2018 jyldyń sońynda Londonda elektrondy temeki boıynsha álemdegi eń iri halyqaralyq Sammıt ótti. Talqylanǵan máseleler boıynsha adamdar qazirgi zamanǵy úrdisterdi ustanatyn bolsa, temeki shegetinderdiń sany eki ese azaıady.
Shylym shegýdiń zardaptary óte aýyr. Statıstıkaǵa súıensek, temekiden bas tartýdy uıǵarǵan adamdardyń tek 1%-y bastaǵan isterin sońyna deıin jetkizedi. Osy úrdis XX ǵasyrdyń aıaǵynda jáne osy ǵasyrdyń basynda saqtalǵan, alaıda sońǵy 5 jyldy revolıýsııalyq dep ataýǵa keledi, sebebi eń sońǵy tehnologııalardy engizý arqyly shylym shegýden tolyq bas tartýǵa múmkindik kóbeıgen.
Tańdaý quqyǵynyń arqasynda tutynýshyǵa úırenshikti daǵdyny saqtaýǵa jáne elektrondy temeki men temekini qyzdyrý júıeleriniń kómegimen shylym shegýden tolyqtaı qutylýǵa múmkindik berildi.
Robert Ýest, University College London minez-qulyq ǵylymy men professory, temekini qyzdyrý júıeleriniń artyqshylyǵyn belgilep kórsetti.
Birinshiden, nıkotındi aǵzaǵa balamaly tásildermen jetkizip, shylym shegýshilerdiń densaýlyǵyna zııanyn azaıtady. Adamǵa eń úlken zııandy nıkotın emes, sıgarettegi temekiniń janý ónimderi keltiretini áldeqashan dáleldengen. Innovasııalyq ónimder temekini tutynýdan týyndaıtyn zııandy 90-95%-ǵa tómendetedi.
Ekinshiden, shylym shegýdi birden tastaýǵa talpynatyn barlyq adam ushyraıtyn sátsizdik yqtımaldyǵy nólge deıin tómendetiledi. Iаǵnı, temeki ónimderiniń aǵzaǵa tıgizetin áserin azaıtýdyń búkil úderisi jaıly ótedi.
Úshinshiden, balamaly ónimder shylym shegýden bas tartýdyń oń nátıjemen aıaqtalýyn eki ese ulǵaıtady. Bul - tıimdiliktiń kórsetkishi!
Qazirgi tańda elektrondy temekiniń jáne temekini qyzdyrý júıeleriniń balamaly ónimder naryǵynda basymdyq kórsetýge ábden laıyq ekenin atap ótý kerek.
Mysal retinde Kanada tájirıbesin keltireıik. Onda Densaýlyq saqtaý mınıstrligi temeki shegýshiler úshin nıkotındi jetkizýdiń elektrondy júıeleri týraly habardar etý baǵdarlamasyn ázirlegen.
Kanada Densaýlyq saqtaý mınıstrligi temekini tutynýdy qadaǵalaý dırektoratynyń bas dırektory Djeıms Van Lýnnyń aıtýynsha, 2018 jyly mamyrda elde elektrondy temeki úshin jańa normatıvtik rejım jasalǵan bolatyn.
«Zań temeki shegýshilerge ónimniń zııany azyraq nusqasy retinde elektrondy temekini usynýda», - dep atap kórsetti Djeıms Van Lýn.
Qazirgi tańda Kanadada shylym shegýshiler úlesi 18% nemese 5,3 mln adamdy quraıdy, degenmen 2035 jylǵa qaraı Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń shylym shegýshiler sanyn 1,75 mln adamǵa deıin tómendetýge nıeti bar.
Sondaı-aq, Eýropada jańa tehnologııalar zııandy ádetten bas tartý múmkindigin usynady degen senim kóp taralǵan. Shylym shegýmen kúrestegi tanymal halyqaralyq sarapshy, brıtandyq Action on Smoking and Health (ASH) uıymynyń atqarýshy dırektory Debora Arnottyń esebi boıynsha, elektrondy temeki men temekini qyzdyrý júıelerin retteý aǵzaǵa zııandy áseri az jáne temeki shegýden bas tartýdaǵy ınnovasııalardy qoldanýdy eskeretin strategııaǵa negizdelýi tıis.
Osyndaı saıasat Ulybrıtanııaǵa shylym shegýdiń eń tómen deńgeıine qol jetkizýge múmkindik berdi - 15,5%. Onyń aıtýynsha, strategııanyń ózge elderde tolyqqandy iske asyrylýy úshin retteý júıesiniń transformasııasy jáne memleket tarapynan qoldaý qajet. Debora Arnott pasıentterdi, medısına mamandaryn jáne BAQ-yn elektrondy júıelerdiń artyqshylyqtary týraly aqparattandyrýdy talap etedi, sebebi anyq emes aqparat temekige táýeldilikpen kúreste kedergi keltire beredi.
Vıkıpedııa ensıklopedııa retinde kitaphanalarǵa barý qajettiligin alǵa tartqan bolsa, sol sııaqty qazirgi kezdegi temekini qyzdyrý júıeleri jaqyn arada nıkotındi aǵzaǵa jetkizýdiń dástúrli tásilderin almastyrýy tıis. Al bul, óz kezeginde, dástúrli shylym shegýge baılanysty aýrýlar sanynyń tómendeýin jáne nátıjesinde memlekettiń densaýlyqqa jumsaıtyn shyǵyndarynyń qysqarýyn bildiredi.