Ýkraına saıası naýqan qarsańynda

Jalpy, 2018 jyldyń 26 qarasha­synda Ýkraınanyń Joǵarǵy Radasy el prezıdentin saılaýdy 2019 jyldyń 31 naýryzynda ótkizý týraly sheshim qabyldaǵan bolatyn. Bul jóninde arnaıy habar taraǵan sátten bastap túrli boljamdar, beıresmı saýalnamalardyń nátıjeleri aqparat keńistigin jaýlap aldy. Sondaı-aq keıbir tulǵalar aldaǵy prezıdenttik saılaýda baq synaıtynyn rastaǵan málimdemelerin jarııalap, sol arqyly ózderin belgili bir deńgeıde jarnamalap ta úlger­di. Osy jónindegi aqparattarǵa kóz júgirtsek, saılaýǵa túsetinin aldyn ala málimdegenderdiń qatary qalyń. Bul óz kezeginde Ýkraına prezıdentin anyqtaý sharasynyń óte tartysty ótetinin ańǵartsa kerek. Olardyń sanatynda belgili tulǵalar da (halyq depýtattary, eks-depýtattar, burynǵy mı­nıstrler, saıası partııalardyń jetek­shileri, kásipkerler, t.b.), aty sonsha­lyqty tanymal emes adamdar da kezdesedi.

Sońǵy áleýmettik saýalnamalar kórse­tip otyrǵandaı (BDM- Blue Dawn Monitoring), saılaýǵa túsetinin rasta­ǵan­dardyń ishinde ázirge Ýkraı­na­nyń eks-premer-mınıstri, «Batkıv­shına» partııasynyń lıderi Iýlııa Tımo­shenkonyń (22,6), shoýmen, akter, «Kvartal-95» stýdııasynyń jetek­shisi Vladımır Zelenskııdiń (13,6), Ýkraınanyń burynǵy Qorǵanys mınıstri, «Azamattyq pozısııa» par­tııasynyń jetekshisi Anatolıı Grı­senkonyń (9,3) jáne eldiń burynǵy vıse-premer-mınıstri Iýrıı Boıko­nyń (4,7) bási joǵaryraq bolyp tur. Osy arada bir eskere keter jaıt, bul aty atalǵandardyń ishinde Anatolıı Grısenkodan basqasy eldiń Ortalyq saılaý komıssııasynan resmı túrde tirkeýden áli ótpegen. Al prezıdent P.Poroshenkonyń ázirge saıası dodaǵa túser-túspesi naqtylanǵan joq. Ol ózi­niń naqty sheshimin saılaýaldy úgit-nasıhat jumystary bastalar qar­sańda jarııalaýy múmkin. Desek te áleý­mettik saýalnamalar boıynsha P.Poro­shenko­nyń kórsetkishi tym jaman emes – (10,3).

Taǵy bir aıta keter másele, ázilkesh, akter V.Zelenskııdiń prezıdenttik saılaýda baq synaıtynyn málimdegeni, onyń áleýmettik saýaldamalar boıynsha aldyńǵy úshtikten kórinýi atal­ǵan saıası úderisti birshama erekshe­len­dirip turǵandaı. Qazirgi tańda bul máselege qatysty túrli pikirler, bol­jam­dar aıtylýda. Degenmen, negizgi mamandyǵy zań­ger, 41 jastaǵy V.Zelenskııdiń saı­l­aý úderisindegi qazirgi kórsetkishi, son­daı-aq onyń óner salasyndaǵy tanymal­dylyǵy shyndyqqa jaqyn keletin boljam jasaýǵa múmkindik bere qoımaıdy.

Sonymen qatar bul saılaýda óner adamdary qatarynan tek V.Zelenskıı ǵana emes, Ýkraınanyń halyq ártisi, aqyn, rok-mýzykant Svıatosláv Vakar­chý́k degen azamat ta baq synamaq oıy bar kórinedi. Sondyqtan da bolar, 43 jas­­taǵy bul azamattyń da áleýmettik saýalnamalar boıynsha kórsetkishi tizimde tur – (3,6).

Qalaı degenmen, aldyn ala jasal­ǵan áleýmettik saýaldamalardyń nátı­jelerine senim az. Negizgi, dáli­regi shynaıy nátıjege jaqyn keletin bol­jam­dar úmitkerlerdiń úgit-nasıhat sharalary kezinde jasalady dep oılaımyz. О́ıtkeni osy kezeńde úmitkerler tarapynan jarııalanatyn saılaýaldy baǵdarlamalar, olardyń halyqqa beretin ýádeleri, áleýmettik másele­lerge qatysty pikirleri, kórshiles memleketterge qatysty saıası ustanymy, bári-bári aıqyndalyp, kandıdattyń bitim-bolmysy, áleýeti, deńgeıi belgili bola túsedi. Osydan keıin baryp jasal­ǵan boljamdarǵa ıek artýǵa bolady.

Endi saılaý úderisi jónindegi naqty resmı derekterge toqtalaıyq. Ýkraına­daǵy prezıdenttik saılaý úderisi bastalǵan 2018 jyldyń 30 jeltoq­sanynan beri Ortalyq saılaý komıssııasynan resmı tirkeýden 8 úmitker ótti. Olar: Igor Shevchenko (eks-mınıstr, «Tabysty Ýkraına» qaıyrymdylyq uıymynyń tóraǵasy, ózin-ózi usynǵan), Sergeı Kaplın (halyq depýtaty, Ýkraına sosıal-demokratııasy partııa­sy­nyń basshysy, osy uıymnyń atynan), Valentın Nalıvaıchenko (Ýkraına qaýip­siz­dik qyzmetiniń burynǵy tóraǵa­­sy, eks-depýtat, «Ádilettilik» saıa­sı par­tııasynyń tóraǵasy, osy par­tııa­nyń atynan), Andreı Sadovyı (qoǵam qaıratkeri, «Samopomosh» birles­tiginiń jetekshisi – osy uıymnyń atynan), Vıtalıı Skosık (saıasatker, ekonomıst, ózin-ózi usynǵan), Vıtalıı Kýprıı (halyq depýtaty, ózin-ózi usynǵan), Evgenıı Mýraev (halyq depýtaty, «Bizdiń» saıası partııasynyń jetekshisi, osy uıymnyń atynan), Ana­tolıı Grısenko (burynǵy Qorǵanys mınıstri, halyq depýtaty, «Azamattyq pozısııa» partııasynyń tóraǵasy, osy uıymnyń atynan). Sondaı-aq ózin-ózi usynǵan úsh azamat zań talaptaryna sáıkes tirkeýden óte almaǵan.

Negizinen talapkerler tarapynan Ortalyq saılaý komıssııasyna qujat ótkizý 4 aqpanda toqtatylady. Al 8 aqpanda úmitkerlerdi tirkeý aıaqtalyp, 9 aqpanda saılaýda baq synaıtyn kandıdattardyń resmı tizimi jarııalanady. Bul saılaýaldy úgit-nasıhat jumystarynyń bastalǵanyn bildiredi. 29 naýryzda nasıhat jumystary toqtatylady. 31 naýryzda basty saıası doda – prezıdenttik saılaý bastalady. Al 10 sáýirde Ortalyq saılaý komıssııasy daýys berý nátıjelerin jarııalaıdy. Eger eshqandaı kandıdat jalpy daýys berýshilerdiń 50 paıyzdan artyq qoldaýyna ıe bola almasa, onda ekinshi týr ótedi. Ol 21 sáýirge belgilengen. Ekinshi týrdyń nátıjesi 1 mamyr kúni málim bolady. 3 maýsymda Joǵarǵy Radada jańadan saılanǵan Ýkraına prezıdentiniń ınaýgýrasııasy uıymdastyrylady.

Sonymen, Ýkraınanyń kelesi, ıaǵnı altynshy prezıdenti bıylǵy kóktemde belgili bolmaq. Qaı saıasatkerdiń baǵy ja­nyp, aldaǵy bes jylda Ýkraına tizgi­nin ustaıtynyn ýaqyt kórsetetini sózsiz.

Joldybaı BAZAR,

«Egemen Qazaqstan»