Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Býrabaıǵa sapary barysynda elimizdegi eń tartymdy týrıstik aımaqtardyń ondyǵyna Alakóldi de qosty. «Biz endi-endi iske kiristik. Alakólge avtokólik joly, temir jol barady jáne adamdar kelýi úshin Úsharalda áýejaıdy damytý kerek. Alakól teńizi, men ony osylaı ataımyn, jaǵajaıdaǵy shomylý rejimi jylyna 95 kún jumys isteıdi. Qandaı kýrort shomylý maýsymynda sonsha jumys isteıtinin atańyzdarshy, tipti Túrkııada sonsha jumys istemeıdi», dedi Elbasy. Sondaı-aq el Prezıdenti bıyl Almaty oblysyna sapary barysynda da Alakól jaǵalaýynda bolyp, ishki týrızmdi ilgeriletý kerektigin atap ótken edi.
Mine, Elbasy erekshe ekpin berip otyrǵan Alakólge sońǵy jyldary kelýshiler qatary kóbeıdi. О́ıtkeni osydan birneshe jyl burynǵy jaǵajaı men ınfraqurylym qazirgimen salystyrýǵa kelmeıdi. Bul alys ta bolsa aýasy da, sýy da dárý Alakóldiń týrıstik tartymdylyǵyn arttyra tústi. Ásirese Shyǵys Qazaqstan oblysy jaǵalaýyna kelýshiler úshin keshendi jumys atqarylýda.
Barsha demalys úıleri men týrıstik nysandarǵa kóriktendirý men abattandyrýǵa, qyzmet kórsetýge, qaýipsizdik saqtaýǵa baılanysty talap kúsheıtildi. Jaǵalaýda janǵa jaıly aýra qalyptastyrý maqsatynda kóriktendirý, abattandyrý jumystary júrgizildi. Aýdanishilik Alakólge jetkizetin joldar jarqyraı tústi. Rasynda Alakól demalys aımaǵynyń jaılylyǵy jyl sanap jaqsaryp keledi. Týrısterge arnalǵan jańa oryndar paıda bolyp, eskileri qaıta jóndeýden ótýde. Munyń barlyǵy jaǵajaıdyń halyqaralyq talaptarǵa saı jumys isteýi úshin jasalyp jatyr.
Keshe ǵana óńir basshysy Danıal Ahmetov Úrjar aýdanyna barǵan jumys sapary aıasynda Alakól jaǵalaýyndaǵy demalys aımaǵynyń kóriktendirilý barysymen tanysyp, tynyǵýshylarmen áńgimelesti.
– Alakól jaǵalaýyn abattandyrýǵa barlyǵy 4,5 mıllıard teńge bólindi. Bul qarajattyń aqtalyp jatqany qýantady. О́ıtkeni Reseıden, Fınlıandııadan kelip jatqan týrısterdi kórdik, – deıdi D.Ahmetov. – Bıyl jolaýshylar О́skemen men Semeı qalalarynan Alakólge deıin temir jol baǵytymen kelýge múmkindik aldy. Sondaı-aq Almaty, Astana, Semeı men О́skemennen áýe baǵyty da jumys istep tur. Árıne munyń bári áli de jetkiliksiz. Keler jyly biz túıisetin reısterdiń problemasyn sheshemiz. Iаǵnı olar jolaýshylardy kóbirek jetkizetin bolady. Bıylǵy tájirıbemiz qatynas joldaryn qanshalyqty ulǵaıtý qajettigin kórsetedi. Búgin turǵyndar men týrıster qosymsha kýpeli vagondardy ashýdy surady. Bul ótinish oryndalatyn bolady.
О́ńir basshysy sonymen birge aǵymdaǵy jyly Alakól jaǵalaýynyń abattandyrylýy jalǵasatynyn, baıqalǵan birqatar kemshilikter ret-retimen qalpyna keltiriletinin jetkizdi. Al avtokólik joldaryna qatysty másele aldaǵy úsh jylda sheshimin tappaq. Qazirgi kezde kól jaǵasyndaǵy Qabanbaı aýyly men Jalańashkól temir jol stansasy aralyǵyndaǵy jol jóndelýde.
Abattana túsken Alakóldi kórgendegi áserlerimen týrıster de bólisti. Semeılik Aıbek Baltashbekov 1985 jyldan beri turaqty túrde ár shomylý maýsymynda Alakólge keletinin, alǵash kelip júrgen jyldarynda jaǵalaýda tek shatyrlar ǵana bolǵanyn, jaıly demalys týraly armandaýmen ǵana shekteletinin, al bıyl kelgeninde Alakóldi tanymaı qalǵanyn, bir jylda birshama jumys jasalǵanyna tańǵalǵanyn jetkizdi.
Jaǵalaýda demalýshylar barlyq jaǵdaıdyń jaqsy ekenin, alaıda qazirgi sany kúrt kóbeıgen demalýshylar úshin jaǵajaıdyń tarlyq etip jatqanyn, aldaǵy ýaqytta ony soza túsýdiń qajettigin aıtýda. Bul rette byltyr kól jaǵalaýynda batpaqty, qamysty jerlerdi qurǵatý arqyly birshama jańa nysandar, sonyń ishinde saıabaq qurylysy salynǵan bolatyn. Demalýshylarǵa ásirese keshki arbattyń aýrasy unaıdy. Arbat demekshi, Alakóldiń ortalyǵy osy kezde yǵy-jyǵy stıhııaly saýda oryndarynan arylyp, keńeıtilip, qysh taqtalar tóselip, týrısterdiń keshqurym serýendep, estelikke fotosýretke túsetin kórikti ornyna aınaldy. Munda keshki kól kelbetin tamashalaýǵa bolady. Ádemi oryndyqtar da qoıylǵan.
«Alakól óte tez damyp keledi. Sonymen birge baǵasy da qalta kótererlikteı, kóńilden shyǵady. Burynǵydaı emes, qyzmet kórsetý salasy da jolǵa qoıylǵan. Qansha degenmen kásipkerler kóp dúnıeni úırendi. Sondyqtan Alakóldiń juldyzy ońynan týyp keledi deýge bolady» deıdi demalýshylar.
Alakólge buryn Reseı Federasııasynan týrıster kóp keletin bolsa, sońǵy kezderi basqa da memleketterden kelýshiler bar. Solardyń biri Fınlıandııadan kelgen Roza Smalhanqyzy demalýshylarmen kezdesken oblys ákimine Astana men Almatydan aýdan ortalyǵy Úrjarǵa deıin ushyp keletin ushaqtarǵa qosymsha reıster ashýdy usyndy. Onyń aıtýynsha, fınder shomylý maýsymy qyzǵan kezde Astana men Almatyǵa tez ári ońaı kele alady. Al ári qaraı sońǵy núktege jetý olarǵa qıyndyq týdyrady, óıtkeni bılet joq.
«Fınder Alakóldi kórgisi, sýynda shomylǵysy keledi. Sondyqtan eki el arasyndaǵy týrızmdi damytý maqsatynda qosymsha áýe tasymalyn ashqan abzal bolar edi. Birinshi kezekte fınderdi munda densaýlyqtaryn túzetýge bolatyny qyzyqtyrsa, ekinshi kezekte olar elimizdiń jergilikti flora men faýnasynan da jan rahatyn tabady. О́ıtkeni onda ertegideı erekshe ádemi taýlar men kólder joq», deıdi Roza Smalhanqyzy.
Esterińizge sala keteıik, Alakól jaǵalaýyn betke alǵan jolaýshylar úshin Jalańashkól stansasyna deıingi jolaýshylar poıyzy kestesine Semeı stansasynan qala mańyna jańadan qatynaıtyn poıyz qosyldy.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»