Sonymen qatar sapar kezinde eki eldiń bıznes ókil­deri qa­tys­qan Iskerlik keńes ótip, so­nyń nátı­­je­sinde 8,7 mlrd dollar kóle­min­­degi 17 ınvestısııalyq, 1,6 mlrd dol­lar­­dy quraıtyn 8 qarjylyq, 700 mln dol­lar bolatyn 7 syrtqy saýda jəne 8 kom­mer­sııalyq emes kelisim beki­tildi. Naqtylaı aıtqanda, quny 13 mlrd dollardan astam qarjyny quraı­tyn, barlyǵy 40 qujatqa qol qoıyl­dy. Bul qujattar elimizdiń erkin ekono­mı­ka­­lyq aımaqtaryn, ken oryndaryn ıge­rýge, energetıkalyq jobalar ja­sa­ýǵa, bıo­hımııalyq klas­ter qurýǵa jəne basqa da salalarǵa ınvestısııa tartý­ǵa múmkindik bermek. Aıta keteıik, Iskerlik keńesine Qytaı tarapynan 270, Qazaqstan jaǵynan 130, barlyǵy 400 adam qatysqan.

Negizinde, Memleket bas­shysy Nursultan Nazarbaev­tyń qytaılyq isker top ókil­derimen kezdesýin erekshe atap ótýge bolady. О́ıtkeni bul basqosýda elimizde tabys­ty júzege asyrylyp jatqan ınves­tı­sııalyq jobalar men alda­ǵy ýaqytta iske asyrý kóz­delip otyrǵan jobalar jónin­de keńinen aqparat berildi.

Búginde Qytaı álem elderi arasynda Qazaqstanǵa tikeleı ınvestısııa quıý kólemi boıynsha 4-shi orynda tur. 2017 jyly eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 10,5 mıllıard dollardy quraǵan. Qazir Qazaqstannyń munaı-gaz, hımııa jəne azyq-túlik ónerkəsibi, mashına jasaý, jeńil ónerkəsip salalarynda qytaı kapıtalynyń qatysy bar 1200 kəsiporyn jumys isteýde. Munyń barlyǵy Qazaqstan-Qytaı áriptestiginiń ekonomıkalyq tur­ǵydaǵy baılanys deńgeıin kórsetedi.

Qazirgi tańda Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýda ekonomıkalyq seriktestikti nyǵaıtýǵa basymdyq berilýde. Osy oraıda qytaılyq kompanııalarymen túrli salalar boıynsha birlesken joba­lardy júzege asyrýǵa baılanys­ty naqty kelisimder bekitilip otyr. Bul kelisimderde azyq-túlik, avto­óner­kásip, bıotehnologııa, medısına jáne basqa da jobalar qamtyl­ǵan. Atal­ǵan qujattarda eksportqa la­ıyq­ty, sapaly ónimder shyǵarý talaby aldyńǵy qatarǵa shyǵarylyp otyr. 

Sonymen qatar Qytaıdyń iri avtomobıl kompanııasymen jylyna 100 000 birlik kólik shyǵaratyn kásiporyn qurý týraly kelisimge qol qoıyldy. Bul kompanııa ónimderiniń 20 paıyzyn elektromobılder quraı­dy jáne ol eýrazııalyq keńistik­tegi elderge eksporttalady. Bul jobaǵa saly­natyn ınvestısııa kólemi 1,3 mlrd AQSh dollaryn quraıdy. Muny elimizdegi iri ınvestısııalyq jobalardyń qataryna qosýǵa bolady. Atalǵan jobany júzege asyrýǵa qytaılyq kompanııalarmen qatar eýropalyq kompanııalar da atsalyspaq. «Kazakh Invest» UQ» AQ basqarma tór­aǵasy Saparbek Tuıaqbaevtyń aıtýynsha, búginde Qazaqstan naryǵyna nemis, brıtandyq kompanııalardyń da qyzyǵýshylyǵy joǵary. Máselen, kún qalqandaryn shyǵaratyn iri klasterge tórt birdeı memleket qatyspaq. Bul jobada Fransııanyń, Qytaıdyń jáne Reseı men Qazaqstannyń múmkin­dik­teri biriktirilmek. Osy joba aıasyn­da kún­nen qýat alatyn stansalar salý kóz­delg­en. Qazirdiń ózinde bul joba­nyń ónim­derine Reseı, Qazaqstan men Orta­lyq Azııa memleketterinen suranystar túsip jatyr. Demek biz qazir Qytaı Halyq Res­pýb­lıkasymen qarym-qaty­nas­tar­dyń jan-jaqty ári joǵary teh­no­lo­g­ııa­lyq kezeńine shyqtyq dep aıta alamyz. 

Búginde Qazaqstan men Qytaıdyń túrli saladaǵy qatynastary óziniń joǵary deńgeıin kórsetýde. Basqa el­der­diń ınvestorlary sekildi qytaı­lyq ınvestorlardy da birinshi kezekte Qazaqstannyń naqty jospary qyzyq­tyrady. Qazaqstannyń bul tartym­dy­lyǵyna ústeme retinde elimizde ın­vestorlarǵa, onyń ishin­de qaıta óńdeý salasyna úles qosa­tyn sheteldik kásip­kerlerge kóp múmkin­dikter berilip otyr­ǵanyn aıtýǵa bola­dy. Sondaı-aq ınvestorlardy qol­daýǵa baǵyttalǵan zańnamalyq júıe ornyqtyrylǵan.

Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy ózara yntymaqtastyqty damytý máse­leleri tek ekijaqty kelissózder sheń­berinde ǵana emes, halyqaralyq jáne aımaqtyń uıymdar aıasynda da júzege asyrylyp kele jatqanyn aıtýy­myz kerek. Bul oraıda eki eldiń Shan­haı yntymaqtastyq uıymy sheń­berinde senimdi áriptes retinde únqatysýyn erekshe atap ótýge bolady. Búginde álemdik deńgeıdegi bedeli ósip, ózindik jolyn qalyptastyrǵan ShYU-nyń Qytaıdyń Sındao qalasynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ótken Sammıtinde Qazaq­stan men Qytaıdyń senimdi áriptester ekeni aıqyn kórindi.

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»