Qaraǵandy oblysynda bıylǵy jyldyń jer emgen aǵaıyn úshin asa qolaıly bolmaǵany belgili. Kóktem kesh keldi. Jaz shyǵa kún ysyp, dán ózine qajetti jylýdy boıyna sińirip alady dep júrgende, shilde aıy ádettegiden tym salqyn boldy. Sonyń kesirinen astyq ýyzyna jarymaı, tolyǵymen pisip-jetilmedi.
Biraq tabıǵattyń osy qytymyrlyǵyna qaramastan, Osakarov aýdanyndaǵy «Naıdorovskoe» dep atalatyn jaýapkershiligi shekteýli seriktestik bıyl buryn-sońdy bolyp kórmegen ónim jınady. Sharýashylyq árbir gektardan 50 sentner astyq aldy. Dıqandar buǵan jańa jáne ozyq úlgidegi agrotehnologııany qoldaný arqyly qol jetkizgen edi.
Bıyl sharýashylyq bıdaıdyń «aýstrııalyq» dep atalatyn surybynyń tuqymyn 550 gektar alqapqa sińirdi. Jerdi aýstrııalyq mamandar jasap shyǵarǵan «Nourivit» ınnovasııalyq tyńaıtqyshymen óńdedi. Bul tyńaıtqyshtyń quramynda topyraqty mıkroelementtermen baıytatyn jáne onyń aýa ótkizgishtik qasıetin arttyratyn mıkroorganızmderdiń qosyndysy bar. Munyń nátıjesi asta-tók ónim alýǵa qol jetkizdi.
– Kórsetkishter óte jaqsy, sıpattamalar da tamasha. Búginde bul bıdaıǵa Italııa men Aýstrııa tarapynan suranys bar. Sondyqtan ónimdi Eýropaǵa eksporttaıtyn bolamyz. Bul suryptyń jumsaq sortty bıdaıǵa qaraǵanda quny da joǵary. Munymen qosa, eger biz qatty surypty bıdaı ósirý baǵytynda damıtyn bolsaq, elimizdiń soltústik aımaqtarymen básekelesetin bolamyz, – deıdi «Naıdorovskoe» JShS-niń jetekshisi Pavel Lýshak.
Keler jyly sharýashylyq «aýstrııalyq» tuqymyn on esege kóbeıtip, 5 myń gektarǵa deıin dán sińirmekshi. Bıylǵy jyl qatty bıdaı surybynyń tıimdi ekenin kórsetti. Sol sebepti de bıdaıdyń jumsaq suryby ósiriletin alqap qysqaryp, sonyń esebinen qatty bıdaı tuqymy egiletin jer keńeıtiletin bolady.
– Soltústik Qazaqstan oblysynyń sharýashylyqtary «aýstrııalyq» suryp tuqymynyń tonnasyn 220 myń teńgeden satyp alýǵa daıyn. Baǵa arzan emes, árıne. Biraq onyń qaıtarymy mol ekenin jurttyń bári biledi. Gektarynan 50 sentner alý degenińizdi buryn kim kórgen! Sharýalar ketken shyǵynyn alǵashqy maýsymda-aq qaıtaryp alady. Bıyl biz shamamen 750 tonna satýdy josparlap otyrmyz, – deıdi Pavel Lýshak.
«Naıdorovskoe» JShS aýylsharýashylyq tehnıkalarynyń jańarýyna da basa mán beredi. Keler jyly sharýashylyq birneshe zamanaýı kombaın satyp almaqshy. Bul tehnıkalardyń joǵary ónimdiligi óz aldyna, olardyń geonavıgasııany paıdalana otyryp, alqaptardyń elektrondy kartasyna sáıkes jumys isteýge qabileti tolyǵymen jetedi.
Aýylsharýashylyǵyna sıfrlandyrý elementterin engizý óte kúrdeli jáne kezeń-kezeńimen júrgiziletin úderis. Mundaı jańa tájirıbeni ıgerý agrosaladaǵy ǵalymdardyń qatysýynsyz tipti de múmkin emes. Sol sebepti bıyldan bastap «Naıdorovskoe» JShS-niń alqaptarynda S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary dálme-dál eginshilik elementterin engizý boıynsha qanatqaqty jobany júzege asyrýmen aınalysty. Alqaptardyń elektrondy kartasyn paıdalanýǵa kóshý – osy joba kózdegen kezeńniń biri.
Jalpy, ýnıversıtet ǵalymdary tehnıkanyń múmkindikterin tekserip, tyńaıtqyshtardy dıfferensıaldy engizýdi júzege asyrdy. Alqaptardyń elektrondy kartasyn jasap, topyraqtyń agrohımııalyq taldaýyn ótkizdi, sondaı-aq egistikterdiń aramshóp basý kartalaryn qurastyrdy. Aldaǵy ýaqytta ǵalymdar meteostansalar kómegimen amerıkalyq «Data Transmission Network» kompanııasy jasaǵan aýa raıyn dál boljaý qanatqaqty jobasynyń qorytyndylaryn is júzinde paıdalaný týraly usynystar engizýdi josparlap otyr. Mysaly, kún raıyna qatysty jaýyn-shashynnyń yqtımaldylyǵy, shyq núktesi jáne basqa da kórsetkishterdiń saraptamasy 10-nan astam parametr boıynsha júrgiziletin bolady.
Sonymen qatar «Naıdorovskoe» seriktestigi A.I.Baraev atyndaǵy astyq sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵymen de tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Bıdaıdyń «Damsın» jáne aýstrııalyq «Dýrým» atty suryptary osy ortalyqtan satyp alynyp, sebilgen.
Sıfrlandyrý elementterin engizýmen aınalysqan sharýashylyqtar oblystyq aýylsharýashylyq basqarmasynyń udaıy nazarynda.
– Ala jazdaı atyz jaǵalap, ashy terin jerge sińirgen dıqan eńbeginiń qaıtarymy bar. Búginde jańa tehnologııalardyń arqasynda jumys jeńildegen. Burynǵy tehnıkalarǵa qaraǵanda qazirgi tehnıka áldeqaıda jaqsy. Jumysy avtomattandyrylǵan. Qyzmettiń deni kompıýterlik tehnıka arqyly basqarylady. О́te yńǵaıly. Osynyń arqasynda jerdi tyńaıtý, dán sebý syndy egis alqabyndaǵy jumys jandandy, – dedi taıaýda BAQ ókilderine bergen suhbatynda oblystyq aýylsharýashylyǵy basqarmasynyń jetekshisi Saǵynjan Apaqashov.
Bıylǵy astyq oraǵy kezinde oblys ákimi Erlan Qoshanov Osakarov aýdanyna arnaıy baryp, «Naıdorovskoe» JShS-niń egin alqaptaryn aralap, jańa tehnologııamen jumys istep jatqan dıqandar qaýymynyń tynys-tirshiligimen tanysqan bolatyn. О́ńir basshysy jergilikti agrarıılerdiń sıfrlandyrý júıesin batyl túrde engizip jatqan qadamdaryna oń baǵa berdi.
– Eger ónimdi ótkizý joldary bolsa, ónimdilik joǵary bolsa, osy jańa tehnologııaǵa kóshý qajet. Básekege qabiletti dándi-daqyldar ósirýge arnalǵan alqaptardyń aýdanyn ulǵaıtyńyzdar, – degen bolatyn óńir basshysy.
Bir sózben aıtqanda, oblysta óndiristik úderisti sıfrlandyrýdyń mańyzdy elementterin engizýge alǵashqylardyń biri bolyp kirisken «Naıdorovskoe» sharýashylyǵy bul berekeli sharýanyń shash-etekten paıda ákeletinin ispen dáleldep shyqty. Iаǵnı bul – aldaǵy ýaqytta mundaı tájirıbeden úlgi alatyn sharýashylyqtardyń qatary kóbeıedi degen sóz.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy,
Osakarov aýdany