CADAP uıymy elimizdegi esirtki aǵymyna tosqaýyl qoıa ala ma?

Basqosýdyń birinshi kúni Qa­zaqstanda jańadan paıda bolǵan sıntetıkalyq esirtki túrlerin paıdalaný men ony emdeý úlgileri, narkologııalyq esepke tirkeýdiń halyqaralyq ınnovasııalyq talaptary men sheshimdi joldary, nashaqor-naýqastyń emdelýge qoljetimdiligi sekildi máseleler talqyǵa salynýy tekten-tek emes eken. Demek, jergilikti halyqtyń alańdaýyna negiz bar. Asa qaýipti dertpen kúresýdiń amaldary qandaı? Osy oraıda negizgi baıan­dama jasaǵan Chehııadan kelgen esirtki jónindegi úı­les­tirýshi-maman Iındrıh Vobo­rıl men halyqaralyq CADAP baǵdarlamasynyń jetek­shisi Ernest Robellonyń, CADAP ulttyq baǵdarlama strategııa­sy­nyń belsendisi Djon-Pıter Kýlstyń (Nıderland) sózderi májilistiń ózge spıkerleri úshin de, qatysýshy tyńdarman úshin de óte tartymdy shyqty. Qoǵamdy dendegen keselmen kúresýdiń san qyrly joldary men ádis-tásilderi ashyp aıtyldy. 

Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń Esirtki bıznesimen kúres jáne esirtki aınalymyna baqylaý jasaý jónindegi departamentiniń jaýapty ókili Ivan Dobryshın esirtkige qarsy júrgiziletin negizgi sharalar men monıtorıng jasaýdyń eýropalyq tásilderi Qazaqstan aýmaǵynda talaptaǵydaı júzege asyp jatqanyn alǵa tartty. 

– Bizdiń mamandarymyz Ams­ter­damdaǵy Trimbos ınstıtýtynda bolyp, nıderlandtyq áriptesterdiń ulttyq monıtorıng jasaý ortalyǵynyń qyzmetimen ta­nysty ári ony keńinen zert­tedi, – dedi I.Dobryshın. – Sonyń ıgi­likti nátıjesi bolar, taıaý mer­zim­de dál sondaı monıtorıngileý or­ta­lyǵy bizdiń elimizde de ashylady.

Birqatar esirtkilik komponent­terge erkindik berilgen Nıder­land­tyń bas qalasy Amsterdammen Almaty tájirıbe almasyp jatsa, istiń shyn máninde ýshyqqany emes pe degen oı da keledi eken osyndaıda. Áıtse de, Qazaqstan ǵana emes, jalpy Ortalyq Azııa elderinde esirtki men ózge de psıhotroptyq zattar, narkologııalyq dámi bar dári-dármekti taratýǵa tosqaýyl qoıý jónindegi bul baǵdarlamanyń halyqaralyq salmaǵynyń baryn eske alǵan da jón. О́ıtkeni CADAP qyzmetiniń Eýroodaqtyń (EO) osy baǵyttaǵy salalyq jobasyna tikeleı qatysy bar. EO Ortalyq Azııa memleketterimen qatar, Eýropanyń Nıderland pen Chehııa, Polsha men Germanııa sııaqty elderine de qarjylaı qoldaý kórsetip keledi. 

Májilistiń ekinshi kúni negizgi áńgime densaýlyq saqtaý men esirtki qaýipsizdigi, onyń aınalaǵa tıgizetin zalaly taqyrybyna arnaldy. Keńeıtilgen otyrysta elimizde paıda bolǵan jańa sıntetıkalyq esirtki túrlerin paıdalanýdyń jańasha jol tabýy men qazirgi tańdaǵy onyń sandyq ósimi, ony jańasha emdeý úlgileri týraly Qazaqstan dárigerleri oılaryn ortaǵa saldy. Tájikstan men Túrikmenstannan, О́zbekstan men Qyrǵyzstannan kelgen ókilder óz elderindegi esirtki saıasatynyń ahýaly týraly salıqaly oı bólisti. Osy kúnge deıin nashaqorlyq pen jezókshólikten ada birden-bir el Túrikmenstannyń ómir salty da qyzyǵarlyq, árıne. Alaıda, kórshiden maza ketse, qol qýsyryp ol qalaı tynysh otyrmaq? 

Pikir bildirýshilerdiń oıyn aıaq­taýyna ýaqyt jetpeı, sóı­leýshige sóz jetpeı qyzý ótken eki kún­dik konferensııadan bir ańǵa­rylǵany – keńirdekti qansha jer­den sozsaq ta «bolar is bolyp, boıaýy sińip qoıǵan». Qazirgi Qa­zaqstannyń aýmaǵynda esirt­kige táýeldi 23,5 myń adam turyp jatyr. Muqııat esepke alyn­ǵandary. Olardyń ishinde 200-deı káme­lettik jasqa tolmaǵandar, 2000-daı áıel bar. CADAP-tyń ha­lyqaralyq jıynynda qazaq­standyq mártebeli ókil I.Dob­ry­shın sondaı derek keltirdi. Tip­ti bul sońǵy bes jyl ishinde 35 prosentke kemigen kórsetkish eken.

Dáriger-mamandar, psıholog­tar, memlekettik emes uıym mú­sheleri, sheteldik meımandar bul jıynda ǵasyrlyq-ǵalamdyq dertke tosqaýyl qoıý kerektigin ashynyp, alqynyp aıtqanmen, onyń aldyn alýdyń, boldyrmaýdyń jolyn tabýda múldem sharasyz ekendigi baıqalyp ta turdy. О́ıtkeni esirtki trafıginiń joly kesilgen joq! Biraq ádettegideı, oǵan qarsy aıaýsyz kúres jalǵasa bermek.

...Esirtkige qatysty halyq­ara­lyq májilistiń támamdalýyna ýaqyt taıaǵanda veb-saıttar Alma­tyda «Amfıtamın» psıhotroptyq zatyn tasymaldaýshynyń quryq­tal­ǵany týraly shuǵyl habar taratty. Ekonomıkalyq tergeý qyzmetiniń sarbazdary Eýroodaq (EO) elderiniń birinen poshta tasymaly arqyly kelgen 2,522 gramm esirtkilik zatty qabyldaǵan azamattyń qolyna kisen salypty.

Endeshe, búgingi eseptik maqa­lanyń túıinin sheshýdi eliniń bola­shaǵy úshin jany aýyratyn árbir azamattyń tarazy talqysyna, oılaý enshisine qaldyrdyq.

Talǵat SÚIINBAI,

«Egemen Qazaqstan»