Qazaǵy qalyń ońtústik óńirdiń ózbegi, orysy da, basqasy da memlekettik tildi túsinedi, biledi desek, qatelespespiz. Sońǵy jyldary oblystyq deńgeıdegi resmı jıyndardyń barlyǵy derlik qazaq tilinde ótetini sondyqtan da bolar. О́ńir turǵyndary til bilgenniń paıdasy mol ekenine, «qazaq tili elderdi biriktiretinine» kóz jetkizýde.
Oblysta 20 etnomádenı birlestik janynan qurylǵan 11 jeksenbilik mektepte 1377 etnos ókili óz ana tilderin oqyp-úırenýde. Iаǵnı óńir turǵyndary «Qazaqstanda eshkimdi de qazaq tilin bilýge tıissiń dep májbúrlemeıtindigin, ár ult óziniń tilin, mádenıet, salt-dástúrin damytýǵa barlyq múmkindigi bar ekendigin» aıtqan Elbasynyń «memlekettik til qazaq tilin adamdardyń basym bóligi túsingen jaǵdaıda ol birigýdiń, jaqyndasýdyń belgisi bolar edi» degen sózin de jadynan shyǵarǵan emes.
Memlekettik til memlekettik qyzmette jumys babynda turaqty qoldanylatyn tilge, basshynyń sóıleý tiline aınalýy kerek. Jýyrda kópshiliktiń osyndaı qalaýy men talaby údesinen shyǵý maqsattarynyń biri bolǵan «Memlekettik til – memlekettik qyzmette» taqyrybynda oblystyq til baıqaýy ótti. Memlekettik qyzmetshiler arasynda. Shymkenttegi «Otyrar» kitaphanasynda tilder merekesine oraılastyrylǵan baıqaýdy Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy memlekettik basqarý akademııasynyń Shymkent fılıaly men qalalyq tilderdi oqytý ádistemelik ortalyǵy uıymdastyrdy. Basty maqsaty – memlekettik tildiń mártebesi men mańyzyn keńinen nasıhattaý, qyzmetkerlerdiń qazaq tilin meńgerýdegi saýattylyǵyn arttyrý bolyp tabylatyn baıqaýda aýdandardan kelgen memlekettik qyzmetshiler baq synady. Olar qazaqtyń ulttyq qundylyqtaryn bilý deńgeıi, til baılyǵy, jazý grammatıkasy, tapqyrlyǵy jáne túrli ulttyq naqyshtaǵy sahnalyq qoıylymdar boıynsha 4 kezeńnen turatyn saıysqa tústi. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, baıqaýdyń bıylǵy ereksheligi – arnaıy daıarlyq kýrsynan ótken jas mamandar, jas memlekettik qyzmetshilerdiń qatysýy. Eki aptalyq kýrsqa kelgen olardyń termındi, resmı is-qaǵazdar stılinde durys jazý deńgeıin jetildirý de kózdelgen. Oblystyq baıqaýda tórelik etken bilikti til mamandarynyń sheshimi boıynsha jeńimpaz dep tanylǵandarǵa arnaıy syı-sııapattar tabys etildi.
Eresekter ǵana emes, 5 jasqa deıingi, áli mektep tabaldyryǵyn attap úlgermegen balalar da baıqaýǵa qatysyp, úırengeni, sanaǵa sińirgen tálim-tárbıesi boıynsha baq synady. Iá, biz oblystyq ázil-syqaq teatrynda ótken «Bala shaqtan bolashaqqa – ana tilimen» atty balalar arasyndaǵy baıqaý týraly aıtyp otyrmyz. Baıqaý sharty boıynsha balalar birinshi aınalymda mándi de maǵynaly maqal-mátelderdi jatqa aıtyp, ekinshi aınalymda boıyndaǵy ónerlerin kórsetti. «Maqal-mátelder danalyqqa bastaıdy» jáne «О́nerlige óris keń» atty eki atalym boıynsha saıysqa túsken qatysýshylardyń bilimdiligi men tapqyrlyǵy jáne belsendiligi, kıim úlgisine, shyǵarmanyń kúrdeliligi men kórkemdiligine basty nazar aýdaryldy.
Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda ulttyq salt-dástúrlerimiz, tilimiz ben mýzykamyz, ádebıetimiz, joralǵylarymyz, bir sózben aıtqanda, ulttyq rýhymyz boıymyzda máńgi qalýǵa tıis ekenin atap ótti. Iá, biz joǵaryda mysal retinde aıtyp ótken baıqaýlar óńirde tildi damytý, mádenıetti órkendetý maqsatynda atqarylyp jatqan isterdiń biri ǵana. Baǵdarlamalyq maqala aıasynda oblystyq mádenıet jáne tilderdi damytý basqarmasyna qarasty 35 oblystyq mádenıet jáne óner uıymdary arnaıy joba bekitip, tıisti jumys atqarýda. Sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynda tilderdi damytý men qoldanýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda oblys ákimdiginiń qaýlysymen atalǵan baǵdarlamanyń oryndalýyna baǵyttalǵan is-sharalar josparlary bekitilip, kezeń-kezeńimen iske asyrylýda.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Túrkistan oblysy