Bes el úmitker

Jaqynda 2020 jyly ótetin Jazǵy olımpııa oıyndaryna úmitker qalalar anyqtaldy. Qazir Azııa men Eýropanyń Tokıo, Madrıd, Baký, Ystam­­­bul jáne Doha qalalary 2020 jylǵy Olımpıada astanasy atanýǵa úmittenip otyr. Bul már­te­beli ataqty qaı qalanyń ıelenetini kelesi jyly belgili bolady.

Buǵan deıin Rım qalasy da Olımpııa oıyndaryn ótkizýge qulshynys tanytqan edi. Alaıda, sońǵy aınalymǵa kelgende Rım óziniń ótinishin qaıtaryp aldy. Onyń sebebin Italııanyń prem­er-mınıstri Marıo Montı el ekonomıkasynyń Olımpıa­da­ǵa jumsalatyn shyǵyndy kótere al­maıtyndyǵymen túsindirdi. Onyń aıtýynsha, eldiń qara­ja­ty álem­­niń basty básekelerin ótkizýge jetkiliksiz.

Jaqynda 2020 jyly ótetin Jazǵy olımpııa oıyndaryna úmitker qalalar anyqtaldy. Qazir Azııa men Eýropanyń Tokıo, Madrıd, Baký, Ystam­­­bul jáne Doha qalalary 2020 jylǵy Olımpıada astanasy atanýǵa úmittenip otyr. Bul már­te­beli ataqty qaı qalanyń ıelenetini kelesi jyly belgili bolady.

Buǵan deıin Rım qalasy da Olımpııa oıyndaryn ótkizýge qulshynys tanytqan edi. Alaıda, sońǵy aınalymǵa kelgende Rım óziniń ótinishin qaıtaryp aldy. Onyń sebebin Italııanyń prem­er-mınıstri Marıo Montı el ekonomıkasynyń Olımpıa­da­ǵa jumsalatyn shyǵyndy kótere al­maıtyndyǵymen túsindirdi. Onyń aıtýynsha, eldiń qara­ja­ty álem­­niń basty básekelerin ótkizýge jetkiliksiz. Sport arenalary da qaıta jóndeýdi qajet­sinedi. Italııa premer-mınıstri eldegi Olımpıada komıtetiniń bas­shysy Djovannı Petrýchı jáne qala ákimi Rıma Djannı Alımanomen keńesip, Olımpıadadan úmitker bolýdan bas tartý jóninde osyndaı sheshimge kel­genderin aıtty.

Munyń aldynda Italııanyń Trento qalasy da 2017 jylǵy Qys­qy ýnıversıadaǵa úmitker bo­lýdan ótinishin qaıtaryp al­ǵan bolatyn. Sol kezde úmitker­lik­ten bas tartqan Trentonyń ornyna Al­ma­ty qalasynyń Ýnıversıada as­ta­­nasy bolyp jarııa­lanǵany belgili.

Al Jazǵy olımpıadaǵa kelsek, bizdiń pikirimizshe, úmitker qalalardyń ishinde Bakýden bas­­qasynyń báriniń Olımpıadany qabyldaýǵa múmkindigi zor. О́ıt­­­keni, Olımpıada 2012 jyly Eý­ropanyń London jáne 2016 jyly Ońtústik Amerıkanyń Rıo de Janeıro qalasynda ótkizilgen soń, Azııa qurlyǵyna birden bet burýy múmkin. Máselen, Japonııa 2002 jyly Ońtústik Koreıamen birigip, fýtboldan álem chempıonatyn ótkizerdiń al­­­dynda sport arenalarynyń bá­­rin qaıta jańartyp, salatyndaryn salyp, turǵyzatyndaryn tur­ǵy­zyp aldy. Bul elde ınfra­qu­ry­lym da óte joǵary deń­geı­de d­a­myǵan. Onyń ústine Kún­shy­ǵys eliniń Olımpıadany ót­kizýden táji­rı­be­si bar. Tokıoda tórt jyl­dyq­tyń baıraqty báse­kesi alǵash ret 1964 jyly ótki­zilgen bolatyn. Sol HVII Jazǵy Olım­pıadaǵa qa­zaqtan shyqqan jel­aıaqtar Ámın Tuıaqov pen Ǵusman Qosanovtyń barǵanyn bile­miz. Alaıda Ámın aǵamyz sol joly KSRO quramasy bas bapkeriniń qateliginen jarys­qa qatysa almady. Negizi, sol jol­ǵy Olımpıada Tokıoda odan erterek, ıaǵnı 1940 jyly ótkizi­lý­ge tıis edi. Alaıda, Ekinshi dú­nıe­­jú­zi­lik soǵys XII Jazǵy Olım­pıa­da­ny ótkizýge kedergisin jasady.

Túrkııanyń Ystambul qala­synyń da Olımpıadany ótkizýge qaýqary jetedi. Bul el áli Olım­pııa oıyndaryn ótkizip kór­mese de tórt jyldyqtyń basty báse­kesin laıyqty deńgeıde qabyl­daı alatyny anyq. Onyń bir­ne­she se­bebi bar. Aldymen, Túr­kııa­da sport óte joǵary deń­geı­de damy­ǵan. Bul elde sport Islam dininen keıingi ekinshi «din­ge» aınalǵan. Túrkııada sport­tyń buqaralyq sıpatqa ıe bol­ǵany sonsha, onymen adamdar bala kezinen bastap oqý, bilim alýmen qatar aınalysady. Iаǵnı, Olımpıada álemdegi tórt teńiz toǵysqan qalada ótki­zilip jatsa, halyq ony ózderiniń ystyq yqylastarymen kóterip alady degen sóz. Buǵan biz 2005 jyly Ortalyq Azııa elderiniń bir top BAQ ókilderimen Ystambul qa­la­syna barǵanymyzda kóz jet­kizgen edik. Qalada «Galatasaraı» men «Beshıktash» fýtbol klýbtarynyń stadıondarynan basqa birneshe alyp sport arenalary bar. Bul jerlerdiń bárinde sporttyń birneshe túrlerinen bir mezette jarystar ótkizýge bolady. Al qalany qushaǵymen qysyp turǵan tórt teńiz sport jarystaryn ótkizýge eń qolaıly jer bolyp esepteledi.

Ystambul – buǵan deıin tórt Olımpıadany qabyldaýǵa úmit­ker bolǵan qala. Endi bul onyń besinshi qadamy bolyp otyr. Eger Anadoly eliniń sáýleti men dáýleti damyǵan qalasy 2020 jyly Jazǵy Olımpııa oıyndaryn ótkizetin qala bolyp tanylsa, bul bizdiń Astana men Almaty sııaqty túrkitildes elder arasynda keshendi jarystardy qa­byldaýdy óziniń moınyna al­ǵan qala retinde sanalatyn bolady.

Qazir Azııa qurlyǵyndaǵy ala­qandaı Katar da Olmpıadany ót­­kizýge basty úmitker el bolyp sa­nalady. Onyń astanasynda 2010 jyly Jazǵy Azııa oıyndary ót­kizilgen bolatyn. Sol kezde Jaz­ǵy Azıadanyń ashylý saltanatyna qatysqan áripteste­ri­miz tarıhta jarystardyń ishinde eń ǵajap, eń ádemi ashylý saltanatyna kýá bolǵandaryn aıtqan edi. «Mundaı ashylý saltanatyn biz ómirimizde kórgen emespiz. Oı­yndardyń ashylý rásimi ǵa­jap, keremet boldy!», degen edi olar.

Taǵy bir aıtatyn nárse, 2022 jyly fýtboldan álem chempıonaty da osy Katar elinde ótedi. Bul eldiń eki qoıandy bir oqpen atýǵa talpynyp jatqany da son­dyqtan bolar. Qolda bar máli­met­terge qaraǵanda, qazir Katar hanzadalary adam oıyna kel­meı­tin sport keshenderin salýda. Daıyndyq qazirden bastaldy degenimiz osy.

Al Ázerbaıjannyń Baký qa­lasy bolsa, oǵan joǵaryda atal­ǵan qalalarmen salystyrǵanda Olımpıadany ótkizýge áli erte dep oılaımyz. Buǵan bizdiń byltyr Bakýde bokstan eresekter arasynda ótken álem chempıonatynda kózimiz jetken bolatyn. Ras, qazir Bakýde burynǵy Tofık Bahramov atyndaǵy ortalyq stadıon buzylyp, onyń ornyna jańadan sport arenasy salynýda. Biraq soǵan qaramastan, onyń tórt jylda bir keletin dúbirli dodany laıyqty deńgeıde ót­ki­ze alamyz degenine sene almaımyz. Degenmen, munaıdan túse­tin tabystar 2020 jylǵy Olım­pıadanyń astanasyn anyqta­ǵan­da, Bakýge ájeptáýir yqpal jasaýy ábden múmkin. О́ıtkeni, Ha­lyqaralyq Olımpıada komı­te­ti úshin 2011 jyly Qysqy Azııa oıyndary ótken Astana men Almaty, 2014 jyly Qysqy olımpıadany qabyldaıtyn Reseıdiń Sochı qalasy men 2017 jyly Qysqy ýnıversıada ótetin Almaty qalasy sııaqty Ázer­baı­jan­nyń Baký qalasy úlken spor­t­tyq jarystardyń ala­ńy bolyp sanalady.

Dastan KENJALIN.