Aqkól – alǵashqy aqyldy qala

Jaıly turmys pen únemdilik joly

Sony­men, Joldaýda aıtylǵan «aqyldy qala­lardyń» elimizdegi alǵashqy qarly­ǵashy Astana mańynda paıda boldy. Qala ınfraqurylymyn túgeldeı sıfrlan­dyrý bastalǵan Aqmola oblysyna qa­rasty Aqkól qalasy elordamyzdan 100 shaqyrymdaı qashyqtyqta jatyr. On úsh myńnan sál asatyn turǵyny bar jı­naqy, ınfraqurylymdary túgel qalyptasqan qalany jańǵyrtýda osy artyqshylyqtary eskerilgen.

Qanatqaqty jobamen ótken aptanyń sońynda Memleket basshysy arnaıy baryp, tanysty. Joba avtorlaryna bul júıeni ózge qalalarǵa da engizý týraly tapsyrma berdi.

Memleket basshysy Aqmola obly­synyń Aqkól qalasyna jumys sapary barysynda «Qazaqtelekom» aksıonerlik qoǵamy jelilik ma­gıstraliniń teh­nıkalyq toraby Málimetterdi óńdeý ortalyǵynyń ju­­my­symen tanysty.

Bul ortalyq qaladaǵy barlyq beıne­ba­qylaý, energııa resýrstaryna ekolo­gııalyq monıtorıng, baqylaý jáne esep júrgizý, jol trafıgin basqarý, órtke qarsy qaýipsizdik júıelerinen kelip túsetin málimetterdi jınaqtap, «Smart Aqkol» ahýaldyq ortalyǵyna joldaıdy.

Memleket basshysy «Sıfrly Qazaq­stan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylǵan «Smart city – Aqyldy qala» zamanaýı tehnologııalardy engizý jónindegi baıqaý jobasynyń qorytyndylarymen tanysty.

Nursultan Nazarbaev atqarylǵan jumystyń mańyzdylyǵyn atap ótip, sıfrlandyrý salasynda iske asyry­lyp jatqan jobalar, eń aldymen, azamattardyń turmys sapasyn art­tyrýǵa, qolaıly ári qaýipsiz orta qalyp­tastyrýǵa baǵyttalǵanyn aıtty.

– Meniń tarapymnan árdaıym mem­le­ketti tıimdi basqarýdy qamtamasyz etý mindeti qoıyldy. Basqarýǵa qatysty sheshimderdiń bir ortalyqta qabyldanýy ekonomıkada jaqsy nátıje beredi, – dedi Elbasy.

Joba jol jáne qoǵamdyq qaýip­sizdikti, sonyń ishinde bilim berý meke­meleri men áleýmettik nysandarǵa beıne­baqylaý júrgizý, densaýlyq saqtaý salasyna monıtorıng jasap, basqa­rý, sondaı-aq ǵımarattar men turǵyn úılerdi sońǵy úlgidegi aqyldy qural­darmen jabdyqtaý arqyly qalanyń qalypty tirshiligin keshendi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Ahýaldyq ortalyq vedomstvoaralyq is-qımyldy uıymdastyrý, qalany taktıkalyq jáne strategııalyq turǵydan basqarý, sonyń ishinde kommýnaldyq qyzmet kórsetý mekemelerin basqarý jónindegi sheshimdermen tanystyrý, qala resýrstary jónindegi shynaıy jáne ýaqtyly alynǵan málimetterdi jınaqtaý, qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin barlyq qajetti ınfraqurylymmen jabdyqtalǵan.

Sonymen qatar atalǵan jobany iske asyrý barysynda energııa tıimdiligin qamtamasyz etý, ekologııalyq jaǵdaıǵa monıtorıng jasaý, qylmystardyń aldyn alý jónindegi ınnovasııalyq tásilder engizildi. Bul elimizde aqparattyq tehnologııalardy tájirıbeden ótkizip, Smart Sity tujyrymdamasyn damytý úshin Aqkól qalasynyń úlgi retindegi alǵashqy eldi meken bolýyna septigin tıgizdi.

Taldaý kúsheıdi, qylmys azaıdy

Álemde «aqyldy qalany» sıpattaıtyn anyqtama paıda bolǵaly, sıfrly tehnologııalarmen qarýlanǵan elder arasynda ózara báseke paıda bolǵany da ras. Smart-qalalar aldymen ázirge 4G mobıldi ınterneti, Wi-Fi jelisine qoljetimdilik, ekologııalyq taza energııa kózderin paıdalaný, bıznes júrgizýge qolaıly jaǵdaı jasaý, memlekettik qyzmetterdi onlaın tártibimen usyný, turǵyndardyń bilim deńgeıi men saıası belsendiligi, sondaı-aq halyqtyń turmys jaǵdaıynyń kórsetkishterimen ólshenýde. Bul turǵyda bizdiń elimiz kósh sońynda qalmaýdy mindet etken.

Sonymen Aqkól qalasynda sońǵy alty aıda qandaı ózgerister boldy? Jyl saıyn Barselona qalasynda ótetin halyqaralyq Smart City Expo World Congress atty konferensııaǵa qatysyp, tájirıbe jınaqtap kelgen merdiger kom­panııa ókilderi aldymen Aqkól qalasyn­daǵy alty myń úıdi túgel aralap, jylý men elektr energııasy esepteýishterin ja­ńalaǵan.

Kóshelerge adamnyń túr pishininen-aq kim ekenin anyqtaıtyn beınebaqylaý kameralaryn ornatqan. Olardyń qolynda qarýy bar adamdy kóp ishinen ajyratatyn artyqshylyǵy da bar.

Elbasyna qalanyń zııatkerlik bas­qa­rý júıesimen jabdyqtalýy týraly esep bergen Tengri Lab kompanııasynyń basshysy Álimjan Esetovtiń aıtýynsha, qalanyń barlyq qosalqy júıesinen alynatyn derekter basqarýdyń biryńǵaı qorǵalǵan platformasyna jınalady, ornatylǵan datchıkter óndiretin kez kelgen jaǵdaı Ahýaldyq ortalyqtyń beıneqabyrǵasyna birden shyǵarylady.

– Aqkólde TMD elderinde balamasy joq biregeı tehnologııalyq sheshimder qol­danylǵanyn atap ótý kerek. Aqkól – kommýnaldyq qyzmetterdiń bar­lyq tuty­nýshysy tolyqtaı sıfrlan­ǵan Qazaq­standaǵy eń alǵashqy qala. Qaladaǵy zııat­kerlik beınesaraptama jergilikti quqyq qorǵaý organdarynyń qoǵamdyq tártipti buzýshylardy jedel tabýyna da kómegin tıgizip úlgerdi, mysaly, ótken aıda alańdaǵy qorshaýlar men muzdan jasal­ǵan músinderdi búldirý faktileri anyq­taldy. Osynyń arqasynda qyl­mystyq quqyq buzýshylyqtar elý pa­ıyz­ǵa azaıdy. Jasandy zerde júıesi­ne negizdelgen platformanyń sarap­­ta­malyq múmkindikteri aýa raıy jaǵ­daı­­laryna táýeldilikti, atmosfera­lyq aýanyń nasharlaýyn, úıdegi, páter­degi temperatýranyń tómendeýin, aýrý­ha­na­larǵa barýdyń artýyn, mekteptegi úlgerimdi, qalalyq qazandyqtyń jumys sapasyn anyqtaýǵa septigin tıgizedi,– dedi Á.Esetov.

Qalanyń barlyq aýmaǵy boıynsha ózekti aýqymdy aqparat kólemin jı­naý maqsatynda «Qazaqtelekom» AQ qajetti sıfrly jáne zııatkerlik ınfra­qu­rylym qurǵan. Atap aıtqanda, 17,5 km talshyqty-optıkalyq baılanys jelisi, LoRaWAN energııa tıimdilik jelisi, qo­ǵamdyq Wi-Fi jáne LTE jelisi jań­ǵyr­tyldy. Bul óz kezeginde beınebaqylaý júıesi qurylǵylaryn qosý (túrli modı­fıkasııadaǵy 100-ge jýyq kamera), ekologııalyq monıtorıngileý jáne energııa resýrstaryn baqylaý jáne esepke alý (sýdy esepke alýdyń 4500 qurylǵysy jáne elektr energııasyn esepke alýdyń 6000 qurylǵysy), jol trafıgin, órt qaýipsizdigin (áleýmettik nysandar qam­tyldy), kósheni jaryqtandyrý jáne basqa da IoT datchıkterdi basqarý múm­kin­­digin qamtamasyz etti.

«Qazaqtelekom» AQ basqarma tór­aǵasy Qýanyshbek Esekeevtiń aıtýy bo­ıyn­sha, Aqkól qalasynda Ahýaldyq or­ta­lyqty salý jáne uıymdastyrý maq­sa­ty shaǵyn qalalar úlgisinde azamat­tarǵa jaıly jaǵdaı jasaý men qaýip­siz­dikti arttyrý jáne oń tájirıbeni mega­po­lısterge odan ári taratý boldy.

– Qazirgi ýaqytta «Qazaqtelekom» AQ jelilik jáne IKT ınfraqurylymyna belsendi túrde ınvestısııa salýda. Jal­py alǵanda, biz Qazaqstan boıynsha 5,5 mln turǵyny bar 1,5 mln páterdi, 100 myńǵa jýyq kireberisti qamtıtyn 30 myń­nan asa kóppáterli úıdi GPON optı­kalyq jelisimen qamtamasyz ettik, – dedi Q.Esekeev.

Sıfrlandyrýdyń ıgiligi

Mine, sıfrly tehnologııanyń ómiri­mizge dendep enýiniń shapaǵatyn qara­paıym halyq tolyq sezine bastady. Aqkól kóshesinde biz keziktirgen tur­ǵyndar «aqyldy qalanyń» ıgiligin kórip otyrǵandaryn jarysa aıtty.

Qala turǵyny Roza Álisheva qazir elektr energııasy men aýyz sý esep­teýish­teriniń kórsetkishin kommýnaldyq mekemelerge aı saıyn habarlap otyrýdan azat bolǵandaryn aıtady.

– Sońǵy jyldary Aqkól adam tanymastaı ózgerdi. Men jańa tehnologııanyń qyr-syryn tolyq túsinbesem de, turmy­symyzdyń jeńildep kele jatqanyn kórip otyrmyn. Kommýnaldyq tólemderdi bala-shaǵam uıaly telefon arqyly tólep tastaıdy. Bul óńimizde kórmek túgili, túsimizge de kirmeıtin ıgilik emes pe, – deıdi zeınetker ájeı.

Al aqkóldik Andreı Korovın kóshe­degi, úılerdegi beınebaqylaý kamera­la­rynyń arqasynda usaq qylmystardyń azaıǵanyn aıtady.

– Osy Aqkólde týyp-óstim. Qazir­gi ýaqytta sıfrlandyrý arqyly bala­lary­myzdyń kóshede erkin júrip-turýy­na, aýladaǵy kólikterdiń qaýipsizdigine alańdamaıtyn boldyq, – deıdi Andreı.

Bul pikirlerdi naqty mysaldarmen dáıekteı tússek, qazir kóshe sham­dary­nyń ózi «aqyldy». Qas qaraıa ja­nyp, tún ortasy aýa 10 paıyzdyq deń­geıge deıin tómendeıtin sham arqyly elektr energııasynyń shyǵyny úsh esedeı azaıǵan. Ákimdikter men mektepterge kirý elektrondy kýálik arqyly júzege asyrylady, ıaǵnı kelýshi adamnyń bet pishini beınekameradan tanylǵan soń ǵana esik ashylady. Dárigerdiń qabyldaýyna jazylý, kommýnaldyq qyzmetke aqy tóleý men qala basshylyǵyna aryz-sha­ǵym jet­kizý messendjer arqyly júzege asy­ry­lady. Kóshelerge jyly aıalda­malar salynyp, olarda uıaly telefondy qýattaıtyn qurylǵylar ornatyl­ǵan. Mundaı qýattaǵyshtar saıabaqtar­daǵy oryndyqtarda da bar. Qoǵamdyq jáne memlekettik mekeme kólikterine túgeldeı GPS qurylǵylary ornatylyp, qozǵa­lys­tary baqylaýǵa alynǵan.

«Qazaqtelekom» AQ basqarýshy dırektory Nurlan Meıirmanovtyń aıtýynsha, «aqyldy qala» júıesiniń basty maqsaty halyqty baqylaý emes, taldaý, shuǵyl sheshim qabyldaý, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý deńgeıin arttyrý.

– Aıaz kúsheıgen kúnderi elektr ener­gııasyn paıdalaný kólemi artyp ketse, dabyl belgisi berilip, tıisti maman­dar jylý deńgeıin kóterip, júıeni baqy­laýǵa alady. Sondaı-aq kún sýyt­qan kún­deri ókpesi qabynyp aýyra­tyn­dar­dyń kóbeıetindigin de ortalyq­tan baqylap otyramyz. Bul jaǵdaıda da jylý qýaty arttyrylady. Bala­lar­dyń mektepke barýy men sabaq úlge­rimderi týraly aqparat ta bir ortalyqqa jınaqtalady, – deıdi N.Meıirmanov.

Shamamen 2,5 mlrd teńge jumsalyp, 6 aıdaı ýaqytta júzege asqan jobanyń tıimdiligin kórgen Memleket basshysy Smart Sity jobasyn ózge de qalalarǵa engizý qajet ekenin aıtty.

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»