Dúısenbi, 9 shilde 2012 0:11
Shildeniń 6-sy kúni tańerteńgilik májiliste Prezıdent Nursultan Nazarbaev parlamenttiń qaraýyna elimizdiń astanasyn kóshirý týraly másele usyndy. Depýtattar aldynda sóılegen sózinde munyń ne úshin qajet ekendigin tujyrymdaı kelip, memleket basshysy astana múmkindiginshe memlekettiń orta sheninde, onyń shekarasyna tym jaqyn bolmaı, eldiń barlyq basty aımaqtarynan birdeı qashyqtyqta ornalasýǵa tıis ekendigin aıtty.
Dúısenbi, 9 shilde 2012 0:11
Shildeniń 6-sy kúni tańerteńgilik májiliste Prezıdent Nursultan Nazarbaev parlamenttiń qaraýyna elimizdiń astanasyn kóshirý týraly másele usyndy. Depýtattar aldynda sóılegen sózinde munyń ne úshin qajet ekendigin tujyrymdaı kelip, memleket basshysy astana múmkindiginshe memlekettiń orta sheninde, onyń shekarasyna tym jaqyn bolmaı, eldiń barlyq basty aımaqtarynan birdeı qashyqtyqta ornalasýǵa tıis ekendigin aıtty.
Halqynyń sany bir jarym mıllıon shekke jetip qalǵan Almaty táýelsiz memlekettiń astanasyna qoıylatyn talaptarǵa saı kelmeıdi. Ol aýmaqtyq tepe-teńdik pen keńistikte ornalasýy jaǵynan da kóp úmit kúttiretindeı emes. Mundaǵy úılerdiń bıiktigi men bos alańdardaǵy tyǵyzdyq ta tym joǵary. Ony keńeıtýge degen muqtajdyq jaǵadan alyp tur, biraq buǵan qajetti jer joq. Onyń ústine, Qazaqstannyń basqa qalalarymen salystyrǵanda Almatyda jańa qurylys salý tym qymbatqa túsedi. Al egemen el retinde biz buryn qajet bolmaǵan jańa ákimshilik úılerin salýǵa májbúr bolamyz. Olardyń arasynda Parlamentke, Syrtqy ister mınıstrligine, Korǵanys mınıstrligine, Ulttyq qaýipsizdik komıtetine, bankterge jáne basqa, sonyń ishinde sheteldikterge de arnalǵan úıler kesheni bar. Qazirgi astanadaǵy ekologııalyq jaǵdaı jyl sanap shıelenisip barady. Atmosferanyń lastanýy jaǵynan, ásirese qysqy kezde ol Qazaqstan qalalarynyń ishinde birinshi oryn alady. Qazir onyń kósheleri men aýasy 150 myńǵa jýyq ártúrli kóliktiń tútininen zardap shegýde. Astana áýejaıy is júzinde qalanyń ishinde ornalasqan jáne áýe qatynasyna kedergi keltiretin tumanǵa jıi tap bolady. Bul qala sheginen tys jerden halyqaralyq mańyzy bar jańa iri áýejaı salýdyń qajettigin týǵyzady.
Nursultan Nazarbaev mynadaı eleýli máselege de toqtaldy. Ońtústik oblystarmen salystyrǵanda Soltústik aımaqtaǵy halyqtyń tyǵyzdyǵy edáýir tómen. Halyqtyń kóshi-qonyn Qazaqstannyń basqa aımaqtaryna aýystyrý eko- nomıkalyq jáne áleýmettik turǵydan tıimdirek. Jańa astana bolashaǵy zor iri ónerkásip ortalyqtaryna jaqyn bolýǵa jáne múmkindiginshe shektelmeýge tıis.
Meniń tapsyrmam boıynsha, dedi Prezıdent, memlekettiń jańa astanasyn ornalastyrýǵa ońtaıly jerdi anyqtaý maqsatymen respýblıkanyń búkil aýmaǵy egjeı-tegjeıli zerttelgen. 32 -tur ǵydan júrgizilgen taldaý barlyq nusqalardyń ishinen eń durysy Aqmola qalasy ekendigin kórsetti.
Qalanyń jaǵdaıy, onyń aýmaǵy sáýlet turǵysynan kez-kelgen jobany júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Aqmola Qazaqstannyń geografııalyq ortalyǵynda jáne mańyzdy sharýashylyq aımaqtaryna taıaý, iri kólik joldarynyń torabynda ornalasqan. Onda qazir 300 myń adam turady jáne qazirgi bas josparǵa sáıkes halyqtyń sanyn 400 myńǵa deıin kóterý kózdelip otyr.
Qalanyń ómirin qamtamasyz etýdiń negizgi júıeleriniń jaǵdaıy da eshqandaı másele týǵyzbaıdy. Munda jylýmen jáne gazben qamtamasyz etý jaqsy jolǵa qoıylǵan, sýmen jabdyqtaýdyń barlyq máselelerin Ertis — Qaraǵandy — Esil kanalynyń qysqa ǵana úzigin salý sheship beredi. Osynyń bárin qosa alǵanda, Aqmolada kólik ınfraqurylymy jaqsy damyǵan, ekologııalyq jaǵdaı da jaqsy jáne ol bolashaqta da sol kúıinde saqtala alady.
Astanany kóshirý prosesi bir kúndik is emes jáne ol negizinen shamamen 2000-shy jylǵa qaraı aıaqtalýǵa tıis. Qajetti daıyndyq jumystaryn júrgizgennen keıin Aqmolaǵa birinshi kezekte eń basty memlekettik organdar, sondaı-aq birqatar asa mańyzdy mınıstrlikter men vedomstvolar kóshedi. Sáýletshilerdiń shamalaýy boıynsha astanalyq ákimshilik ortalyǵyn 300—400 gektar jerge qalanyń ońtústik shetine jeke turǵyzǵan durys. Dıplomatııalyq korpýs qala sheginen tys jerge ornalasatyn bolady.
Jekelegen mınıstrlikter men vedomstvolardy respýblıkanyń jańa astanasyna kórshi jatqan qalalarǵa kóshirý durys tárizdi, biraq bul ýaqytsha shara bolmaq. Alaıda, basqarý qurylymdaryn basqarylatyn obektilerdiń neǵurlym irilerine barynsha jaqyndatýy kerek bolǵan kezde bul turaqty sıpat alýy múmkin. Mysaly, Ǵylym akademııasyn, shyǵarmashylyq odaqtardy, keıbir mınıstrlikterdi Almatyda qaldyrǵan durys.
Astanany kóshirýge baılanysty jaqsy jáne qolaısyz jáıtterge toqtala kelip, Prezıdent bul birinshi kezekte bizdiń geosaıası arenadaǵy rólimizdi kúsheıtýge qol jetkizýge tıis ekendigin, Qazaqstannyń Eýropa men Azııa arasyndaǵy aralyq jaǵdaıynan týyndaıtyn artyqshylyqty tolyǵyraq damytýǵa biregeı múmkinshilik beretinin aıtty. Halyqtyń jáne óndirgish kúshterdiń respýblıka aýmaǵy boıynsha birjaqty ornalasýyn birtindep jeńip shyǵý da naqty júzege aspaq.
Astanany kóshirý soltústik
aımaqtarda ınnovasııalyq jáne ǵylymǵa negizdelgen óndiris oryndaryn, progresshil aýyl sharýashylyq mashınalaryn jasaýdy jáne aýyl sharýashylyq ónimderin uqsatý ındýstrııasynyń keń júıesin jedel damytýǵa jaǵdaı jasaıtyn bolady. Kezi kelgende, Aqmola arqyly biz tek jańa qoǵamdyq-saıası ǵana emes, sonymen qatar mańyzy jaǵynan Almatydan keıingi Qazaqstannyń ekinshi ǵylymı, mádenı jáne isker ortalyǵyna qol jetkizetin bolamyz.
Astanany keshirýge jumsalatyn shyǵyndardyń ishinde basy bútin jumsalatyny — taza kóshirýge ketetin qarjy. Qalǵandary — kúrdeli qarjy esebinen júrgiziledi. Olardyń esebinen turǵyzylǵan múlikterdiń bári memlekettiń ulttyq baılyǵyn kóbeıtedi. Mamandardyń baǵalaýy boıynsha Aqmolada bir sharshy metr turǵyn úı jáne qyzmet úılerin salý Almatymen salystyrǵanda edáýir arzanǵa túsedi, bul shyǵyndy qysqartýǵa múmkindik beredi.
Respýblıka Almaty arqyly burynǵysynsha memlekettegi qoǵamdyq-saıası ómir de eleýli túrde áser etetin ózindegi isker, qarjylyq, ǵylymı jáne mádenı ortalyqty saqtap qala beretin bolady.
Eldiń aýqymdy múddeleri týraly oılasaq, áldebir turmystyq turǵydan qolaılylyqty emes, astanany kóshirý — pisip-jetilgen jáne obektıvti qajettilik, mańyzy zor saıası jáne ekonomıkalyq qadam, dep atap kórsetti qorytyndysynda Nursultan Nazarbaev jáne depýtattardan ózine qoldaý kersetip, osy másele boıynsha resmı baǵdarlaryn anyqtap alýdy ótindi.
Sodan keıin parlamentshilerdiń suraqtaryna jaýap bere kelip, Prezıdent Aqmolada jańa obektiler salý respýblıka bıýdjeti úshin qosymsha salmaq bolmaıtyndyǵyn aıtty. О́ıtkeni, obektıvtik sebepter boıynsha, bizge bulardy Almatyda turǵyzýǵa týra kelgen bolar edi. Munyń ózi qarjyny neǵurlym kóbirek jumsaýdy kerek eter edi. Keıbir mınıstrlikterdiń ornalasar jeri týraly aıtar bolsaq, máselen, Aýylsharýashylyq mınıstrligin Kókshetaýda, Energetıka mınıstrligin Pavlodarda ornalastyrǵan durys bolar edi.
Astanany kóshirý týraly qaýly jobasyn uzaq talqylaý barysynda qyzý aıtys júrdi. Máselen, Serikhan Jaqypov bul máseleniń qoıylýyn durys dep eseptedi. Alaıda, onyń pikirinshe, qujat jobasynyń quqyqtyq salmaǵy joq. Ony bekitýdiń esh qajeti joq, nazarǵa, alyp qoısa bolǵany.
Halyq bizdi túsine me? Borıs Marınýshkın osyndaı suraq qoıdy. Ekonomıkalyq daǵdarys
jaǵdaıynda astanany kóshirý týraly másele qaraý qolaısyz da sııaqty. Ony jaǵdaı jaqsarǵanǵa deıin qoıa tursa qaıter edi. Onyń ústine, bul máseleni sheshý úshin tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme daıarlaý kerek. Jekelegen depýtattar Jaqypov pen Marınýshkındi qoldap sóıledi.
Aleksandr Kozlov qarastyrylyp jatqan máseleniń eki qyryna — strategııalyq jáne taktıkalyq jaqtaryna toqtaldy. Munyń strategııalyq jaǵy jurttyń bárine túsinikti jáne ony qoldaıdy da. Al astanany kóshirý qalaı jáne qansha ýaqyt ishinde júrgiziletindigi týraly taktıkalyq jaǵy qarsylyq týǵyzady. Ol astanany kóshirý merzimi kersetilmeıtin bolýyn jaqtap daýys berýdi usyndy.
Degenmen, pikirsaıysqa qatysýshylardyń kópshiligi áriptesterin Prezıdentke qoldaý kórsetýge shaqyrdy. Bul Nazarbaevtyń pikiri emes, dedi olar, bul — negizinen astanany kóshirýdi jaqtaıtyn halyqtyń ıdeıasy. Bul másele pisip- jetilgeli ondaǵan jyl etti.
Qorytyndysynda parlamentshiler basym daýyspen Prezıdentti qoldap, respýblıka astanasyn kóshirý týraly qaýlyny bekitti. Sodan keıin olar kún tártibiniń kezekti máselelerin qaraýǵa kiristi.
Kezekti plenarlyq májilisti asha kelip, Joǵarǵy Keńes Tóraǵasy Ábish Kekilbaev depýtattar atynan Nursultan Nazarbaevty týǵan kúnimen quttyqtap, oǵan joǵary laýazymdy jumysynda tabystan tabysqa jetip, densaýlyǵy myqty bolyp, yrysqa kenele berýine tilek bildirdi.Ivan ZAHARChENKO,QazTAG-tyń parlament tilshisi.
9 shilde 1994 jyl