Qazaqstan ekonomıkasynda shaǵyn jáne orta bıznestiń (ShOB) salmaǵy artyp otyr. Mastercard pen KPMG júrgizgen zertteýge sáıkes, 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha ShOB úlesi JIО́-niń shamamen 40%-yna jetken, al sektorda 4,7 mln adam jumyspen qamtylǵan – bul ekonomıkalyq belsendi halyqtyń 50%-dan astamy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
29 sáýirde usynylǵan «Qazaqstandaǵy ShOB: qıyndyqtar men múmkindikter» atty zertteý el ekonomıkasyndaǵy osy sektordyń rólin, negizgi túıtkilderi men damý baǵyttaryn aıqyndap berdi. Qujat «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń alańynda tanystyryldy.
Zertteý derekterine súıensek, sońǵy bes jylda ShOB sýbektileriniń sany 1,6 esege ósken. Bul ósim negizinen jeke kásipkerler sanynyń artýymen baılanysty. Alaıda orta bıznes segmentiniń damýy baıaý – bul shaǵyn kásiporyndardyń kelesi deńgeıge ótýinde kedergiler bar ekenin kórsetedi.
Eńbek ónimdiligi turǵysynan da aıyrmashylyq aıqyn. Shaǵyn bıznestegi ónimdilik orta jáne iri kásiporyndarǵa salystyrǵanda eki ese tómen. Máselen, 2025 jyly bir qyzmetkerdiń ónimdiligi shaǵyn bızneste 7,4 mln teńgeni qurasa, orta bızneste 15,9 mln teńgege jetken.
Sarapshylar ShOB damýyn tejeıtin birqatar júıeli faktorlardy atap ótedi. Olardyń ishinde qarjylandyrýǵa qoljetimdiliktiń shekteýliligi, qaryz qarajatynyń joǵary quny, salyq jáne retteýshi ortanyń turaqsyzdyǵy, sondaı-aq kadr tapshylyǵy men makroekonomıkalyq qubylmalylyq bar.
Eksporttyq áleýet te tolyq ashylmaı otyr. Buǵan logıstıka qunynyń joǵary bolýy men sertıfıkattaý rásimderiniń kúrdeliligi áser etip otyr. Jalpy, zertteý nátıjesi boıynsha, ShOB qajettilikteriniń shamamen 80%-y áli de qanaǵattandyrylmaǵan.
Shaǵyn jáne orta bızneske kórsetiletin memlekettik qoldaý nege nátıje bermeı otyr?
Sonymen qatar, sektor damýynyń negizgi qozǵaýshy kúshteriniń biri – sıfrlandyrý. Qazirdiń ózinde kompanııalardyń 75%-y elektrondyq sıfrlyq qoltańba men onlaın-bankıngti paıdalanady, al jartysynan astamy sıfrlyq marketıng pen onlaın-býhgalterııaǵa kóshken. Kompanııalardyń shamamen 50%-y marketpleıster arqyly jumys isteıdi.
Degenmen, bul baǵytta da qıyndyqtar az emes. Kásipkerlerdiń 94%-y sıfrlyq sheshimderdiń qymbat ekenin aıtsa, 83%-y IT mamandardyń jetispeýshiligin, taǵy 83%-y qosymsha shyǵyndardan qaýiptenetinin jetkizgen. Osyǵan baılanysty sıfrlyq damý deńgeıi óńirler arasynda árkelki qalyp otyr.
Qazaqstanda sıfrlyq ınfraqurylym negizinen qalyptasqan. Bıznesti tirkeý, salyq eseptiligin tapsyrý sekildi negizgi qyzmetter onlaın formatta qoljetimdi. Alaıda kásipkerler sıfrlyq servısterdi «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha biriktirý qajettigin alǵa tartady.
Aldaǵy kezeńde suranysqa ıe baǵyttar qatarynda analıtıka jáne konsaltıng, sıfrlyq marketıng, oqytý men quzyretterdi damytý bar. Qazirgi tańda bul qyzmetterdiń edáýir bóligi sheteldik jetkizýshilerden alynyp otyr.
Jahandyq úrdister – endirilgen bankıng, balamaly skorıng modelderi men platformalyq ekojúıeler – Qazaqstan úshin de ózekti bola bastady. Osy jaǵdaıda qarjy ınstıtýttary men tehnologııalyq kompanııalardyń róli kúsheıip keledi.
Mastercard kompanııasy bıznesti qoldaý baǵytynda tólemderdi qabyldaý, shyǵyndardy basqarý jáne seriktestik baǵdarlamalar arqyly qosymsha múmkindikter usynyp otyr. Sondaı-aq áıelder kásipkerligin damytýǵa baǵyttalǵan Business-Aru baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatyr.
Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy Mastercard bas dırektory Sanjar Jamalovtyń aıtýynsha, ShOB – ekonomıkanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin mańyzdy element, al onyń damýy zamanaýı tehnologııalar men qajetti quzyretterge qoljetimdilikke táýeldi.
Al KPMG ókili Bolat Mynbaev sektor damyǵan saıyn ony tejeıtin júıelik shekteýler aıqynyraq kórinetinin, ásirese qarjylandyrý, aýqymdy keńeıtý jáne naryqqa beıimdelý máseleleri ózekti ekenin atap ótti.
Shaǵyn jáne orta bıznes qoldaýdan kende emes
UKP «Atameken» Prezıdıýmy tóraǵasy Qanat Sharlapaev ta salanyń strategııalyq mańyzyn aıryqsha atap ótti. Onyń sózinshe, ShOB úlesiniń 40%-ǵa jetýi – mańyzdy kórsetkish, endigi mindet – kásipkerlerge qolaıly, kedergisiz orta qalyptastyrý.
Jalpy, sarapshylar Qazaqstandaǵy ShOB-ty damytý úshin memleket, qarjy ınstıtýttary jáne iri bıznes birlesip áreket etýi qajet degen qorytyndyǵa keledi. Negizgi basymdyqtar – eńbek ónimdiligin arttyrý, qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti keńeıtý jáne sıfrlyq quzyretterdi damytý.