Nursultan Nazarbaev: Shyǵys Qazaqstanda eń alǵash ret robototehnıka engizilip jatyr

Jylyna 45 tonna bekire etin óndirýdi josparlap otyr

Elbasy eń áýeli Ulan aýdanynda osydan 2 jyl buryn memlekettiń qoldaýymen ashylǵan, bekire tuqymdas balyq eti men ýyldyryq óndirisimen aınalysatyn seriktestikke bardy. Búginde munda bekire tuqymdas balyqtyń úsh túri ósiriledi. Jergilikti sharýalar bastapqyda bul kásipti tańsyq kórgenimen, keıinnen oǵan tolyq beıimdelip alǵandaryn aıtady. Sońǵy eki aıda olar 1 jarym tonna bekire etin saýda oryndaryna jóneltipti. «OstFish» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 2022 jylǵa qaraı jylyna 45 tonna bekire etin óndirip, 4 tonna qara ýyldyryq alýdy josparlap otyr. Kásiporynda Nursultan Nazarbaevqa balyqtyń osy tuqymynan ýyldyryq alýdyń tehnologııalyq úderisi tanystyryldy.

О́nerkásibi órken jaıǵan óńir Shyǵys Qazaqstanda sońǵy jyldary mashına qurastyrý, tústi metaldar óndirisi syndy dástúrli kásip túrlerinen bólek, zamanaýı baǵytta jumys isteıtin zaýyttar kóptep iske qosylyp jatqany belgili. Sondaı kásiporynnyń biri - elektrmen qamtý qondyrǵylaryn shyǵaratyn «Sılýmın-Vostok» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi. Kásiporyn qurylys pen ınfraqurylym, mashına jasaý, energetıka, metallýrgııa, taý-ken jáne munaı hımııasy ónerkásibi salalarynda ınjınırıngtik qyzmet kórsetý isine mamandanǵan. Bul óndiristi iske qosýǵa jalpy somasy 1 mlrd 600 mıllıon teńge qarjy jumsalypty. Nátıjesinde sońǵy eki jyldan beri 2 jarym mıllıard teńgeniń ónimi shyǵarylyp, taý-ken, metallýrgııa jáne energetıkalyq keshen kásiporyndary qajetti qondyrǵylarmen qamtylyp keledi. Qazirgi tańda kásiporyn oblystyń 500-ge jýyq turǵynyn jumyspen qamtyp otyr. «Búginde biz birneshe jańa jobany bastadyq.

Sonyń birin fransııalyq kompanııamen birlese qolǵa aldyq. Sol arqyly iri kásiporyndardaǵy elektr qozǵaltqyshtaryn basqaratyn biregeı qondyrǵy jasap shyǵarmaqshymyz. Bolashaqtaǵy josparlarymyz aýqymdy. Ásirese, eksport kólemin ulǵaıtýǵa basa kóńil bólip otyrmyz», - deıdi zaýyttyń bas dırektory Oleg Froımchýk. Kásiporyndy aralaý barysynda Memleket basshysyna qubyr júrgizý kezinde qoldanylatyn armatýralardy, nasostyq qural-jabdyqtardy, elektrotehnıkalyq ónim men blokty-modýldik ǵımarattardy daıyndaý úderisi tanystyryldy. Elbasy óndiris ornynyń jumysymen jan-jaqty tanysqan soń kásiporyn ujymymen kezdesip, emen-jarqyn áńgimelesip, qyzmetkerlerdiń jaı-kúıin surady. Nursultan Nazarbaev Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ónerkásiptik áleýeti men damý qarqynyn erekshe atap ótti. «О́ńirde ónerkásip salasy órkendep, ındýstrııalyq baǵdarlama aıasynda 46 joba júzege asyryldy. Jańa jumys oryndarymen qamtamasyz etip jatqan kásiporyndar salynýda. Atap aıtqanda, 7500-ge jýyq adam jumysqa ornalasty, – dedi Prezıdent.

 

Eki aýdanda ınsýlttik ortalyq ashyldy

Nursultan Nazarbaev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty bıylǵy Joldaýynda medısınaǵa sıfrlandyrý, jańa tehnologııalardy engizý máselesine aıryqsha toqtalyp:  «Aqparattyq júıelerdi biriktirý, mobıldik sıfrlyq qosymshalardy qoldaný, elektrondyq densaýlyq pasportyn engizý, «qaǵaz qoldanbaıtyn aýrýhanaǵa» kóshý arqyly medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi men tıimdiligin arttyrý qajet. Medısınada aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeýdiń tıimdiligin aıtarlyqtaı arttyratyn genetıkalyq taldaý men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizýge kirisýimiz kerek.

Medısınalyq kadrlarmen qamtamasyz etý jáne olardy sapaly daıarlaý mańyzdy másele bolyp sanalady», - degen edi. Osy rette búginde oblystyń densaýlyq saqtaý salasynda elimizdiń ózge óńirlerine úlgi bolarlyqtaı aýqymdy jumystar qolǵa alynyp jatqany belgili. Sózimizge dálel - О́skemen qalasyndaǵy №1 aýrýhana janynan ashylǵan robottandyrylǵan hırýrgııa ortalyǵy. Onyń jumysyn júrgizý úshin 4 maman iriktelip, Italııa men Almanııadan qosymsha bilim alyp, biliktilikterin kótergen bolatyn. Al ota jasaýshy robotty iske qosyp, jergilikti mamandardy úıretýge Italııadan Stefano Djıdaro esimdi professor shaqyrtylǵan. 27 naýryzdan beri atalmysh maman О́skemende eńbektenýde. Onyń basqarýymen «otashy robot» 36 naýqastyń alǵysyna bólenip úlgerdi. Jýyqta ǵana bul aýrýhanada álemde tuńǵysh ret búırek alyp tastaý otasyn robot atqardy.

Keleshekte robottyń kómegimen jylyna 500 ota jasaý kózdelgen. Oblys ákimi Danıal Ahmetov mundaı robottandyrylǵan ortalyq Qazaqstannyń ózge óńirlerinde joq ekenin aıtady. Memleket basshysy óńirdegi jumys sapary aıasynda osy ortalyqtyń da jumysymen tanysyp, aımaqtyń medısına qyzmetkerlerimen kezdesti. Oblys ákiminiń orynbasary Ásem Núsipova Prezıdentke Shyǵys Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júıesinde atqarylyp jatqan, qolǵa alynǵan jobalar jaıynda baıandady. Qazirgi ýaqytta birinshi kezekte oblystaǵy medısına mekemelerin zamanaýı jabdyqtarmen qamtýǵa jáne jergilikti dárigerlerdi shet elde oqytyp, biliktilikterin arttyrýǵa erekshe kóńil bólinip otyrǵanyn atap ótti. Máselen, 2016-2018 jyldar aralyǵynda óńirdegi emhanalarǵa jańa qural-jabdyqtar satyp alýǵa 18,8 mıllıard teńge bólinipti. Bul baǵytqa 2019 jyly 4 mıllıard teńgeden astam qarjy bólý josparlanǵan.

Al dárigerlerdi oqytýǵa kelsek, 2016 jyly 12, 2017 jyly 61 dáriger shet elde bilimderin jetildirip kelipti. 2018-2019 jyldary taǵy da 100-ge jýyq mamandy ózge memleketterge tájirıbege almasýǵa jiberý kózdelgen. «Oblystaǵy barlyq medısınalyq mekemelerdiń jabdyqtalýyna tereń taldaý jasadyq. Sol taldaýlar salaǵa 23,4 mlrd teńgeniń jabdyqtaryn alý qajettigin kórsetti. 2019 jyldyń aıaǵyna deıin osy qajettilikti 100 paıyzǵa qamtysaq degen josparymyz bar. Mamandarymyzdy sheteldiń úzdik medısına ortalyqtaryna jiberip, biliktilikterin arttyryp jatyrmyz. О́ńirlik baǵdarlama aıasynda 3 jylda 173 mamandy uzaq merzimdi oqý kýrstaryna jibermekpiz», - dedi ákim orynbasary.

О́ńirdiń densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa arnalǵan keshendi baǵdarlama aıasynda bıyl Aıagóz ben Zyrıan aýdandarynda ınsýlt ortalyqtaryn ashý josparlanǵan edi. Elbasynyń aımaqqa jasaǵan jumys sapary sheńberinde eki ortalyq ta saltanatty túrde jumystaryn bastap, shalǵaıdaǵy aýyl turǵyndaryna asa qajet mekeme qyzmetkerleri telekópir rejiminde tikeleı baılanysqa shyǵyp, alǵystaryn jetkizdi. «Aıagóz aýdany oblys ortalyǵynan 350 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan.

Búgin joǵary tehnologııaly ınsýlt ortalyǵy esigin aıqara ashty. Bul ortalyq Aıagóz ben Jarmanyń, Úrjar men Tarbaǵataı aýdandarynyń 200 myńnan astam turǵyndaryna sapaly medısınalyq qyzmet kórsetýge tolyq múmkindik berip otyr. Osylaısha zamanaýı qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan ortalyqta emdeımiz. Eń bastysy, halyq burynǵydaı О́skemen men Semeıge sendelmeıtin boldy. О́tken jyly oblystyq baǵdarlama boıynsha bizdiń 5 dáriger Ulybrıtanııada bilimin jetildirdi. Bıyl da 8 dáriger biliktilikterin arttyryp qaıtpaq», - dedi Aıagóz aýdandyq aýrýhanasynyń bas dárigeri Shalqar Omarov.

Alys aýdandaǵy dárigerdiń sózin erekshe yqylaspen tyńdaǵan Nursultan Nazarbaev shalǵaı aýyldarǵa osyndaı kómek kórsetý jalǵasa beretinin atap ótip, búginde Qazaqstanda qan tamyrlary men júrek aýrýlary keń taraǵanyn, alaıda bul baǵytta tıisti jumystar qolǵa alynyp,  qazir barlyq oblys ortalyqtarynda júrekke operasııa jasaýǵa múmkindik jasalǵanyn aıtty. «Insýlttik ortalyqtardyń ashylyp jatqany meni qýantady. О́te durys dúnıe. Sondyqtan eldiń densaýlyǵyn nyǵaıtyp, ómirlerin uzarta berińizder», - dedi aıagózdik dárigerlerge.

«Tehnologııamyz alǵa ketkenimen sanamyz keıin qalyp tur»

О́z kezeginde zyrıandyq dárigerler de Elbasyǵa óz rızashylyqtaryn jetkizdi. Zyrıan aýdanyndaǵy ortalyq Katonqaraǵaı men Kúrshim aýdandaryna qyzmet kórsetedi. Munda shalǵaı eldi mekenderdegi 180 myńnan astam halyq ekinshi deńgeıli ınsýlt ortalyǵynyń qyzmetin paıdalaný múmkindigine ıe bolyp otyr.

Memleket basshysy robottandyrylǵan ortalyqtaǵy jergilikti dárigerlermen kezdesýinde álemdegi jáne elimizdegi densaýlyq saqtaý salasynyń jaı-kúıine qysqasha sholý jasap, qazaqstandyqtardy óz densaýlyqtaryna beı-jaı qaramaýǵa shaqyrdy. «Qazir búkil álemde adamzat ómirin uzartý úshin kúres júrip jatyr. Álemde ólim kórsetkishi jóninen onkologııalyq aýrýlar birinshi orynda tur. Onymen kúrestiń eń alǵashqy qadamy - árkim óz densaýlyǵyn kútýi kerek. Durys tamaqtaný qajet. Densaýlyq saqtaý isinde medısınanyń úlesi - 10-15 paıyz ǵana. Qalǵany adamnyń ózine tikeleı baılanysty. О́tken jyly álemde 50 mıllıon adam jol apatynan kóz jumypty.

Sondyqtan biz óz-ózimizdi qorǵaýymyz kerek. Dárigerge ýaqytynda kórinip, salaýatty ómir saltyn ustanǵanymyz lázim. Men buryn «bizde nege ana ólimi kóp?» dep tańǵalýshy edim. Bir medbıke munyń sebebi jas analardyń ásirese alys aýyldaǵy qyz-kelinshekterdiń densaýlyǵyna jóndi mán bermeıtindiginde, ana bolýǵa daıyndalmaıtyndyǵynda ekendigin aıtty. Densaýlyǵy nashar anadan saý bala dúnıege kelmeıdi. Batysta úılenýge nıet qylǵan jastar aldyn ala tekserýden ótedi eken. Bizde qalaı? Tehnologııamyz alǵa ketkenimen sanamyz keıin qalyp tur. Sondyqtan bul máselege erekshe mán berip, túsindirý jumystaryn júrgizýge tıispiz», - dedi Prezıdent.

Memleket basshysy búginde elimizdiń medısına salasyna jańa tehnologııalardy engizýge zor kúsh jumsalyp jatqanyn, sonyń bir aıqyn dáleli О́skemendegi ortalyq ekendigin erekshe atap ótti. «Shyǵys Qazaqstanda eń alǵash ret robototehnıka engizilip jatyr. Bul – jańa tehnologııa. Muny barlyq jerge engizýimiz kerek. Birinshiden, robot adamǵa qaraǵanda naqty. Operasııa kezinde qıyndyq týdyrmaıdy. Bul rette Shyǵys Qazaqstandaǵy atqarylǵan jumystarǵa jaqsy baǵa berýge bolady» - degen Memleket basshysy shetelde oqyp kelgen mamandardan bizdegi jáne sheteldik júıeniń aıyrmashylyǵyn surady. «Onda aýrýdyń aldyn alýǵa kóp kóńil bólinedi. Áıtpese negizgi jumystarynda bizdegiden ózgeshelik joq» - dedi semeılik jas dáriger Idalııa Rahımova. Elbasy memleket qarjysyna alynyp jatqan qymbat qondyrǵylardyń el ıgiligine jaraýy úshin dárigerlerdiń bilimi soǵan saı bolýy kerektigin aıtty. «Eń áýeli dáriger bilikti bolýy shart.

Dıplomy bardyń bári bilikti maman degen sóz emes. Keıbir medısınasy ozyq elderde stýdentter 3-4 kýrstarda beıimine qaraı irikteledi. Iаǵnı, barlyǵyna birdeı dáriger dıplomy berilmeıdi. Keıbiri medısına salasynyń menedjeri bolýy múmkin. Qymbat ári zamanaýı qondyrǵylardyń bolǵany jaqsy, biraq ony qoldana alatyn mamandar bolýy kerek. Qazir aǵza almastyrý otalaryn ózimizde jasaı alatyn boldyq. Robot tehnıkasy medısınaǵa da dendep enýde. Osynyń bári adamdardyń ómir sapasyn arttyrýǵa baǵyttalyp otyr. Sońǵy 10 jylda halyqtyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 65-ten 72-ge jetti. Endi ony 80-ge deıin jetkizý mindeti tur. Ol úshin dárigerler halyqqa jaqyn bolýy kerek. Aldaryńyzǵa kelgen naýqasqa jyly qabaq tanytyp, sypaıy sóıleskenińizdiń ózi úlken kómek», - dedi Prezıdent.

Azamat QASYM,

«Egemen Qazaqstan»

Shyǵys Qazaqstan oblysy

Sýretter Akorda.kz saıtynan alyndy