Ataly sózge toqtaý daýdy azaıtady

Joǵarǵy sottyń tóraǵasy Jaqyp Asanovtyń bastamasymen osy jyldyń basynan beri jobalyq menedjment ádisimen 7 top quryldy. Sonyń biri «Tatýlasý: sotqa deıin, sotta» jobasy sheńberinde jumys istep jatqan top Qostanaı oblysyna kelip, áleýmetpen – aqsaqaldarmen, ardagerler­men jáne sýdıalarmen kez­desti. Konferensııada Joǵar­ǵy sot tóraǵasynyń keńes­shisi Saǵatbek Súleımen sózi­niń basyn «Ejelden ataly sózge toqtap, sóz qadirin bil­gen, ańǵaldyǵy men adaldy­ǵyn joǵaltpaǵan, dana halyq edik. Osy qasıetterimiz bola tura, ulttyq sanamyzdyń ýlanýy ma, álde jahandaný tol­qy­nynyń áseri me, jyldan-jyl­ǵa daýkes bolyp bara jat­qandaımyz» dep bastady. Onyń aıtýynsha, tek azamattyq ister boıyn­sha, daýǵa keminde eki adam qatysa­t­ynyn eskersek, sot­tasý­shy adamdar sany eli­mizdegi ha­lyqtyń 6-18 paıyzyn quraı­dy eken. Al sotqa qaty­satyn basqa múd­deli adamdardy sanaıtyn bolsaq, bul kórsetkish kóbe­ıe túseri sózsiz. О́rship tur­ǵan daý­lardyń kópshiligi otba­sy­lyq kelispeýshilikter kóri­nedi. Onyń ishinde neke­ni buzý, balasyn, ata-anasyn asyraý úshin alıment ón­dirý sııaqty tirshilik túıt­kil­­deriniń barlyǵyn da tarap­tar sotqa joldaıdy. Qazaq­standa orta eseppen árbir 3-shi otbasynyń shańyraǵy shaıqalyp, neke buzylady. Sonda ár otbasynda eki bala bar dep eseptegenniń ózinde bir jylda 100 myń bala ne ákeniń, ne ananyń tárbıesinen tys qalady eken. 

– Bizdiń elde jyl sanap sottaǵy ister eselep artýda. Olardy 2013 jylmen sal­ys­tyrǵanda 2017 jyly 2 esege jaqyn, ıaǵnı 1,4 mıllıonnnan 2,7 mıllıonǵa de­ı­in ósken. Elimizdegi adam ba­syna shaqqanda quqyqqa qa­bi­­letti árbir tórtinshi azamat daý­ǵa tartylyp, sottasyp júr, – dedi Saǵatbek Súleı­­men. Res­pýblıkada sot­syz da she­shý­ge bolatyn tur­mys­tyq sı­pat­taǵy daý-damaı­lar birinshi sa­tydaǵy sýdıa­­lar­dyń ju­my­syn tym kóbeıtip jibergen.

Respýblıkadaǵy ózge óńir­lerge qaraǵanda daýkestik deńgeıi joǵary oblystyń biri Qostanaı bolyp otyr. Tek daýlasýshy eki adam ǵana qatysatyn azamattyq ister boıynsha sottasýshylar sany oblys turǵyndarynyń 15 paıyzyn qamtıdy. Qostanaı oblystyq sotynyń tóraǵasy Aslanbek Merǵalıev bitim­ger­shilik boıynsha oblysta júrgizilip jatqan ju­mys­tarǵa sholý jasady. Tur­mys­tyq jáne azamattyq daý-da­maılardy sotqa deıin tatýlasý arqyly bitirse, ol tarap­tarǵa qarjylyq jaǵy­nan da jeńil túsedi jáne tár­bıelik máni de joǵary bolady. Sońǵy jyldary medıasııa mámilesin jurtshylyqqa túsindirý jumystary nátı­jeli bolatyny aıqyn baı­qalady.

– Zulqarnaı Aldamjar atyn­daǵy áleýmettik-teh­nı­kalyq ýnıversıtetpen yq­pal­dastyq boıynsha memo­randýmǵa qol qoıyp, osynda medıasııa kabınetin ashtyq. Sonymen qatar daýlardy balamaly sheshý máselesi boıynsha joǵary oqý oryndary úshin pán bolýy, zań fakýltetterindegi oqý baǵ­dar­lamalaryna «mektep me­dıasııasy» pánin engizý kerek­tigin aıtqym keledi, – dedi Aslanbek Amangeldiuly.

Oblysta jergilikti atqarý organdarynyń kómegimen 43 medıasııa kabıneti ashyl­ǵan. Oblystyq medıatorlar qaýymdastyǵynyń saıtyn­da daýdy balamaly sheshý­diń túrli aspektileri, medıa­tor­lardyń maqalalary ilingen. 2018 jyldyń basynan beri sotta aıaqtalǵan 23713 istiń 2755-i nemese 11,5 paıyzy bitimgershilikpen bitken.

– Daýlardy balamaly sheshýdi nasıhattaǵanda adamdar sanasyn ózgertý maqsat bo­lýy kerek. Halyqtyq dás­túr-saltymyzdy jań­ǵyr­­týdyń mańyzy erekshe. Balama­ly sheshimniń aıyr­mashyly­ǵy, sotqa qaraǵanda eki tarap tatýlasýmen aıaqta­la­dy, adam­ger­shilik, moral sııaqty qun­dy­lyqtar al­­dyń­ǵy orynǵa shyǵa­dy. Ja­qyn­da ekinshi deń­geı­li sot­ta she­teldik azamat­tar­dyń qa­­ty­sýy­­men bir daýly is bitim­g­er­­shilikpen bitti. Qaı­tys bolǵan adamnyń mu­rasyn bólgende dúnıeniń bir bóligi marqumnyń aza­mat­tyq nekedegi áıeline týys­tarynyń kelisimimen, zańdy túrde berildi. Bul isti sotta shesh­kende tipti basqa­sha bolar edi. Bul jerde otbasy­lyq qun­dylyqtardy, adam­ger­shi­likti, halyqtyń dástúrin, moral­dy alǵa saldyq. Tarap­tar tatýlasyp, bitimge keldi, – deı­di Qostanaı oblystyq so­ty­nyń sýdıasy Ǵaısha Nurlybaeva.

Konferensııada oblysqa belgili aqyn Aqylbek Shaıah­met, jazýshy Ǵumar Ahmet­chın, ob­lystyq ardagerler keńe­si­niń tóraǵasy Kenjebek Úkın, ta­ǵy basqalar sóz alyp, daý­las­­qan­dardyń jaýlas­paýy, tatý­las­tyrýdyń halqy­myz­da kóp­tegen mysaldary bar eken­in ortaǵa saldy. Aqsa­qal­dar halqy­myzdyń qundy­lyǵy­nyń biri – sózge toqtaý ekenin eskertti. 

Názıra JÁRIMBET,

«Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI