Alǵashqy maýsymdaǵy sátsizdik

Ulttar lıgasyn qurý ıdeıa­sy qolǵa alynǵanda birqatar otandyq fýtbol mamandary bul Qazaqstan quramasy úshin Eýropa chempıonatynda óner kórsetýine tamasha múmkindik dep baǵalaǵan bolatyn. Tipti «Astana» komandasymen Eýropany dúr silkindirgen bapker Stanımır Stoılov jyl basynda ulttyq qurama tizginin ustaǵanda jankúıerler men mamandardyń jeńiske degen senimi arta tústi. Alaıda Ulttar lıgasynyń alǵashqy maýsymy Qazaqstan úshin sátti bola qoıǵan joq. Jańa týrnırdiń shymyldyq ashar kezdesýin jeńilispen bas­taǵan fýtbolshylarymyz sońǵy oıynyn da jeńilispen aıaqtady. 

«D» lıgasyndaǵy birinshi topta Grýzııa, Andorra jáne Latvııa quramalarymen synǵa túsken Qazaqstan qurmasy 6 oıynda 6 upaı jınap, topty ekinshi orynmen aıaqtady. Alǵashqy kezdesýdi «Astana Arena» stadıonynda Grýzııa quramasyna qarsy ót­kizgen bizdiń fýtbolshylar 0:2 esebimen ese jiberse, syrt alań­da Andorra quramasymen teń tús­ti. Toptaǵy úshinshi kezdesýdi Lat­vııaǵa qarsy ótkizip, taǵy da 1:1 esebimen teń tústik. Tórtinshi týr­da Andorra quramasyn qabyl­daǵan qazaqstandyq fýtbolshylar qarsylastar qaqpasyna jaýapsyz tórt gol soǵyp, jankúıerlerdiń kóńil kúıin kóterip tastady. Bir qyzyǵy, Qazaqstan quramasynyń resmı oıynda jeńiske jetpegenine úsh jyl bolǵan eken. Sońǵy ret qurama 2015 jyly Eýro-2016 dodasynyń irikteý aıasynda syrtta Latvııany utqan. Sol kezde Islambek Qýattyń jalǵyz golynyń arqasynda úsh upaı enshilegen edik. Ulttar lıgasynyń besinshi týrynda óz alańymyzda Latvııamen teń oınasaq (1:1), sońǵy týrda syrt alańda Grýzııadan 2:1 esebimen ese jiberdik. 

Jalpy, Qazaqstan quramasy Ulttar lıgasyndaǵy alty oıynda qarsylastar qaqpasyna 8 gol soǵyp, óz qaqpasyna 7 gol ótkizip aldy. 8 goldyń úsheýin qorǵaýshylar salsa, beseýin shabýylshylar soqty. Týrnırde 11 fýtbolshymyz sary qaǵazben ja­zalanyp, bir oıynshymyz (Se­rikjan Mujyqov) qyzyl qa­ǵaz aldy. Osylaısha Qazaqstan qu­ra­masy Ulttar lıgasyndaǵy al­ǵash­qy maý­symyn ekinshi orynmen aıaqtady.

Qazaq fýtbolyndaǵy kúrmeýi sheshilmeı kele jatqan negizgi máseleniń biri shabýylshylar dep aıtqanymyzben, qaqpashy máselesi odan da kúrdeli bolyp turǵan sekildi. О́ıtkeni qazirgi quramanyń ózinde ózge elde týǵan eki qaqpashy júr. Ulttar lıgasy bastalǵaly qaqpany Serbııadan kelgen Nenad Erıch kúzetip júrse, Grýzııamen oıynda ýkraınalyq  «qazaq» Dmıtro Nepogodov shyq­ty. Osylaısha ózge elden kelip, Qazaqstan namysyn qor­ǵa­ǵan qaqpashylardyń sany segiz­ge jetti. Buǵan deıin ózbek fýt­bolynyń túlegi Vladımır Sırın men Jasýr Narzıkýlov, Túrik­menstannan kelgen Vıtalıı Ka­fanov, reseılik Andreı Morev pen Andreı Sıdelnıkov, ýkraı­nalyq Roman Nesterenko Qazaq­stan quramasynyń qaq­pasynda turǵan bolatyn. Oǵan Erıch pen Nepogodov qosylyp otyr. Osylardyń arasynda eń kóp oıyn ótkizgen – Sıdelnıkov. Ol 29 matchqa qatysqan. Odan ke­ıingi tizimde Erıch (8), Kafanov (6), Nar­zıkýlov (3), Morev (2), Nes­terenko (2). Sırın (1), Nepo­godov (1) tur.

Ulttar lıgasynyń ózge to­byn­daǵy jaǵdaıǵa az-kem toqta­lyp ótsek. Germanııa quramasy úshin bıyl óte sátsiz maýsym bolady. Reseıde ótken álem chempıonatynda toptyq kezeńnen shyǵa almasa, Ulttar lıgasynda «A» lıgasynda synǵa túsken Germanııa bir saty tómen syrǵyp, «V» lıgasyna túsip qaldy. Tórt oıynnyń ekeýinde teń túsip, eki oıynda jeńildi. Sonymen qatar Germanııadan bólek «A» lıgasynan «V» lıgasyna Islandııa, Polsha jáne Horvatııa túsip qalsa, olardyń ornyn Ýkraına, Shvesııa, Bosnııa jáne Gersegovına men Danııa quramalary tolyqtyrdy. 

«V» lıgasynda sońǵy oryn­dy ıelengen Slovakııa, Túr­kııa, Soltústik Irlandııa men Ir­landııa «S» lıgasyna aýyssa, Shotlandııa, Fınlıandııa, Norvegııa jáne Serbııa quramalary «V» lıgasyna kóterildi. «S» lıgasyndaǵy Estonııa, Kıpr, Slovenııa jáne Lıtva «D» lıgasyna kóshse, olardyń ornyn «D» lıgasynyń úzdikteri Grýzııa, Belarýs, Kosovo jáne Makedonııa tolyqtyrdy.

Keshe Ulttar lıgasy týr­nı­riniń qorytyndysy boıynsha ÝEFA 2020 jyly ótetin Eýropa chem­pıonatynyń irik­teý kezeń­in­de oınaıtyn qurama­lar­dy ártúri se­betterge bólip tastady. Irikteý bo­ıynsha, Qazaqstan­nyń fýtbol­shylary 2020 jy­ly ótetin kár­i qurlyq chempıonatynyń irik­teý týrnırinde besinshi sebetke tústi. Bul sebette bizden bó­lek, Makedonııa, Kosovo, Bela­rýs, Lıýksembýrg, Armenııa, Ázer­baı­jan, Moldova, Gıbraltar jáne Farer araldary bar. 

Al ózge sebetterde myna el­­der­­diń ulttyq qurama komandalary bar: 

1 sebet – Shveısarııa, Por­tý­galııa, Gollandııa, Anglııa, Bel­­gııa, Fransııa, Ispanııa, Ita­lııa, Horvatııa jáne Pol­sha. 

2 sebet – Germanııa, Islan­dııa, Bosnııa jáne Gersegovına, Ýk­­raı­na, Danııa, Shvesııa, Re­seı, Aýstrııa, Ýels jáne Che­hııa. 

3 sebet – Slovakııa, Túrkııa, Ir­landııa, Soltústik Irlandııa, Shotlandııa, Norvegııa, Serbııa, Fın­lıandııa, Bolgarııa jáne Iz­raıl.

4 sebet – Vengrııa, Rýmynııa, Gre­kııa, Albanııa, Chernogorııa, Kıpr, Estonııa, Slovenııa, Lıt­va jáne Grýzııa. 

6 sebet – Latvııa, Lıhtensh­teın, Andorra, Malta jáne San-Marıno. 

2020 jyly óte­tin Eýropa chem­pıonaty irik­teý týr­nıri­niń jerebesi 2 jeltoq­sanda Ir­lan­dııanyń astanasy – Dýb­lın qalasynda tartylady. Al jarystyń ózi kelesi jyldyń naý­ryz aıynda bastalady.

Álı BITО́RE,

«Egemen Qazaqstan»