Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken palatanyń jalpy otyrysynda qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Týımazy–Omby–Novosıbırsk-2» jáne «Omby–Pavlodar» magıstraldyq munaı qubyrlaryndaǵy tehnologııalyq munaıdyń mártebesin aıqyndaý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy eki el arasyndaǵy kópten beri daýǵa aınalǵan munaıdy ıesine qaıtarýdyń tetigi bolmaq. Atap aıtqanda, bul qujat boıynsha elimizge Reseıdiń qubyrlarynda qalyp qoıǵan 141 728 myń tonna tehnologııalyq munaı qaıtarylýy tıis.
Senattyń jalpy otyrysynda depýtattarǵa joǵaryda atalǵan zań jobasyn tanystyrǵan Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev Reseıde qalyp qoıǵan munaıdyń taǵdyry osy qujatqa baılanysty ekendigin atap ótti.
– KSRO kezinde elimizdiń magıstraldyq munaı qubyrlary jelisi biryńǵaı júıede bolatyn. Biraq Keńes Odaǵy taraǵannan keıin qubyrlar ár memlekettiń aýmaqtyq qaǵıdaty boıynsha bólinip ketken edi. Alaıda «Týımazy – Omby – Novosıbırsk-2» (TON-2) munaı qubyrynyń Qazaqstan bóligindegi 62 048 tonna tehnologııalyq munaıdyń menshik quqyǵy aıqyndalmaı qalǵan. Sonymen qatar «Omby – Pavlodar» munaı qubyrynyń Reseı ýchaskesinde 141 728 tonna tehnologııalyq munaıǵa menshik máselesi de sheshilmegen edi, – dedi Q.Bozymbaev.
Onyń aıtýynsha atalǵan munaı aýmaqtyq qaǵıdatqa naqty tapsyrylmasa da Reseıdiń «Transneft» JAQ pen Qazaqstannyń «Qaztransoıl» kompanııasynyń balansyna berilgen. Iаǵnı, «Omby – Pavlodar» munaı qubyrynyń Reseı ýchaskesindegi 141 728 tonna munaı shyn máninde «Qaztransoıl» AQ-nyń balansynda, al «TON-2» munaı qubyrynyń Qazaqstan aýmaǵyndaǵy 62 048 munaı «Transneft» JAQ qaramaǵynda bolǵan.
– Aıta ketý kerek, Qazaqstan men Reseı úkimetteriniń arasyndaǵy 2017 jyldyń 9 qarashasynda jasalǵan «TON-2» men «Omby–Pavlodar» magıstraldyq munaı qubyryndaǵy tehnologııalyq munaıdyń mártebesin aıqyndaý týraly kelisim eki el arasyndaǵy kóp jyldyq jumys nátıjesi. Tehnologııalyq munaıdy qaıtarýda rásimderdi jeńildetý maqsatynda atalǵan kelisimmen: birinshiden, Qazaqstan aýmaǵynda ornalasqan «TON-2» magıstraldyq munaı qubyryndaǵy 62 048 tonna munaı «Qaztransoıl» AQ-ǵa tıesili. Ekinshiden, onyń ornyna Reseı ýchaskesinde jatqan «Omby–Pavlodar» qubyryndaǵy munaıdyń dál sondaı 62 048 tonnasy «Transneft» JAQ-nyń enshiles kompanııasy «Transneftýral» AQ-ǵa tıesili. Úshinshiden, reseılik ýchaskedegi «Omby–Pavlodar» magıstraldyq qubyryndaǵy munaıdyń 79 680 tonnasy «Qaztransoıl» kompanııasyna tıesili bolyp bekitilgen, – dedi sıfrlardy naqtylaǵan Energetıka mınıstri.
Sonymen qatar kelisim kúshine engen kúnnen bastap eki tarap on aı ishinde «Qaztransoıl» AQ-ǵa tıesili munaıdy «Omby–Pavlodar» qubyry arqyly Reseı aýmaǵynan Qazaqstanǵa birneshe partııamen jóneltýi qajet.
– Qazirgi kúni tehnologııalyq munaı jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa qaıtarylmaq. Ári olar atalǵan munaıdy Qazaqstannyń munaı óndirý zaýyttaryna jáne eksportqa jóneltýge múmkindik alady, – dep atap ótti Q.Bozymbaev.
Senatorlar zań jobasyn biraýyzdan qoldap daýys berdi.
Qylmys – kúsh biriktirse azaıadyJalpy otyrysta senatorlar buǵan deıin Májilis maquldaǵan «Qylmystyq ister boıynsha zattaı dáleldemeler bolyp tabylatyn esirtki quraldaryn, psıhotroptyq zattar men olardyń prekýrsorlaryn, atys qarýyn, onyń negizgi bólikterin, oq-dárilerdi, jarylǵysh zattar men jarǵysh qurylǵylardy berý tártibi týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qabyldady.
Atalǵan qujat boıynsha baıandama jasaǵan Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov ratıfıkasııalanatyn hattamaǵa TMD-ǵa múshe memleketter prezıdentteri 2017 jyly qol qoıǵandyǵyn atap ótti.
– Qazirgi ýaqytta zattaı dáleldemeler berýge qatysty quqyqtyq qarym-qatynastar Mınsk jáne Kıshınev konvensııalary arqyly rettelmeıdi. Osy hattamany iske asyrý elimizdegi quzyretti organdarǵa júkteledi, – dedi Ishki ister mınıstri.
Q.Qasymov óz kezeginde qazirgi ýaqytta esirtki quraldaryn, psıhotroptyq zattar men olardyń prekýrsorlaryn, atys qarýyn, onyń negizgi bólikterin, oq-dárilerdi, jarylǵysh zattar men jarǵysh qurylǵylardy berý boıynsha memleketter arasynda kelisim joq ekendigine de toqtaldy. Alaıda, esirtki zattary tek ǵylymı-zertteý jumystary úshin úlgi retinde berilip kelgen. Al qarý-jaraqtar ózge memleketterge berilmegen.
Zań jobasy boıynsha qosymsha baıandama jasaǵan senator Vladımır Volkov atap ótkendeı, Elbasynyń bastamasymen Almaty qalasynda qurylǵan Ortalyq Azııa aımaqtyq aqparattyq úılestirý ortalyǵy jumysyn bastaǵan on shaqty jyldan beri esirtki tasymaldaýshylarǵa aıtarlyqtaı soqqy berilgen. Ásirese ataqty Aýǵan esirtkisin tasymaldaý jolyndaǵy Ortalyq Azııadaǵy bes memleketpen qatar, Ázerbaıjan men Reseıdi biriktirgen ortalyq osy ýaqyt aralyǵynda 40-tan asa birlesken halyqaralyq operasııa ótkizip, nátıjesinde transulttyq qylmystyq toptardyń 90-nan asa basshysy men músheleri sotqa tartylǵan. Oǵan qosa, qylmyskerlerden 7 tonnadan asa esirtki men 64 tonnadan asa onyń prekýrsorlary tárkilengen.
Oǵan qosa qarý saýdasy jáne qarý men jarylǵysh zattardy qoldaný arqyly jasalatyn qylmystar da ózekti bolyp otyr. Máselen, elimizde tek ótken jyly ǵana 1700-den astam osyndaı qylmys tirkelgen.
Sondyqtan da, Senatta qabyldanǵan qujat osyndaı zulymdyqtarǵa qarsy kúsh biriktirýdiń naqty tetigine aınalmaq.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»