Senatorlar Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy Qorǵas ózeninde «Shúkirbulaq (Almaly)» birlesken sel ustaıtyn bógetin salýdaǵy yntymaqtastyq týraly úkimetaralyq kelisimdi ratıfıkasııalady, dep habarlaıdy Senattyń baspasóz qyzmeti.
Sel ustaıtyn bóget kelisimge qatysýshy memleketterdiń ortaq menshigi bolyp tabylady. Taraptar qurylysty jobanyń ortaq qunynyń 50 paıyzy boıynsha yntymaqty túrde qarjylandyratyn bolady.
Bul kelisimge Qazaqstan jaǵynan – Qazaqstan Respýblıkasynyń Ishki ister mınıstrligi Tótenshe jaǵdaılar jónindegi komıteti; Qytaı jaǵynan – Qytaı Halyq Respýblıkasy Shyńjań óndiristik-qurylys korpýsy iske asyrý jónindegi ýákiletti organdar bolyp tabylady.
Sel ustaıtyn bóget qurylysyndaǵy jumystardy úılestirý maqsatynda Sel ustaıtyn bóget qurylysy jónindegi Qazaqstan-Qytaı komıteti qurylatyn bolady, oǵan árqaısysynan ýákiletti organdar men múddeli memlekettik organdardyń, sondaı-aq eki memleket uıymdarynan ókilder enetin bolady. Taraptardyń quzyretti organdary sel ustaıtyn bóget qurylysynyń belgilengen aýdanynda qurylysqa qajetti jeke adamdardy, kólik quraldaryn, jabdyqtar men shıkizattar jáne materıaldardy Memlekettik shekaradan ońaılatylǵan túrde ótkizýi úshin qolaıly jaǵdaı týyndatady.
Qujat Qorǵas ózeniniń tómengi aǵysyndaǵy eki el halqynyń ómiri men múlkiniń qaýipsiz bolýy úshin oń yqpal etedi.
Senatorlar «Valıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqylaý týraly» zańdy qabyldady.
Zańdaǵy erejelerde: valıýtalyq operasııalardy valıýtalyq operasııalar týraly aqparattardy jınaqtaý rásimderin bir mezgilde ońtaılandyra otyryp monıtorıngpen qamtýdy keńeıtý; Qazaqstan aýmaǵynda esep aıyrysýlarda shetel valıýtasyn qysqartý; lıberaldyq valıýtalyq rejım qaǵıdalaryn saqtaý, ol azamattar men bıznes sýbektilerine qosymsha júkteme salmaı, halyqaralyq uıymdardaǵy ıntegrasııalyq birlestikter men múshelikter aıasynda Qazaqstan Respýblıkasy qabyldaǵan halyqaralyq mindettemelerdi oryndaýdy qamtamasyz etedi; sheteldik uıymdardyń fılıaldaryn rezıdentter retinde taný, ol jergilikti kompanııalar men sheteldik uıymdardyń fılıaldary úshin bıznes júrgizýde teń jaǵdaıdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi; elden aqshalardy alyp shyǵýǵa qarsy is-qımyldy kúsheıtý kózdelip otyr.
Banktik emes aıyrbastaý pýnktterine Ulttyq Bank shyǵarǵan shaǵyn altyn quımalaryn satyp alýǵa jáne satýǵa quqyq beriledi.
Sondaı-aq, «valıýtalyq operasııalar» uǵymynda valıýtalyq qundylyqtardy senimgerlik basqarýǵa berý ne brokerlik qyzmetter kórsetý týraly shart negizinde berý, beırezıdent shyǵarǵan elektrondyq aqshalardy rezıdenttiń satyp alýy men óteýi jáne kerisinshe jasaýy qamtylǵan.
Otyrysta zańnamaǵa valıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqylaý, qarjy uıymdarynyń qyzmetin táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaý, qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń qyzmetin jetildirý máseleleri boıynsha túzetýler qabyldandy.
Qujat «Valıýtalyq retteý jáne valıýtalyq baqylaý týraly» zań jobasynyń erejelerine sáıkes keltirý maqsatynda ázirlendi.
Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske valıýtalyq zańnamany buzǵany úshin tulǵaǵa ákimshilik jaýaptylyq belgileý týraly túzetý engizildi.
Kapıtaldy elden shyǵarýǵa qarsy is-qımyl jónindegi sharalardy qoldaný sheńberinde Salyq kodeksine eki jyl ishinde qaıtarylmaǵan (qanaǵattandyrylmaǵan) ımport boıynsha aldyn ala tóleý somalaryn salyq salynatyn kirister dep tanýdy kózdeıtin túzetýler engiziledi.
«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bankter jáne bank qyzmeti týraly» zańǵa banktik emes aıyrbastaý pýnktterin olardyń qoıylatyn biliktilik talaptaryna sáıkes kelmeýine baılanysty lısenzııadan aıyrý týraly ereje engiziledi. Kapıtaldy shyǵarýǵa qarsy is-qımyl maqsatynda memlekettik kiris organdaryna valıýtalyq operasııalar boıynsha banktik qupııany ashý múmkindigi belgilenedi.
Memleket basshysynyń «7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda zań jobasymen jeke tulǵanyń kásipkerlik qyzmetke baılanysty emes ıpotekalyq qaryzynyń erekshelikteri belgilenedi.
Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda Azamattyq kodekske syıaqynyń jyldyq tıimdi mólsherlemesin 100 paıyzy deńgeıinde shekteý bóliginde qaryz alýshy jeke tulǵalardy qorǵaýǵa baǵyttalǵan túzetýler engiziledi.
Odan basqa, depozıttiń qosymsha túri – jınaq salymdaryn engizý kózdelip otyr. Bul jınaqtaýdyń balama túri, oǵan ınvestısııa salý joǵary syıaqy mólsherlemesin alýdy jáne ulttyq valıýtadaǵy ózge de salymdar boıynsha memlekettik kepildikti qoldanystaǵy 10 mıllıon teńgege deıingi kepildikke qaraǵanda 15 mıllıon teńgege deıin arttyrýdy kózdeıdi. Bul rette salymdy talap etý jóninde bankti 30 kún buryn habardar etken jaǵdaıda salymshynyń ony merziminen buryn alý quqyǵy bolady. Merziminen buryn alynǵan jaǵdaıda syıaqy mólsheri talap etkenge deıingi salymdar boıynsha belgilengen mólsherleme boıynsha qaıta esepteledi.
Zańnamaǵa qylmystyq, qylmystyq-prosestik zańnama men quqyq qorǵaý jáne arnaýly memlekettik organdar qyzmetin jetildirý máseleleri boıynsha túzetýler qabyldandy.
Qujat qylmystyq zańnamany odan ári izgilendirýge, sondaı-aq ishki ister organdarynyń qyzmetin jetildirýge baǵyttalǵan.
Atap aıtqanda, osy zań jobasynda mynadaı erejeler kózdelgen, olarǵa sáıkes: qylmystyq zańnama izgilendiriledi, qoǵamdyq jumystar, bas bostandyǵyn shekteý, aıyppul túrindegi bas bostandyǵynan aıyrýǵa balama jazalardy qoldaný salasy keńeıedi; kúzetpen ustaý túrindegi bultartpaý sharalaryn qoldaný aıasy qysqartylady jáne bultartpaýdyń ózge sharalaryn, onyń ishinde úıqamaqta ustaýǵa jáne kepil qoldanýǵa arnalǵan múmkindikter keńeıedi; aýyr jáne asa aýyr qylmystar boıynsha qylmystyq jaýaptylyqqa tartýdyń jáne aıyptaý úkimin oryndaýdyń eskirý merzimderi tómendetiledi; qylmystyq-atqarý júıesi mekemesi ákimshiliginiń zańdy talabyna áldeneshe ret baǵynbaý belgileri qylmystyq sıpattan arylady; aýyr saldaryna baılanysty emes, keıbir laýazymdyq, ekonomıkalyq jáne basqa da qylmys quramdary boıynsha bas bostandyǵynan aıyrý merzimderi qysqarady; buıryqty is júrgizý tártibimen aıyptaý úkimin shyǵarǵan kezde sot sottalǵan adamnyń múliktik jaǵdaıyn eskere otyryp, ony prosestik shyǵyndardy tóleýden tolyq nemese ishinara bosatýǵa quqyly; azaptaýlar týraly ister boıynsha shyn nıetimen ókingeni nemese tatýlasqany úshin qylmystyq jaýaptylyqtan bosatý múmkindigi alyp tastalynady; memlekettik turǵyn úı qorynan berilgen, ózderi turatyn turǵyn úıdi menshikke óteýsiz alýǵa quqyǵy bar ishki ister qyzmetkerleriniń sanattary naqtylanady, sondaı-aq qaıtys bolǵan (qaza tapqan) qyzmetker-zeınetkerdiń otbasynyń turǵyn úıdi jekeshelendirýge quqyǵy belgilenedi.
Ishki ister organdary júıesindegi darabasshylyq qaǵıdasyn saqtaý kezinde tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birlik aýmaǵyndaǵy quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý máselelerindegi ákimderdiń róli artady.
Quqyq qorǵaý jáne arnaýly memlekettik organdar basshylarynyń Prezıdenttik rezervte turǵan polısııa qyzmetkerleriniń ishinen Ishki ister mınıstriniń usynymy boıynsha oblystyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalanyń, astananyń ákimderiniń qurylatyn departament basshylaryn taǵaıyndaý jáne olardy bosatý quqyǵymen jergilikti polısııa qyzmetteri men ishki ister departamentterin birtutas departamentke biriktirý kózdeledi.
Odan basqa, zań jobasy ákimderge jedel-izdestirý jáne prosestik qyzmetterge aralaspaı búgingi kúni jergilikti polısııa qyzmetteriniń quzyretine jatatyn mindetterdi aýmaqtyq polısııa organdarynyń aldyna qoıý quqyǵyn beredi.
Zań erejelerimen quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýdy qamtamasyz etýge, terrorızmge qarsy is-qımylǵa, turmystyq jáne resıdıvti qylmystarǵa baılanysty sharalardyń tıimdiligi artady.
Osy jáne basqa qoıylǵan mindetterdi iske asyrý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq, Qylmystyq-prosestik jáne Qylmystyq-atqarý kodeksterine, sondaı-aq 12 zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engiziledi.
Palata «Balalardy densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin aqparattan qorǵaý týraly» zańdy qabyldady.
Qujat balanyń quqyqtaryn qorǵaýdy basym túrde qamtamasyz etý qajettiligi negizge alyna otyryp, balalardyń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan, onyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasy ratıfıkasııalaǵan BUU-nyń Bala quqyqtary týraly konvensııasynda bekitilgen, halyqaralyq quqyqtyń jalpy tanylǵan qaǵıdattary men normalaryna sáıkes ázirlendi.
Osy zańmen: balalardy densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin aqparattan qorǵaý basymdylyǵyn aıqyndaý; jas synyptamasy men aqparattyq ónimdi markalaýdy engizý; balalardyń densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin aqparatty taratýǵa baqylaý men qadaǵalaýdy júzege asyrý jónindegi fýnksııalardyń arajigin ajyratý; aqparattyq ónimdi markalaýdy júzege asyratyn sýbektilerdi (menshik ıesi jáne (nemese) taratýshy) aıqyndaý jónindegi sharalar retteledi.
Senatorlar zańnamaǵa balalardy densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin aqparattan qorǵaý máseleleri boıynsha túzetýlerdi de qabyldady.
Negizgi zań jobasynyń tujyrymdamalyq baǵyttaryn eskere otyryp, birqatar zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý usynylyp otyr.
Ol túzetýler salaaralyq sıpatqa ıe, balalardy densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda tyıym salynbaǵan kez-kelgen tásilmen ashyq taratylatyn aqparattan olardyń aqparattyq qaýipsizdigine baılanysty qatynastardy keshendi túrde quqyqtyq retteýge arnalǵan.
Qylmystyq kodeks pen Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske túzetýlermen balalardy densaýlyǵy men damýyna zardabyn tıgizetin aqparattan qorǵaý salasyndaǵy zańnamany buzǵany úshin tıisti jaýaptylyq kózdeledi.
Kásipkerlik kodeksine, «Buqaralyq aqparat quraldary týraly», «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy balanyń quqyqtary týraly», «Mádenıet týraly» jáne «Teleradıo habarlaryn taratý týraly» zańdarǵa qoldanystaǵy normalardy negizgi zań jobasynyń erejelerimen ushtastyrýǵa baǵyttalǵan ózgerister engiziledi, atap aıtqanda fılmderdiń jas synyptamasy engiziledi, fılmderdiń jas sanaty belgisin paıdalaný retteledi.
Otyrys barysynda senator Sáýle Aıtpaeva elimizdiń premer-mınıstrine depýtattyq saýal joldady. Senator kámeletke tolmaǵan jastardyń sý aıdyndarynda mezgilsiz qaza bolýy jıilep ketýine baılanysty alańdaýshylyq bildirdi.