Arnaıy jobalarǵa jol ashady
Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty baǵdarlamalyq maqalasymen tanysyp shyqqan bette-aq kóńilimdi erekshe bir qýanysh kernedi. Aıtýly jobanyń kóńilge qonymdy tustary da, bolashaqqa artar jaýapkershiligi men salmaǵy da zor eken. Qazaqtyń basynan keshken tarıhyn óner, onyń ishinde kıno tilinde salmaqtap saraptaýǵa, tanyp zerdeleýge baǵyttalǵan jarqyn bastamalardyń jarshysy bolady degen úmit maǵan osyndaı keremet kóńil kúı, senim syılady.
Elbasynyń bul baǵaly oılary naǵyz der shaǵynda aıtyldy dep oılaımyn. О́ıtkeni kúni keshe ǵana máresine jetken HIV Halyqaralyq Sháken Aımanov kınofestıvali aıasynda Iаkýtııa, Bashqurtstan, Qyrǵyzstan sekildi elderdiń kıno mamandarymen kezdesip, shyǵarmashylyq pikir almasyp, tarıhı kórkem týyndylar túsirý baǵytynda keleli áńgime qurǵan bolatynbyz. Sondaǵy aıtylǵan usynystar men ıdeıalar Elbasynyń atalǵan kezekti baǵdarlamalyq maqalasynda jan-jaqty ári tereń qamtylyp, oıymyzdyń ústinen dóp túsip otyr. Máselen, búginde biz Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasynda túsirilgen «Qazaq eli» kınoepopeıasynyń «Altyn taq» dep atalatyn ekinshi bólimin aıaqtap, fılm dál qazirgi ýaqytta óńdelip, jalpyhalyqtyq kınoprokatqa shyǵarýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jumystar jasalyp jatyr. Alla jazsa, 15 jeltoqsan kúni qalyń kórermen aldynda týyndymyzdyń tusaýyn kesip, talǵampaz kınosúıer qaýymdy qýantamyz dep oılaımyn. Zamanaýı talaptarǵa saı túsirilgen ekshn baǵytyndaǵy jaqsy bir dınamıkaly kórkem týyndy kópshilik kórermenniń de kóńilinen shyǵady dep senemiz. Osy maqsat pen baǵytta shamamyz jetkenshe talmaı, tynbaı izdendik. Úlken jumystar atqaryldy. Nátıjesine fılmniń tusaýkeserinde kýá bolasyzdar.
Mine, bul da bolsa Elbasynyń atalǵan úndeýine bildirip jatqan qoldaýymyz dep oılaımyn. Árıne, «Qazaq handyǵymen» izdenisimiz támamdalmaıdy. Alda taǵy da kóptegen aýqymdy josparlarymyz bar. Máselen, bolashaqta Qasym hannyń tulǵalyq, azamattyq, el tarıhy jolyndaǵy erlikteri jan-jaqty qamtylatyn taǵy bir jaqsy týyndyny Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qoldaýymen júzege asyrsaq degen oıymyz bar. Sondaı-aq Altyn Orda men Aq Orda tarıhyn, ondaǵy halyqty basqarǵan qazaq handarynyń qaharly jyldardaǵy qaıratkerlik, batyrlyq bolmysyn baıandaıtyn jáne birneshe jobany qolǵa alý da shyǵarmashylyq josparymyzǵa enip úlgerdi. Qazaqtyń tarıhy qandaı baı bolsa, ondaǵy oqıǵalar da sondaı shytyrman hám qyzyq. Naǵyz kıno tiline suranyp turǵan sıýjetter jeterlik. Sondyqtan da tek talmaı, tynbaı izdenip, jaqsy dúnıeler týdyra berý kerek. Oǵan Memleket basshysy Nursultan Ábishulynyń aıtýly jobasy tolyqtaı múmkindik berip, keń jol ashady dep oılaımyn.
Búginde Qazaqstan túrki tildes elderdiń ishindegi kınoóndirisi damyp, jetekshi orynda kórinip júrgen kóshbasshy memleketterdiń qataryna qosyldy. Osy qarqynymyzdy joǵaltpaı, aldaǵy ýaqytta da sapaly jumystarymyzben kórermenderimizge rýhanı qýanysh syılaımyz dep senemin. Máselen, tek otandyq kınomamandarmen ǵana shektelmeı, keleshekte sheteldik iri kompanııalarmen birlesip, arǵy tarıhymyz, túbi bir ortaq tamyrymyz jaıynda aýqymdy jobalardy qolǵa alýdy oılastyryp otyrmyz. Jaqynda ǵana Birikken Eýropa uıymyndaǵy Vengrııa memleketiniń mamandarymen kezdesip, seriktesip jumys isteýge baǵyttalǵan usynystar ortaǵa tastaldy. Naqty kelisimshartqa qol qoıyp úlgermesek te, birlesip kıno túsirýge baǵyttalǵan alǵashqy qadam jasaldy. Bul da bolsa táýelsiz memleketimizdiń otandyq kınomamandardyń shyǵarmashylyq izdenisine jol ashyp otyrǵan tamasha múmkindikteriniń biri. Elbasymyzdyń aıtýly baǵdarlamalyq maqalasynda aıtylǵan usynystar men keleli oılar endi tek sóz kúıinde qalmaı, bolashaqta úlken-úlken aýqymdy, shynaıy jobalarǵa aınalyp kete alsa – bul ultymyzdyń rýhanı álemi úshin teńdessiz olja bolar edi. Osy maqsattarǵa saı qyzmet etip, Elbasy júktegen ıdeıalar men usynystardy Otanymyzdyń bir ultjandy azamaty retinde júzege asyrýǵa úlesimdi qosa alsam, men úshin bul úlken mártebe. Aqıqatyn aıtý kerek, tól tarıhymyzdyń aldynda árqaısymyzdyń ótelmeıtin ǵumyrlyq hám azamattyq paryzymyz bar. Sol qaryz ben paryzdy óteıtin zaman endi týdy.
Rústem ÁBDIRASh,
kınorejısser
Sıfrly formatqa kóshirý mańyzdy
Memleket basshysy N.Nazarbaev «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda qazaqstandyqtardyń tarıhı sanasyn jańǵyrtý máselesin jańasha qarastyrady. Maqalada Elbasy «О́tkenin maqtan tutyp, búginin naqty baǵalaı bilý jáne bolashaqqa oń kózqaras tanytý – eldiń tabysty bolýynyń kepili», dep atap ótti. N.Nazarbaev tarıhymyzdyń kóp qyrly ekenin eskere otyryp, oǵan oń kózqaras tanytýǵa shaqyrady. Baǵdarlamalyq maqalada atqa miný mádenıeti, Uly dalanyń ejelgi metallýrgııa salasy, ań stıliniń óneri, Altaıda túrki áleminiń paıda bolýy, Uly Jibek joly syndy Dala tarıhy men mádenıetiniń jeti qyryna toqtalady.
Men onyń tarıhty uǵyný men taný máselesin qalaı qarastyrǵanyna nazar aýdarǵym keledi. Eń aldymen Elbasy «Arhıv-2025» jeti jyldyq baǵdarlamasyn júzege asyrýdy usyndy. Onyń sheńberinde búkil álem boıynsha Uly dalanyń muraǵattyq derekteri jınalyp, sıfrly formatqa kóshiriledi. Sondaı-aq Memleket basshysy tarıhı tulǵalarymyz ben olardyń jetistikteriniń qurmetine «Uly dalanyń uly esimderi» oqý-aǵartý saıabaǵyn ashýdy, elimizdiń tarıhı kezeńderin qamtıtyn «Uly dala tulǵalary» atty ǵylymı-kópshilik serııalaryn shyǵarýdy jáne 2019 jyly Astanada Túrkologtardyń dúnıejúzilik kongresin ótkizýdi usyndy.
Maqalanyń taǵy bir mańyzdy máselesi retinde Elbasynyń búkil qoǵamdy tarıhty jańasha qyrynan tanýǵa shaqyrýyn atap ótýge bolady. Qazirgi zamanaýı tehnologııanyń múmkindikterin qoldaný arqyly tarıh derekterin sıfrlandyrýǵa shaqyratyny qýantady. Bul arqyly el turǵyndary ǵana emes, álem halyqtary da Uly dalanyń jeti qyryn keńirek tanı alady. Memleket basshysynyń jańa kózqarasqa toly maqalasy oqyrmandy tereń oıǵa jeteleıdi.
Bıgeldi ǴABDÝLLIN,
Qazaq «PEN» klýbynyń prezıdenti