Jánibek julqynyp tur

Bári de kúni keshegideı kóz aldy­myzda. 2012 jyly Astanada ót­ken Qazaqstan chempıonatynda tosyn nátıjeler kóp tirkelgen joq edi. Jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna ádettegideı ákki boks­shylar birinen keıin biri kó­terilip jatty. Bas júldeni ol­ja­laǵan Birjan Jaqypov, Ilııas Súleımenov, Qaırat Eralıev, Berik Ábdirahmanov, Mereı Aqshalov, Danııar Eleýsinov, Almat Serimov, Anton Pınchýk jáne Jan Kosobýskıı syndy sańlaqtardyń esimin barsha jurt jaqsy biledi. Bul jarysta tek 75 kılo salmaq dárejesindegi jaǵdaı ózgeshe boldy. Basty favorıtter – Rýstam Sybaev pen Erik Áljanovty qapy qaldyrǵan 19 jastaǵy Jánibek Álimhanuly osy salmaqta top jaryp, óziniń óreli óneriniń arqasynda san myń kórermenniń kózaıymyna aı­nal­dy. Mine, Jánibektiń úlken sporttaǵy jeńisti joly osylaı bastalǵan edi.

– 2002 jyly belgili kásipker jáne mesenat Baýyrjan Ospanov óziniń kindik qany tamǵan jeri – Almaty oblysy, Alakól aýda­ny­nyń Jylandy aýylynda boks úıirmesin ashyp, bapker bolý jóninde maǵan usynys aıtty. Jánibekpen sol jaqta tabystym. 7 jasar balany anasy qolynan jetektep ákelip, maǵan tabystady. Sodan qaýyrt jumys bastaldy. Arada biraz ýaqyt ótkende Jánibek óz qatarlastary arasynan oqshaýlanyp, ózgelerden oq boıy ozyq ekenin baıqatty. Sodan bul balaǵa búkil kóńilimdi bólip, bar bilgenimdi úırete bastadym. Birde mynadaı qyzyq jaǵdaı boldy: Qaýyrt jumystan qo­ly bir sátke bosap, aýylǵa kel­gen Baýyrjan aǵa: «Qalaı, ju­mysyń ońdy ma? Jylandyda myq­ty jigitter bar ma eken?» dep til qatty. Sol mezette men: «Aǵa, bir úıir jylqynyń ishinen na­ǵyz dúldúldi jazbaı tanydym. Boıyn­da bula kúsh bulqynyp, kó­zi janyp tur, qarap turyńyz, bul bala keleshekte álem chempı­ony atanyp, qazaqtyń maqtan tu­tar ulyna aınalady» dep, qa­symdaǵy jasy áli 10-ǵa da tol­maǵan Jánibekti kórsettim, – dep ataq­ty boksshynyń jeke bapkeri Murat Sıqymbaev ótkendi eske aldy. 

Ýaqyt oza bilikti mamannyń aıtqany aınadaı keldi. El birin­shi­ligindegi jeńisinen keıin Qazaq­stan ulttyq qurama koman­dasy sapyna qabyldanǵan Álim­ha­n­uly 2013 jyldyń shilde aıdynda Iordanııa astanasy – Ammanda Azııa chempıony atandy. Arada úsh aı ótkennen soń tórtkúl dúnıeniń dúldúlderi Almatyda bas qosty. Alataý baýraıynda da Jánibek jasyn­daı jarqyrady. Bastapqy báse­kelerde ázerbaıjandyq Sul­tan Mıgıdınov, meksıkalyq Hýan Antonıo Merkado jáne rýmy­nııalyq Bogdan Jýratonıdi jeń­se, jartylaı fınalda aǵyl­shyn boksshysy sharshy alań­ǵa shyǵýdan bas tartty. Aq­tyq aıqasta qandasymyz ırlan­dııa­lyq Djeıson Kýıglıdi qapyda qal­dyrdy. Sol básekeni tama­shalaý úshin Qazaqstan Res­pýb­­lı­kasynyń Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaevtyń ózi Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıyna at basyn arnaıy burǵan edi. Elbasynyń kóz aldynda Jánibek qar­sylasyn uryp jyqqanda, barsha jankúıerlerdiń erekshe shattyqqa bólengenin kózimiz kór­di. Sóıtip 20 jasynda Álim­han­uly álem chempıony atandy. Al 2014 jyly Inchhonda alaýy tutanǵan jazǵy Azııa oıyndarynda qazaqtyń uly altyn tuǵyrdan qol bulǵap, óziniń myqtylyǵyn taǵy bir dáleldedi. 

Osy jeńisterge masattanǵan jan­kúıerlerdiń barlyǵy da «endi Jánibek Álimhanulyn toq­ta­tatyn kúsh joq» dep oılady. Rasynda da sol tusta ol sadaqtyń adyr­nasyndaı shıryǵyp turǵan edi. Eki qolynyń da soqqysy zildeı, qımyly shıraq, rıngte ózine óte senimdi. Bir sózben aıtsaq, jas bolsa da, bas bolýǵa laıyq azamat! Sondyqtan da kelesi álem chempıonattary men Olımpııa oıyndarynda da osy ji­­gittiń jeńis tuǵyryna kó­te­­ri­letinine kúmándanǵandar kem­de-kem edi. Biraq kóz tıdi me, álde sóz tıdi me, áıteýir, sodan keıin-aq Jánibektiń joly bir ońǵarylmaı-aq qoıdy. 2015 jyl­ǵy Azııa birinshiliginde ózbek­stan­dyq Bektemir Melekýzıevten utyl­sa, álem chempıonatynda ırlan­dııalyq Maıkl O’Reıllıge ese jiberdi. Eki retinde de ol je­ńis tuǵyryna synyq-súıem qal­ǵanda súrindi. 

Desek te osy sátsizdikterden keıin de jas boksshyǵa degen el súıis­penshiligi esh sýyǵan joq. Keri­sinshe, kóp keshikpeı bir jaq­sylyqtyń bolatynyna sendik. Ásirese Rıo Olımpıadasy qar­sa­ńynda Jánibektiń jolyna úmit­pen qarap, daryndy jas­ty jeńis tuǵyrynan kórsek dep armandadyq. Alaıda ol se­nim aqtalmady. Shırek fınal­da qandasymyz oıda-joq­ta Qazaq­standa týyp-ósken ázer­baı­jan boksshysy Shamran Shah­sývarlydan utylyp, elge eńsesi túsip oraldy. 

Sońǵy ret Jánibek 2017 jyly Shymkentte ótken Qazaq­s­tan chempıonatynda kúsh syna­sty. Bul jigitke ne bolǵany belgisiz, bastapqy básekelerdiń birinde esimi kópshilikke beı­má­lim qostanaılyq Mıhaıl Kohan­chıkke ese jiberdi. Tipten, rıngke shyqqan bette judyryqtasýǵa zaýqy soqpaı, jeńisti óz qoly­men qarsylasyna ustata sal­ǵan­daı kórindi bizge. Sodan keı­in Álimhanuly sportsúıer qaýym­nyń nazarynan tys qaldy. 

Jýyrda Jánibek kásipqoı boksqa aýysatyny jaıynda má­lim­dep, BAQ ókilderiniń qaty­sýymen ashyq jattyǵý ótkizdi. Belgili menedjer Egıs Klımaspen «til tabysyp», Amerıkaǵa attanyp bara jatqanyn aıtty. Al kúni keshe qazaq boksshysynyń Bob Arým jetekshilik etetin «Top Rank» kompanııasymen keli­simshartqa otyrǵany belgili boldy. 

86 jastaǵy Bob Arým kásip­qoı boks álemindegi eń bedeldi tulǵalardyń biri ári biregeıi. Sonaý 1962 jyly ol áıgili Floıd Patersson men atyshýly Sonnı Lıston arasynda chem­pı­ondyq belbeý úshin jekpe-jek uıymdastyryp, óz esimin dúı­im jurtqa máshhúr etti. Ár jyl­dary Muhammed Álı, Djo Freızer, Djordj Forman, Marvın Hagler, Roberto Dıýran, Karlos Monson, Tomas Hırns, Hýlıo Sesar Chaves, Shýgar Reı Leonard, Oskar De La Hoııa, Erık Morales, Mıgel Kotto, Mennı Pakıao, Floıd Meıvezer jáne taǵy da basqa kóptegen shoq juldyzdar joǵaryda esi­mi atalǵan abyz aqsaqaldyń sha­paǵaty men qamqorlyǵyn kór­di. Qazirgi kezde de Bob Arým bas­qaratyn uıymda Vasılıı Loma­chenko men Terens Kroýford bastaǵan darabozdardyń qalyń shoǵyry órip júr. Endi sol azamat 25 jastaǵy qazaq jigiti Jánibek Álimhanulyn kásipqoı boks áleminiń eń ushar shyńyna shyǵarady dep úmittenemiz. 

Al Jánibektiń ózi jattyǵý jumystaryn bastap, jekpe-jekke shyǵamyn dep julqynyp tur. Sóz joq, dańqty Bob Arýmen jumys isteý osy sport túrin serik etken árbir azamat úshin úlken mártebe. Onyń ústine, qandasymyz kileń sańlaqtarmen bir zalda daıarlanady. Juldyz­dar­men birge jattyǵyp, birge júrý­diń ózi kásipqoı boksta alǵash­qy qadamdaryn jasap júr­gen Jánibek Álimhanulyna erekshe rýh beretini daýsyz. 

Ǵalym SÚLEIMEN, «Egemen Qazaqstan» 

ALMATY