Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııanyń birden-bir jemisi sanalatyn ınternet ónimderi degenimiz – «aqyldy» tehnologııalar, «bultty» kompıýter men sıfrly óndiristiń ortaq ataýy. Astanada ekinshi ret ótken «Internet of Things» forýmynda otandyq jáne sheteldik mamandar men sarapshylar ınternet ónimderdi kúndelikti ómirge engizý máselesi týraly pikir almasyp, bul saladaǵy Qazaqstannyń áleýetine baǵa berildi.
Málimet – jańa zamannyń «munaıy»
Jıynnyń ashylýynda sóz alǵan Aqparat jáne kommýnıkasııalar vıse-mınıstri Dınara Sheglova: «Búgingi forým taraptar arasynda ǵylymı-tehnıkalyq, ınnovasııalyq jáne IT salasynda da baılanysty nyǵaıtýǵa úles qosady degen úmittemiz. Qazirgi tańda ınternet ónimderi álemde qarqyndy damyp kele jatqan tehnologııalardyń qatarynda. Oǵan jeke jáne memlekettiń qomaqty ınvestısııasy tartylýda», deı kele, 2018 jyly biryńǵaı jelige qosylǵan ınternet ónimderiniń úlesi 4,9 mlrd zatty quraǵanyn aıtyp, 2025 jylǵa qaraı bul kórsetkishtiń 50 mlrd-qa jetetini týraly derekpen bólisti. «Búgin biz atalǵan jobalardyń Qazaqstanda da iske asa bastaǵanyn aıtqymyz keledi. Sondyqtan forým astanalyq sarapshylarǵa ǵana emes, ózge óńirlerden kelgen sarapshylar úshin de qyzyqty bolady degen oıdamyz», dedi D.Sheglova.
«Qazaqtelekom» AQ basqarma tóraǵasy Qýanyshbek Esekeev aqparattyq tehnologııalar áleýetin joǵary baǵalaı kele: «Internet ónimderdiń bolashaǵy zor. Qazirgi tańda olar kúndelikti turmysta keńinen qoldanylýda. Sebebi Smart qosymshalar ómirimizge keńinen endi. Sondyqtan osy forýmdy jyl saıyn uıymdastyrýdy usynamyn. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda aqparattyq jobalardy júzege asyrýdamyz», dedi. Basqarma tóraǵasy «Qazaqtelekomnyń» bul salada qandaı bastamalardy qolǵa alyp jatqany jóninde keńinen áńgimeledi. «Birqatar jobany qolǵa alyp jatyrmyz. Internet ónimderi salasynda bıznes-modelder men qoldaný múmkindigi bar keısterdi zertteımiz. Atalǵan saladaǵy ázirleýshilermen, qurylǵylardyń dıstrıbıýterlerimen jáne naryqtyń basqa da qatysýshylarymen seriktestik qatynas ornatamyz», dedi Q.Esekeev. Osy oraıda, ulttyq kompanııanyń Qazaqstanda «aqyldy» úıler men qalalar salýǵa belsendi atsalysatyny da aıtyldy.
Salanyń damýyna kedergiler
Singapore Telecommunications Limited IOT sheshimder ónimderi basqarmasynyń basshysy Rene Tan Vıen Genniń málimdeýinshe, 2020 jylǵa qaraı ınternet ónimderiniń jahandyq kapıtalızasııasy 1,7 trln dollarǵa jetpek. Buryn-sońdy eshbir sala mundaı joǵary qarqynmen damymaǵany anyq. Degenmen, kúndelikti ómir men ónerkásiptiń ár túrine ınternet ónimderi óndirisin engizýde ózindik kedergiler de joq emes. Máselen, Beijing Health Forum negizin qalaýshy jáne bas dırektory Dýglas Korlıdiń pikirinshe, ınternet ónimderiniń naryqqa enýine osy saladaǵy mamandardyń jetispeýshiligi basty kedergi. Jekelegen jobalardy qurastyrýshylar bolǵanymen, úı qurylysy, aýyl sharýashylyǵy, saýda men iri ónerkásipte aqyldy tehnologııalar men ınternet ónimderdi engizý úshin júzdegen myń mamanǵa qajettilik bar. Al eńbek naryǵyndaǵy bul suranysty qanaǵattandyra qoıatyndaı qazir bilim berý oryndary men osy óndiristiń ózinde ázirge múmkindik bolmaı tur.
Sonymen qatar ónerkásiptiń ár salasyna ınternet ónimderin engizýge kedergilerdiń taǵy biri – kásibı menedjmenttiń joqtyǵy. Qazir ınternet ónimderi óz aldyna bólek sala bolyp qalyptasyp kele jatqanymen, onyń ózge salalarmen ıntegrasııasy kenje qalýda. «Kez kelgen óndiris pen bıznes jańa tehnologııalarǵa konservatıv bolyp keledi» dedi Dýglas Korlı. Bul árıne zańdy da. О́ziniń ómirsheńdigin ekonomıkanyń belgili bir salasynda naqty dáleldemeıinshe, kásiporyndar ony jappaı paıdalanýǵa asyqpaıdy. Osy oraıda sarapshy ınternet ónimderi degen óz aldyna bólek sala emes, kez kelgen salanyń jańǵyrtylǵan zamanaýı túri ekenin aıtady.
Qaýipsizdik – ınternet ónimderi qurylǵylary úshin kún tártibindegi basty máselelerdiń biri. Joǵaryda atalǵandaı biryńǵaı málimetter bazasynda málimetterdiń qupııalyq kepildigine kópshilik áli de kúmánmen qaraıdy. Rasymen de, ortaq standart áli qalyptaspaǵandyqtan, málimetterdi paıdalanýda da birkelki standart joq. Standarttyń ornatylmaýy salanyń kúndelikti ómirge keńinen engizilmeýiniń taǵy bir kedergisi.
5G – smartfondar dáýiriniń jańa kezeńi
Ericsson kompanııasynyń Shyǵys Eýropa men Ortalyq Azııadaǵy prezıdenti Sebastıan Tolstoıdyń aıtýynsha, 90-jyldary ınternettiń paıda bolýymen álem qalaı tez arada aıtarlyqtaı ózgergen bolsa, taıaý arada 5G tehnologııasy da adamzat tarıhynda jańa dáýirdi bastaıdy. «5G – tehnologııasy mobıldi júıeniń jańa tolqyny. Bul smartfondar men adamzat qatynasynyń jańasha túri. Osy tehnologııa sıfrlandyrý, ónerkásip pen qoǵamdyq qatynastardy úlken ózgeriske ushyratady. Búginde 5G tehnologııasy asa joǵary qarqynmen damyp kele jatyr», dedi S.Tolstoı.
Qazirdiń ózinde Ericsson kompanııasy álemde ártúrli mobıldi operatorlarmen 40 shaqty kelisimge otyrǵan. «Qazaqstanǵa da bul tehnologııa erte me, kesh pe keledi. Bizdiń boljamymyzsha, 2023 jylǵa deıin ınternet ónimderi ekonomıkaǵa qarqyndy engiziledi», dedi kompanııa ókili. Mamannyń aıtýynsha, Qytaı men AQSh qazirdiń ózinde bul tehnologııany «aqyldy» sharýashylyq pen servıske, logıstıka men basqarýǵa belsendi engizip jatqan kórinedi.
Jalpy, ınternet ónimderiniń negizgi maqsaty – az shyǵynmen úlken nátıjege qol jetkizý. Bul árıne birinshi kezekte bıznes-qaýymdastyqtyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrýy tıis. Mamandardyń pikirinshe, ınternet ónimderin engizýde qazirgi tańda eń basym salalar ónerkásip, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, «aqyldy» qalalar, kólik jáne qaýipsizdik. Aldaǵy onjyldyqta aqparattyq tehnologııalar salasynyń eń basty draıveri de osy ınternet ónimderi bolatyny jasyryn emes. Al ınternet ónimderin óndirýde eń basty shıkizat – málimet. Sarapshylar bul turǵyda big data, ıaǵnı biryńǵaı málimetter bazasy tórtinshi ındýstrııalyq revolıýsııa dáýirindegi eń qundy shıkizat ekenin aıtady.
Al Qazaqstanda bul saladaǵy jetistik retinde ázirge «Qazaqtelekom» AQ men Astana qalalyq ákimdiginiń «Qalalyq monıtorıng jáne jedel áreket etý ortalyǵy» memlekettik mekemesi arasynda qalalyq biryńǵaı beınebaqylaý júıesin uıymdastyrý boıynsha kelisimi men «ERG» JShS-nyń «Qazaqtelekom» AQ-men birlesken Hromtaý, Aqsý jáne Rýdnyı qalalarynda «aqyldy» qala jáne sıfrlandyrý elementterin engizý josparlaryn aıtýǵa bolady.
Baýyrjan MUQAN,
«Egemen Qazaqstan»