Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty bıylǵy Joldaýynda Úkimettiń óńdeý sektoryndaǵy eksporttaýshylarǵa qoldaý kórsetýge basa mán berý qajettigin aıta kelip, ishki naryqty otandyq taýarlarmen toltyrý mańyzdy ekendigine toqtalǵan bolatyn.
Shynynda da Kókshetaýdyń saýda sóreleri irgedegi Reseıdiń ónimderine syńsyp tolyp tur. Osy ıen tiresip jatqan ózgeniń ónimi arasynan óz taýarlarymyzdy sırek kezdestiretin boldyq. Basqasyn bylaı qoıǵanda, jeńsik as sanatyndaǵy qus eti de áridegi Amerıka qurlyǵynan, qala berdi Reseıden tasymaldanady. Qazir halyq densaýlyqqa mán bere bastaǵan. Ata támsilimen «jylqynyń eti jatqansha, sıyrdyń eti tań aǵaryp atqansha, qoıdyń eti kelesi kún batqansha» dep esepteıtin búgingi jurt qus etin qolaıly kóredi. Biraq suraýshynyń súıgen asyn kim bersin? Osy ýaqytqa deıin jergilikti jerde qus etin molynan óndirý múmkin bolmaı keldi. Aqmola óńirindegi jalpaq jurt Makınsk qalasynda asa iri «Makınsk qus fabrıkasy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń alǵashqy kezeńi iske qosylǵanda, bórkin aspanǵa atyp qýanǵan.
Jumys kózi az kóne qalada Ortalyq Azııada teńdesi joq iri kásiporyn – qus fabrıkasynyń ashylýy eń aldymen jergilikti jerdiń jaǵdaıyn jaqsartpaq desedi el adamdary. Endi eki qolǵa bir kúrek tabylatyn shyǵar. Bıýdjetke mol túsim tússe, azdap tozǵan qalanyń da áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy kóp-kórim kóterilýi múmkin. Dúıim eldi dúr etkizgen aýqymdy jobanyń qurylysy 2015 jyldyń maýsym aıynda bastalǵan bolatyn. Endi mine alǵashqy kezeńi iske qosylyp, úmit otyn tutatýda. Joǵaryda aıtqan el adamdarynyń paıymyna bizdiń qosyp aıtarymyz, jylyna 25 myń tonna qus etin óndirýge qarymy qaptal jetetin fabrıkanyń ázirge birinshi kezeńi ǵana iske qosylǵan. Negizinde el adamdarynyń boljamy durys. Makınskidegi qus etin óndiretin fabrıkanyń iske qosylýy oblystyq aýylsharýashylyǵy ónimderin óńdeý salasynyń damýyna zor serpin beretin iri joba. Joba iske asqan sátte oblys bıýdjetine salyq túrinde qomaqty qarjy quıylmaq. Al jergilikti jerde júzdegen jumys oryndary ashylady.
Jalpy, quny 45,6 mıllıard teńgeni quraıtyn bul jobaǵa qatysýshylar qazaqstandyq jáne sheteldik ınvestorlar. Oqyrmanǵa túsinikti bolýy úshin sál taratyp aıta ketelik. Jobanyń bastamashysy – «Aitas KZ» AQ. Qajetti qarjynyń jartysynan astamyn «Báıterek» holdınginiń enshiles uıymdary – «Qazaqstannyń damý banki», «Qazyna kapıtal menedjment» aksıonerlik qoǵamdary berip otyr.
Bul joba elimizdegi qus-sharýashylyǵyn damytý baǵytyndaǵy eń kóp qarjy salynǵan iri joba bolyp esepteledi. Qus fabrıkasynyń birinshi kezegi 9 óndiristik alańdy, onyń ishinde ınkýbatordy, árqaısysy 12 qus qorasynan turatyn 4 broılerlik bólimdi, qus óndirý zaýytyn, kompos jelini, qosalqy alańdy, azyq óndirý sehyn qamtıdy. Qazirgi ýaqytta ınkýbator jumys istep tur. Fabrıkanyń ashylý saltanaty bolǵan kezinde jumyrtqalar salynǵan ınkýbatorlardyń qaqpaǵy da jabylǵan bolatyn. Qazan aıynyń 6-synan bastap jumyrtqa alyna bastady.
Alyp qus fabrıkasynyń ekinshi kezeńi 2020 jyldyń ekinshi jartysynda paıdalanýǵa beriledi. Mine, osy ýaqytta fabrıka saǵatyna 9 myń broıler óńdeý qýatyna jetpek. Sol sátten bastap qus óndirý kólemi jaǵynan Ortalyq Azııadaǵy eń iri kásiporynǵa aınalady. Ol kún de alys emes. Fabrıka óndiretin negizgi ónim – broılerdiń salqyndatylǵan eti. Tıimdiligi qus eti ımportynyń úlesin qysqartýǵa septigin tıgizbek. Máselen, qazir bul ımport 50 paıyzdy qurap otyrsa, ekinshi kezeń júzege asyrylǵan kezde 30 paıyzǵa deıin qysqaratyn bolady. Negizgi ónim Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Qostanaı jáne Qaraǵandy oblystaryna, sondaı-aq Astana qalasynyń saýda sórelerine shyǵarylady. Osy atalǵan aımaqtardaǵy qus etine degen suranystyń 60 paıyzyn qanaǵattandyrýǵa qaýmeti jetedi.
Shyntýaıtynda bul qus fabrıkasy álemdik qussharýashylyǵynyń eń ozat úlgisi bolyp tabylady. Osyǵan oraı sharýashylyq jańa zamanǵy qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilgen. Jobaǵa jergilikti jerdiń kómegi de az emes. Máselen, qus fabrıkasynyń aýmaǵynda ornalasqan barlyq ǵımarattardyń jalpy aýdany 227 366,88 sharshy metrdi qurap otyr. Bul kásiporyndar bıoqaýipsizdik pen óndiristiń ekologııalyq talaptaryn saqtaý maqsatynda ınkýbasııalyq óndiris, qus soıý, et-súıek unyn óndirý kezeńderinde joǵary tehnologııalyq energııa únemdeıtin jabdyqtar paıdalanylady. Aınalyp kelgende, ósimdik, qus sharýashylyqtary jáne et óńdeý salasyndaǵy kásiporyndar biriktiriledi.
Jańa joba Astananyń azyq-túlik beldeýine de ıgi yqpal etedi. Astanalyq tutynýshylardyń 50 paıyzdan astamynyń suranysyn óteıtin jańa joba tolyq qýatyna kóshken kezde eldiń erini óz ónimderimizge tolyq tıetin bolady.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy,
Bulandy aýdany