Basty baǵdar – ultymyzdy uıytý

Basty baǵdar – ultymyzdy uıytý

Máńgilik rýhty bas­shylyqqa alyp, aqıret pen dúnıe isterin birdeı nazarda us­taý – rýhanı tinimizdi álsiretpeý úshin de, qoǵam­nyń ilgerileýi men alǵa jyljýy úshin de kerek ekeni anyq. Din – rýhanı ómirdiń qubylasyna aı­­nal­ǵandaı. Desek te, shynaıy qulshylyq qylý­dyń mánisin bilýde, ıman uǵymyn ǵıbadat túsin­i­ginen, Qudaı isin din isinen aıyrýda neni bas­shy­lyq­qa alǵanymyz jón? Islamnyń rýhanı ále­mine tereńdep barý – qoǵamda túsinistik aýa­ny­nyń qalyptasýyna, rýhanı kelisimniń ornaýyna sep bolatyny da belgili ǵoı. Búginde qoǵam ishin tolǵandyratyn saýal jeterlik. Biz so­lardyń bir parasyna ǵana jaýap izdegendeı boldyq.

 

Máńgilik rýhty bas­shylyqqa alyp, aqıret pen dúnıe isterin birdeı nazarda us­taý – rýhanı tinimizdi álsiretpeý úshin de, qoǵam­nyń ilgerileýi men alǵa jyljýy úshin de kerek ekeni anyq. Din – rýhanı ómirdiń qubylasyna aı­­nal­ǵandaı. Desek te, shynaıy qulshylyq qylý­dyń mánisin bilýde, ıman uǵymyn ǵıbadat túsin­i­ginen, Qudaı isin din isinen aıyrýda neni bas­shy­lyq­qa alǵanymyz jón? Islamnyń rýhanı ále­mine tereńdep barý – qoǵamda túsinistik aýa­ny­nyń qalyptasýyna, rýhanı kelisimniń ornaýyna sep bolatyny da belgili ǵoı. Búginde qoǵam ishin tolǵandyratyn saýal jeterlik. Biz so­lardyń bir parasyna ǵana jaýap izdegendeı boldyq.

1. Islamnyń «altyn orta» ustanymy, «altyn or­tany izdeý» jóninde qandaı oı-paıym aıtar edińiz?

2. Dinniń túpki negizin Shákárimde, Abaıda aıtylatyn ǵylym, meıirim, ádilet jónindegi Qudaılyq, ıaǵnı ılahı zańdar arqyly túsindirýge qalaı qaraısyz? Bul dinaralyq túsinistikke qanshalyqty negiz bolar edi?

3. Din men ulttyq múdde, olardyń ushtasýy men toǵysýy turǵysyndaǵy baılamyńyz qandaı?

4. Eldegi dinı senim bostandyǵyn túrli sektalar men jat ilimderdiń paıdalanyp ketýine, konfessııalar men dinı aǵymdar arasyndaǵy básekelestiktiń oryn alýyna tosqaýyl qoıýda neni basshylyqqa alǵan jón?

5. Búgingi kúnge deıin ultquraýshy, memleketquraýshy el retinde konfessııaaralyq, dinaralyq kelisim men mádenıet­ara­lyq úndesý ustanymy aıasynda nege qol jetkize aldyq, bola­shaq­ta nege basa mán berýimiz qajet?

____________________________

Amangeldi AITALY, qoǵam qaıratkeri.

1. 2. «Altyn orta» dep dástúrli dinderge ortaq qun­dy­lyqtardy aıtamyz. «О́r­ke­nıetter qaqtyǵysy», hrıs­tıandyq pen ıslam qa­ra­ma-qarsylyǵy jasandy ıdeıa, onyń astarynda saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik má­seleler jatyr. Bir qu­daı­ǵa tabynǵan álemdik dinder, qasıetti kitaptar Ibrahım paıǵambar otbasylarynyń ara­synda qaqtyǵys bolýdy qalamaıdy, senim birlesip eńbek etýge mindetteıdi. My­saly, arab elderinde Eýropa elderin­degideı evreılerdi qýdalaý, qyryp-joıý bolmaǵan. Eýropada evreılerge oıran salý da dinge baılanysty emes, saıa­sat­qa, ult saıasatyna, básekeles­tikke baılanysty. Árıne, din­ara­lyq soǵystar da bolǵan. Bir­aq qarapaıym halyq beıbit ómir súrýge umtylǵan. Kórshisin ózin­deı syılaǵan qazaq onyń dinine qaramaıdy. О́kinishtisi, tarıhshylar dinaralyq soǵystardy terip jazyp, adamdar arasyn­daǵy syılastyqqa mán bermeıdi, sondyqtan keıde tarıh tek so­ǵystan turatyn sııaqty bolyp otyr.

3. Din men ulttyq múddeler aıasynda qaıshylyq joq. Islam dini ulttyq ortaǵa ıkemdi, úılesimdi, ásirese Hanafı baǵy­tyn­daǵy ıslam ulttyq qundylyqtardy qurmetteıdi. Al endi ulttyq salt-dástúrlerdi aıtatyn bolsaq, olar ıslamǵa deıingi zamannan bastaý alyp, kúni búginge deıin jalǵasyp keledi. Jańa týǵan aı men kúnge, ot pen sýǵa sıyný sııaqty basqa da yrym-joralar áli de bar. Biraq buny kóp qudaıǵa tabynýshylyq dep baǵalamaý kerek. Búgin búkil álemde sıqyrshylarǵa júginý qudaıǵa senýmen qatar kele jatyr, tipti úlken etek alýda. Sondaı-aq janaza, jerleý, as berý, eske alý, taǵy basqa da máselelerde mindetti dinı paryzdar emes, ulttyq, keıde aımaqtyq, tipti pendeshilik te kórinisteri bar.

4. Árıne, basshylyqqa zańdardy alý kerek. Sonymen birge áleýmettik jaǵynan áljýaz toptar sektalardyń yqpalynda kóbirek bolady. Biz qalaı bolǵanda da dinder naryǵy, dinder básekelestigi zamanynda ómir súremiz. Qaı dinniń, bolmasa sektanyń ókili sheshen, dinı psıhologııany tereń meńgergen, tájirıbeli, ıkemdi sol sektalarǵa óz bıligin júrgizedi. Sondyq­tan áleýmettik jaǵdaı, dinı saýattylyq úlken rýhanı da baılyq bolyp otyr.

5. Bizdiń memleket úshin konfes­sııa­laralyq, dinaralyq kelisimmen qatar, din­ishi­lik másele de mańyzdy. Eger nege qo­ly­myz jetti deıtin bolsaq, dinı táýel­sizdikti, dinı bostandyqty aıtýǵa bolar, sonymen birge osy erkindikti ulty­myz­dyń birligine, ortaq yntymaqtastyǵyna áli paıdalana almaı otyrmyz. Buryn tili ekeý ult bolsaq, endi dini kóp ult bolý qaýpi bar. Jańa hrıstıan qazaqtar, negizinen protestanttar paıda boldy. Bas­ty maqsat – Hanafı baǵytyndaǵy ıslam ıdeologııasy negizinde ultymyzdy uıytý bolyp otyr.

__________________________

Aınur ÁBDIRÁSILQYZY, Din isteri agenttiginiń Dinı oqý oryndarymen baılanys jáne dintaný saraptamasy basqarmasynyń bastyǵy.

1. Orta joldy nemese baısaldy ıslam ustanymy – qazaq qaýymy úshin jańalyq emes. «Qazaq myń jyldan beri musylman el», «Qazaq halqynyń myń jyldyq tole­rant­tylyq tájirıbesi bar» degen sózderdi biz negizsiz qoldanyp júrgen joqpyz. Osy myń jyldyq musylmandyq-tolerant­ty­lyq tájirıbemiz qazaq dúnıetanymy men bolmysyn naǵyz shekten shyqpaıtyn, orta joldy ustanǵan, baısaldy, mámileger bolmys retinde qalyptastyrdy. Bul aıtyl­ǵandarǵa dálel bola alatyn eki sala qaınar kóz bar: birinshisi – ıslam ilimin jetik meńgerip, qazaqy dúnıetanymmen astastyra bilgen, qazaqy musylmandyqqa negiz bol­ǵan biregeı ilimder qalyptastyrǵan ul­tymyzdyń kórnekti tulǵalarynyń eńbek­te­ri; ekinshisi – halqymyzdyń dinı tanymyn, rýhanı qundylyqtary men usta­nym­daryn tanytatyn shyǵarmashylyq murala­ry. Islamdaǵy «orta jol» ustanymyna biz halqymyzdyń dúnıetanymynda burynnan negizi qalanǵan, ǵasyrlar boıy qoldanysta bolǵan qalypty ıslamǵa sáıkes qaǵıdalar men ilimder negizinde ulttyq dinı tanym turǵysynan kelýimiz kerek. Qazaqta din máselesinde eshqashan shekten shyǵýshylyq kózqarastar, is-áreketter oryn almaǵan; Allanyń paryzyn, Paıǵambardyń sún­ne­tin tárk etip, kúpirlikke salyný faktileri de bolmaǵan; qazaqy ıslam ǵasyrlar boıy óziniń ornyqty arnasymen damyǵan. Árı­ne, «Bes saýsaq birdeı emes», adasýshy­lyqtar men saýatsyzdyqtar jekelegen adamdar mysalynda oryn alǵan bolýy múmkin, biraq mundaı keleńsizdik eshqashan toptyq deńgeıge kóterilip kórgen emes.

Dástúrli ıslam – ult rýhanııatynyń taǵylymdy tájirıbesi. Babalar salǵan joldy jańǵyrtyp, qazaqy orta joldy, mámileger ıslam túsini­gin qaıta qalpyna keltire alsaq, búgingi qazaq rýhanııaty úshin osy­dan úlken olja joq. Ha­lyq­tyń ǵasyrlar boıy jınaǵan rýhanı-dinı qun­dy­lyqtaryn jı­naqtap, jań­ǵyrtyp, búgingi qoǵam ıgi­ligine jaratýymyz qa­jet. «Taǵy ne jetispeıdi? Bas­qa­lardan ne úırenýimiz kerek?» degen saýal­darǵa sodan keıin ǵana jaýap izdeýge bolady.

2. Orta ǵasyrlarda kúlli ıslam dúnıesinde qalyptasqan, qazaq halqy da shet qalmaǵan bir ıgi dástúr bar. Qalam ustaǵan kez kelgen sóz zergeri áńgimesin Alla atymen bastap, tyrnaqaldy týyndysyn din ıslam­nyń qaǵıdalaryn zerttep-zerdeleýge, tal­dap-túsindirýge ar­na­ǵan. Bul dástúr Alla­nyń aldyndaǵy paryzynan arylýdyń bir joly ǵana emes, qa­lamgerdiń rýhanı bili­min tujyrymdap, oı-pikirlerin tııanaqtap, kem-ketigin saralap alýǵa degen talpynysy bolsa kerek. Bil­genin bilmegendermen bóli­sý, ózgege jetkize otyryp, óz biligin jetil­dirý maqsaty da osymen oraılas jatyr. Biri erte, biri kesh jazylǵanymen, Yby­raı­dyń «Musyl­man­shylyq tutqasy», Abaı­­dyń «Qarasózderi», Shákárimniń «Mu­syl­mandyq sharty», Máshhúr Júsiptiń «Qara mestegi» jıǵan-tergenderi osy dástúrdiń zańdy jalǵasy ispetti. Árbir ilim ıesi ózine deıingilerdiń oı-pikirin bir saty ilgeriletip, bir taban alǵa jyljytyp otyratyny álimsaqtan aıan jaıt. Son­dyq­tan bul dástúr ımanı usta­nym­dar arqyly qalyptasatyn qoǵamdyq aqyl-oıdy bir arnaǵa toǵystyryp, úzdiksiz ilgeriletip otyrýdyń tıimdi joly bolǵan. Atalǵan ǵulamalarymyz bizge óz múm­kindigi sheginde ózderi tanyǵan shyndyqty jetkizýge tyrysty. О́z biligin jınaqtaý, jetildirý barysynda oı bólisti. Tanymdyq damý satylaryn ańdatyp, tájirıbesin kósh-jónekeı kór­se­tip otyrdy. Aıaqtalǵan aqı­qat­ty taný ajaldy pen­deniń bárine buıyra bermesi belgili. Sondyqtan ulty­myz­dyń mań­daıyna buıyrǵan uly­lardyń ustanymdaryna qur­met­pen qa­rap, týyndylaryn taldap-tarazylap, tanyp, paıdalanyp qana qoımaı, qajet kezinde syn kózben qarap, jetildirip otyrý da bárimizge paryz. Bul árbir jańa býyn úshin jazyl­maǵan zań, aýyzeki amanat bolýǵa tıis.

Al Abaı men Shákárim pi­kir­leriniń dinaralyq túsinistikke qansha­lyq­ty negiz bola alatyny – derbes áńgi­me­niń arqaýy. Oıashar retinde aıtarymyz: «Adamzattyń bárin súı baýyrym dep» degen sózdi mámileger ulttyń qushaǵynda ósken Abaı aqyn aıtty. Saıyn dalany sanasyna da, júregine de syıdyrǵan ulttyń ókili Shákárim dinder máselesine álemdik deńgeıdegi bıikten kóz salýǵa tyrysty. Ulylardyń bolmysy ult bolmysynan bó­lek emes. Bizdiń «menimiz» ben «bizimizdiń» aıyrmasy az. Estilerdiń sózin eskerip ós­ken, taǵdyr tabystyrǵan ulttar men ulys­tardy baýyryna basa bilgen ulttyń ustanymy osy.

3. Bul oraıdaǵy oılar aldyńǵy su­raq­pen toǵysady. Qazaq qazaq bolǵaly «Rabbym – Alla, dinim – ıslam» dep Muhammed Paıǵambardyń úmbeti sanatynda el bolyp keledi. Ult bolmysy ımanı ustanymdar­syz qalyptaspaıdy. Sondyqtan din men ulttyq múddeni atalarymyz ajyratyp qaraǵan joq. Buryn bólinbegendi búgin bólýdiń eshbir qajettiligi de, negizi de joq. Áńgime ǵasyrlar boıy ushtasqan múddeler men kirikken tanymdardy ary qaraı qalaı jetildirý, taldap túsindirý tóńireginde bolýǵa tıis. Al din men memlekettik múddeniń toǵysýy týraly sóz bolsa, áńgime basqalaý. Degenmen bul oraıda da bizge kómekke keletin ortaq oı-pikirler az emes. Jaratýshysy bir, kitaby bar, sharıǵaty aıqyn barlyq dinderdiń negizgi ustanymdary kóp tusta toǵysyp jatady. Dinderdiń bólinýge emes, birigýge bastaıtynyn eskerip, qaǵıdalaryn qalybyna sáıkes túsindire bilsek, eldestirer esti oılar tabıǵı túrde týyndaı bermek.

4. Osyndaı saýaldar qoıylǵanda meniń únemi «О́z bastaýymyzǵa oralaıyq» degim keledi. О́zin taba almaı júrse de bar baılyǵy basynda turǵan qazaqtyń búginde bastamashyl ult retinde álemge tanylýy kezdeısoqtyq emes. Biz úıreteri de, úıre­neri de kóp ultpyz. Biz álemnen úıreneıik, álem bizden úırensin. Árbir máselede bizge ulttyq jáne álemdik tájirıbeni basshy­lyqqa alý qajet. «Aqymaq óz qateliginen, aqyldy ózgeniń qateliginen sabaq alady» degen naqyl bar. Búgingi qateliktiń saldary da, jaýaby da aýyr bolmaq. Sondyqtan biz qazir qaı kezdegige qaraǵanda da estilik tanytýymyz qajet.

5. Dinaralyq kelisim men mádenıetter úndestigi aıasynda qol jetkizgenimiz az emes, onyń eń basty jemisi – jıyrma jyl­dyq ishki turaqtylyq. Bul turaqtylyq eń aldymen memleket quraýshy qazaq ulty­nyń rýhanı tininiń beriktigine baılanysty qalyptasty. Bolashaqta eń aldymen osy rýhanı tindi álsiretip almaýǵa kúsh salý qajet. Ol úshin biz endigi kezekte dinishilik suhbat máselesin basty orynǵa shyǵarýy­myz kerek. Qazir boı kórsete bastaǵan ulttyq dinı tanymnyń jiktelýinen týyndaǵan máseleler dinishilik suhbatty tereńdetý arqyly sheshimin taba alady. Iаǵnı, eń aldymen qoǵam ómirin retteýshi ınstıtýt retindegi dinniń shynaıy bolmysyn tereńdeı túsine jáne túsindire bilýimiz, dinniń problema emes, ony sheshýdiń tetigi retindegi rólin durys paıymdap, oryndy paıdalanýymyz qajet.

_____________________________________

Aıdos SARYM, «Abaı-aqparat» qoǵamdyq qorynyń vıse-prezıdenti.

1. Jalpy «altyn orta» degen tek ıslamnyń ǵana konsepsııasy emes. Kez kelgen dinniń ózinde bolady, negizi dinge de qatysy joq nárse. Meniń oıymsha, ol árbir qoǵamnyń, árbir ortanyń, memlekettiń óziniń ustanymy. Qaı qoǵamdy alsaq ta ishinde qaıshylyqtar bolady. Bir-birine múldem qaıshy, bir-birine múldem sáıkes kelmeıtin azamattar, partııalar, toptar, oılar, ıdeıalar bolatyny anyq. Sonyń barlyǵyn biriktirip otyratyn memlekettiń mádenıeti bolýy kerek. Bizdiń ózimizdiń mádenıetimiz durys qalyptasa alsa, ony durys qalyptastyra bilsek, shyn máninde bul kóp qaıshylyqty azaıta alady. Sebebi, ózimiz kórip otyrǵandaı, ásirese, búgingi qoǵamda keıbir kezde tym shekten shyǵatyn da pikirler bar. Máselen, keıde ashyq, úl­ken áńgime bolmaı jatady, keıbir kezderi ózimizdiń basymyzda bar, qoǵamymyzda bar máselelerdi ashyq aıtpaýymyz múmkin. Qazaq «áńgime syrtqa shyqpasyn, jamanatty bolmaıyq» degen yrymshyl halyq qoı. Biraq, shyn máninde munyń ekinshi de astary bar. Keıde ózimizdiń ishimizde bolyp jatqan áńgimelerdi, shynaıy problemalardy jasyryp ta jatamyz, moıyndamaı da jatamyz. Al negizi kez kelgen máseleni sheshýdiń eń birinshi joly – sol nárseniń durys moıyndalýy, durys dıagnoz qoıa bilýi.

Iаǵnı, «altyn orta» deıtin bolsaq, ol bizdiń ózimizdiń mádenıet, qoǵamnyń ishin­degi ashyq talqylar, úlken demokratııanyń basqa da úrdisteri. Biz osy «altyn orta­nyń» qandaı bolýy kerek ekenin aldymen belgilep alýymyz kerek sekildi. Ol syrttan tańylyp nemese tóbeden túsetin nárse emes. Meniń oıymsha, jalpy adamnyń ta­bı­ǵatynda «orta jolmen» júrý degen bar ǵoı. Sondyqtan búgingi qoǵamda bolyp jatqan túrli daý-damaı­dyń ózi de osy «altyn ortany izdeý» dep túsinemin.

2. Abaı da, Shákárim de bel­gili bir dinı ustanymda bolǵan adamdar. Sopylyq dástúrdiń úlken mektebinen ótken adamdar. Sondyqtan, árıne, ásirese Shákárimniń ar ilimi bar. Men jaqynda mynandaı bir áńgime aıtqan edim. Bizdiń qazaqtyń tarıhynda nar zaman boldy, sosyn zar zaman boldy, keńes­tik kezeńde tar zaman boldy, endi XXI ǵa­syrda ar zamany bolsa eken degen ózimniń nıetim bar. Qudaı qalasa, oǵan aqyryndap kele jatarmyz. Biraq, ımandylyqty izdeý, adamgershilikti izdeý, ádilettilikti izdeý adamnyń, ár qoǵamnyń, bolashaǵyn izdegen qoǵamnyń jumysy ǵoı. Jáne sol ádilet­tiliktiń, ardyń keńistigin, shekarasyn izdeý de adamnyń tabıǵatyna saı nárse. Demek, Abaı men Shákárimdi aıtqan kezde biz bir nárseni túsinýimiz kerek sııaqty. Bul ǵulamalar qazaqylyq dástúrmen ıslamdy biriktire bilgen. Solardy biriktirip, ózderi­men ala júrgen, sony túsindire bilgen. Iаǵnı, qaı turǵydan alǵan kezde de ózimiz­diń negizgi dinı, saıası, áleýmettik usta­nymdarymyz osyǵan negizdelýi kerek.

3. Ulttyq múdde dinnen de, basqadan da bıik túsinik men úshin. Árıne, belgili bir dinge senýge, dinı uıymnyń múshesi bolýǵa árbir adamnyń óziniń quqyǵy bar. Biraq, memleket bolǵandyqtan, ult bolǵandyqtan onyń ustanymy bárinen bıik bolýy kerek. Jeke bir adam quqyǵy basqa bir adamnyń quqyǵynan nuqsan keltirgen kezde nemese qaıshy kelgen tusta onyń quqyǵy toqtap qa­lady. Sol sııaqty búgingi kúni bizder mem­leket degen kezde kóp jaǵdaıda nem­qu­raı­ly­lyq tanytamyz nemese memleket biz­ge birnárse berýshi, ja­ryl­­qaýshy kúsh retinde qaraı­myz ǵoı. Shyn máninde, memleket eń aldymen muqtajdaýshy úlken kúsh qoı. Mysal úshin, eger memleket bolmasa, mem­lekettiń zańdary bolmasa, esh­kim salyq tólemes edi, eshkim áskerge barmas edi. Iаǵnı, aza­mat­tardyń quqy­ǵymen birge mindetti túr­de olardyń belgili bir jaýap­kershiligi de bar, mindetteri de bar. Biz mine, osyny durys túsine bilýimiz kerek sekildi. Máselen, jaqynda qabyldanǵan jańa zańnyń ishinde bizdiń mázhabymyzdyń qandaı ekeniniń jazylýynyń ózin úlken jańalyq dep esepteımin. Sebebi, shyn máninde biraz nárseni ashyq aıtatyndaı kez keldi. Odan uıalýdyń, qorqýdyń, qashýdyń qajeti joq. Árıne, kez kelgen zań qabyl­danǵan kezde bireýler utady, bireýler utylady. Degenmen, zań qabyldanǵannan keıin ony iske asyrý – árbir Qazaqstan azamatynyń mindeti. Al eger bireý oǵan qaıshy shyǵyp, qııanattarǵa baryp jatsa, olardy Qazaqstannyń azamaty deýge bolmaıdy. Shynyn aıtý kerek, osy kezge deıin biz din máselesinde tym lıberaldy usta­nym­da júrdik. Jańadan qabyldanǵan zań­nyń arqasynda adamdardyń sanasyn ýlaıtyn, olardyń densaýlyǵyna, múlkine zııan keltirip jatqan sektalardy sot arqyly jaýyp, Qazaqstanda boldyrmaıtyndaı jaǵ­daıda jumys isteýimiz kerek sekildi.

4. Eń bastysy negizi zań ǵoı. Biz memleket retinde zańnan bastaımyz. Jalpy bizdiń ózimizdiń ulttyq dástúrimiz, máde­nıeti­miz, ótken tarıhı jolymyz bar. Keı­bir ásiredinshilder musylman bolyńdar, basqa bolyńdar dep aıtyp jatady ǵoı. Shyn máninde, biz eń aldymen qazaq bolýymyz kerek. Qazaqtyǵymyzdan týyndaıtyn maqsat-muratymyz, mindetimiz, armanymyz bar. Soǵan qaıshy kelgen dúnıelerdiń bar­lyǵyn qoǵam retinde ózimizdiń sanamyzben, túsinigimizben, túısigimizben sheshetin bolsaq, durys bolady dep oılaımyn.

5. 20 jyldyq kezeńdi aıtqan kezde, eń aldymen toıdan buryn, oılanatyn jaǵdaı. Basqasha aıtsaq, toılaıtyn emes, oılaıtyn jaǵdaı. Árıne, jetistikterdi aıtamyz ǵoı. Degenmen, myqtap oılanatyn bolsaq, sońǵy kezde bizdiń elimizde oryn alyp jatqan jaǵdaılardyń ózi qoǵamda áli de bolsa sheshilmegen problemalardyń bar ekenin kórsetedi. Aldaǵy 20 jyldyqta qandaı el bolamyz, odan keıingi ýaqytta qandaı el bolamyz degen áńgimeni aıta bas­taýymyz kerek. Meniń oıymsha, sońǵy kezderi ózime unamaıtyn bir úrdis – qazaqta arman-qııal deıtin qalmaı keletin sııaqty. Qazaqtyń dástúrinde fantastıka degen janr bar ma? Iаǵnı, biz durys armandaı bilýimiz kerek sııaqty. Eger durys armandaı alatyn bolsaq, ózimizge ózimiz du­rys suraq qoıa biletin bolsaq, onda biz bo­la­shaqta el retinde, memleket retinde qala alamyz. Bizdiń ult retinde saqtalýy­myz­dyń qandaı múmkindigi bar degen suraq qoıa­tyn bolsaq, sodan týyndaıtyn naqty-naq­ty qadamdar bolady. Qazaqstan memle­keti­niń basty mindeti – onda turyp jatqan aza­mattardyń ál-aýqatynyń, densaýlyǵynyń qamtamasyz etilýi. Ekinshi bir maqsatymyz – ol qazaqty ult retinde, memleket retinde saqtaý. Memlekettiń tutastyǵyn, shekara­sy­nyń myzǵymastyǵyn saqtaý. Sondyqtan, ult degen, memleket degen óziniń tiri eken­di­gin, bar ekendigin kúnde dáleldeýdi talap etedi. Iаǵnı, bizder boldyq, toıdyq degen kezde joıylamyz.

Jazyp alǵan Láıla EDILQYZY.