Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komıtetiniń tóraǵasy Jandarbek Bekshın Astanadaǵy №9 qalalyq emhanada ótken brıfıngte jyl saıyn qaıtalanatyn tumaý men jedel respıratorlyq ınfeksııalarǵa qarsy vaksınamen egilýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
Onyń sózine qaraǵanda, jyl saıyn tumaý men jedel respıratorlyq vırýstyq ınfeksııalardy juqtyrýshylardyń sany 1 mıllıonǵa deıin jetetini tirkelse, ótken jyly 600 myń jedel respıratorlyq vırýstyq ınfeksııa jaǵdaıy baıqalǵan. «Sondyqtan da biz aldyn alý sharalaryna erekshe mán berýimiz kerek. Múmkindiginshe adamdar kóp jınalatyn jerlerge barýdy shektep, ásirese balalardy aýasy jeldetilmeıtin ǵımarattarǵa aparýdan tartyný qajet. Aýrýǵa qarsy turý úshin aǵzany dárýmendermen barynsha tolyqtyryp, jasandy dárýmenderdi, sondaı-aq jemis-jıdekterdi kóbirek tutynǵan durys», deıdi Bas memlekettik sanıtarlyq dáriger. Aýrýdan saqtanýda, aǵzanyń ınfeksııalarǵa qarsy ımmýnıtetin arttyrýda lımon, anar, kıvı ónimderimen qatar ıtmuryn, qaraqat qaınatpalaryn, al túnge qaraı tabıǵı fıtonsıd bolyp sanalatyn sarymsaq pen pııazdy tutynýǵa keńes bergen maman jeke gıgıena erejesine erekshe mán berý qajettigin de eskertti.
Bas memlekettik sanıtarlyq dáriger otbasynda tumaýǵa shaldyqqan adam bolsa ne isteý kerektigin de aıtty. Mańaıyńyzda tumaý belgisi bar adam kórseńizder, eń basty talap – aýrýdy kópshilikke taratpaýdyń jaıyn qarastyryp, dárigerdi úıge shaqyrý. Balabaqshaǵa, mektepke, sondaı-aq jumysqa barýdyń qajeti joq. Bul rette «tumaýmen aýyrǵan adamnyń óndiriste paıdasynan góri zııany basym» degen túsinikti nazarǵa alǵan jón. Budan keıin adamdar tumaýdy kóbinese qoǵamdyq kólikte juqtyrady. Sondyqtan dárigerdi shaqyryp, al dene qyzýy qatty kóterilgen jaǵdaıda jedel járdem qyzmetiniń kómegine júgingen abzal. Jandarbek Bekshın atap ótkendeı, aldaǵy ýaqytta aýrýǵa qarsy turar qabileti az toptardaǵy adamdarǵa tumaýǵa qarsy ekpe jasalady. Bul toptarǵa – balalar, júkti áıelder, sozylmaly aýrýy bar adamdar, sonymen qatar medısına qyzmetkerleri men jumysy halyqpen tyǵyz baılanysty adamdar jatady. Olardyń ishinde sozylmaly ókpe, júrek ári qan-tamyr aýrýlarymen, ımmýndyq jetkiliksizdigimen aýyratyn, álsiz jáne jıi aýyratyn balalar, sondaı-aq medısına qyzmetkerleri, júkti áıelder memlekettik bıýdjet qarajaty esebinen vaksınasııalanady. Osy toptaǵylardyń árqaısysy aýrýdyń aýyr túrine beıim. Bul rette, ýaqtyly egilý aýrýdyń jeńil ótýine kómektesedi. Bul óz kezeginde halyqtyń densaýlyǵyn qamtamasyz etedi. Kóbinese, 5 jasqa deıingi balalar jıi aýyrady. Mamandardyń málimetine súıensek, ókinishke qaraı, bizde balalarǵa qaraǵanda eresekterdiń vaksına alý deńgeıi joǵary. Iаǵnı, eresekter ózderiniń densaýlyǵyn oılaıdy da, balalardy umytyp ketedi. Sondyqtan balalardy vaksınalaý sharalaryna mán berý kerek.
Sonymen qatar aldyn alý maqsatynda árbir adam qalaýy boıynsha tumaýǵa qarsy aqyly túrde vaksına alatynyn jetkizgen bas sanıtarlyq dáriger bıyl tumaýǵa qarsy vaksınany jappaı egý sharalary elimizde 1 qazannan bastalatynyn, 2018 jyly bıýdjet qarajatyna Reseıde óndirilgen «GRIPPOL +» vaksınasynyń 1,5 mln dozasy 1 mlrd 200 mln teńgege satyp alynǵanyn aıtty. Jyl saıyn tumaýǵa qarsy vaksınalar shtammy jańaryp otyratyny belgili, al 2018-2019 jyldardaǵy epıdemııalyq maýsymda Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń usynymy boıynsha elimizde qoldanylatyn úshvalentti vaksınanyń quramynda tumaýdyń úsh shtammy bar eken. Bular – Mıchıgan, Sıngapýr men Kolorado shtamdary.
Sonymen vaksınalardy jappaı egý sharasy 1 qazanda bastalmaq. Elimizdiń keıbir óńirinde odan da erte bastalýy múmkin. Qazirgi tańda barlyq oblysqa vaksına jetkizilgen. Vaksınasııalaý maýsymy qarasha, qajet bolsa jeltoqsanǵa deıin sozylýy múmkin. Osy ýaqytta qazaqstandyqtardyń 10 prosenti tegin vaksınasııalansa, tumaýdyń aldyn alǵysy kelgen ər adam qalaýy boıynsha aqyly túrde ekpe jasata alady. Egý jekemenshik vaksınasııalaý ortalyqtarynda, turǵylyqty jeri boıynsha egý kabınetterinde júrgiziletinin aıta ketken jón. Vaksınasııa jasaıtyn medısınalyq mekemelerdiń mekenjaılary turǵylyqty jeri boıynsha aýmaqtyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamentteriniń jəne densaýlyq saqtaý basqarmalarynyń saıttarynda ornalastyrylady. Ər óńirdegi aqyly egý kabınetterinde tumaýǵa qarsy vaksınanyń quny 1600-3500 teńge aralyǵynda bolady.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»