Sársenbi, 11 qańtar 2012 6:19
Biz, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri men jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteriniń (budan ári – Taraptar) ókiletti ókilderi:Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn múltiksiz saqtaý;memlekettiń, jumys berýshiler men qyzmetkerlerdiń áleýmettik jaýapkershiligi, ózara syılastyǵy men olardyń múddelerin bildirýde ymyraǵa barynsha qol jetkizý;eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý strategııasyn iske asyrýdaǵy yntymaqty jaýapkershilik jáne onyń jer-jerlerde naqty júzege asyrylýyna yqpal etý;áleýmettik áriptestik jáne áleýmettik-eńbek qatynastaryn ujymdyq-sharttyq retteý;
Sársenbi, 11 qańtar 2012 6:19
Biz, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri men jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteriniń (budan ári – Taraptar) ókiletti ókilderi:Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyn múltiksiz saqtaý;memlekettiń, jumys berýshiler men qyzmetkerlerdiń áleýmettik jaýapkershiligi, ózara syılastyǵy men olardyń múddelerin bildirýde ymyraǵa barynsha qol jetkizý;eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý strategııasyn iske asyrýdaǵy yntymaqty jaýapkershilik jáne onyń jer-jerlerde naqty júzege asyrylýyna yqpal etý;áleýmettik áriptestik jáne áleýmettik-eńbek qatynastaryn ujymdyq-sharttyq retteý;
laıyqty eńbek etý úshin jaǵdaılardy qamtamasyz etý isinde syndarly ózara is-qımyl men qyzmetkerler men jumys berýshilerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq múddeleri, qoǵamda kelisim men turaqtylyqty saqtaý qaǵıdattaryn basshylyqqa ala otyryp,2012 − 2014 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq saıasatty júrgizý barysynda áleýmettik-eńbek qatynastaryn retteýdiń negizgi baǵyttary boıynsha Taraptardyń kelisilgen ustanymdaryn jáne ony iske asyrýdyń birlesken is-qımyldaryn aıqyndaıtyn 2012 − 2014 jyldarǵa arnalǵan osy Bas kelisimdi (budan ári – Kelisim) jasastyq.
I. Ekonomıkalyq saıasatTaraptar aldaǵy kezeńde memleketimizdiń ekonomıkalyq saıasaty ekonomıkany jańǵyrtý jáne Údemeli ındýstrıalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵdarlamany iske asyrý, tarıftik saıasatty jetildirý, básekege qabilettilikti qorǵaý jáne elimizdegi bıznes klımatty jaqsartý negizinde turaqty damýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan bolýǵa tıis dep esepteıdi.Osyǵan baılanysty Taraptar ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy:1.1. Ekonomıkanyń yqtımal damý nusqalary kezinde qaterlerdi azaıtýǵa baǵyttalǵan makroekonomıkalyq saıasatty júrgizý negizinde 2012 − 2014 jyldary teńgerimdi ekonomıkalyq ósýdi qamtamasyz etýge yqpal etý.1.2. Mynalardy:Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparyn;Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi 2010 − 2014 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamany;Bilim berýdi damytýdyń 2011 − 2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn;Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn reformalaý men damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn;Qazaqstan Respýblıkasynda tilderdi qoldaný jáne damytýdyń 2011 − 2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn;Qazaqstan Respýblıkasynyń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtýdyń 2011 − 2020 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn;2011 − 2020 jyldarǵa arnalǵan «Aq bulaq» baǵdarlamasyn;Qazaqstan Respýblıkasynyń agrokásiptik keshenin 2010 − 2014 jyldarǵa arnalǵan damytý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan birlesken is-sharalardy júzege asyrý.1.3. О́ndiristi jańǵyrtýda jáne damytýda ınvestısııalardy júzege asyratyn uıymdardy yntalandyrý júıesi men tetikterin jetildirý.1.4. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Bankimen birlesip, qarjy júıesiniń turaqtylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan qarjylyq sektordy damytý jóninde sharalardy qabyldaý.1.5. Ekonomıkalyq ósýdi yntalandyrýǵa jáne memlekettiń áleýmettik mindettemelerin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan bıýdjet parametrlerin qalyptastyrýǵa yqpal etý bıýdjet qarajatyn jumsaý tıimdiligin arttyrý.1.6. Qyzmet óndirýshiler jáne tutynýshylar arasyndaǵy múddelerdi teń saqtaý qajettiligine súıene otyryp, tarıf saıasaty sharalaryn júzege asyrý.1.7. Tabıǵı monopolııalar sýbektilerin tarıf deńgeıiniń boljanýyn jáne turaqtylyǵyn qamtamasyz etý bóliginde memlekettik retteý jónindegi jumysty jalǵastyrý.1.8. О́ndiristi uıymdastyrýdyń, menedjment júıesiniń jańa ádisterin, jańa tehnologııalar men tehnıkany engizý, jalaqyny arttyrý esebinen eńbek ónimdiligi men sapasyn arttyrý.1.9. Vedomstvoaralyq komıssııalardyń, sondaı-aq Úkimet jáne ortalyq memlekettik organdar jumys toptarynyń eńbek qatynastary jáne áleýmettik-ekonomıkalyq máselelermen baılanysty zańnamalyq aktiler jobalaryn ázirleý jáne qaraý jónindegi jumystaryna qatysý.
II. Eńbek naryǵyn damytý, halyqtyń tıimdi jumyspen qamtylýyna járdemdesýTaraptar adam áleýetin onyń básekege qabilettiligin arttyrý máninde damytý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý, «Jumyspen qamtý – 2020» baǵdarlamasynyń negizgi baǵyttaryn iske asyrýda, joǵary sapaly eńbek resýrstaryna suranysty qalyptastyrý, laıyqty eńbek jáne laıyqty eńbekaqy úshin jaǵdaılar jasaý mindetterin sheshýde kúsh-jigerdi jumyldyrý qajet dep esepteıdi.Bul úderister halyqty jumyspen qamtý jáne eńbek resýrstaryn damytý salasynda áleýmettik áriptesterdiń tıimdi ózara is-qımylymen qoldaýǵa ıe bolýǵa tıis. Osy maqsattarda Taraptar ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy:2.1. Mynadaı:aǵymdaǵy bos jumys oryndary jáne boljamdy jumys oryndarynyń jalpyulttyq derekter bazasyn qalyptastyrý;qyzmetkerlerdi fırmaishilik daıarlaý jáne qaıta daıarlaýdy yntalandyrý;jańa aqparattyq tehnologııalardy paıdalaný jáne aqparattyq resýrstardyń, onyń ishinde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi aqparattyq portaly sheńberinde qol jetimdiligin qamtamasyz etý;Áleýmettik-eńbek salasynyń biryńǵaı aqparattyq júıesin (budan ári − ÁESBAJ) engizý;áıelderdiń barynsha jumyspen qamtylýy jóninde sharalar qabyldaý (jumys kúshinde áıelderdiń úlesin kóbeıtý);Jumyspen qamtý 2020 baǵdarlamasy men halyqty jumyspen qamtýdyń óńirlik baǵdarlamalary aıasynda áleýmettik jumys oryndaryna, qoǵamdyq jumystarǵa, jastar praktıkasyna jiberilgen adamdarǵa memlekettik qoldaý kórsetý;Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen eldi mekenderden áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti joǵary eldi mekenderge jáne ekonomıkalyq ósý ortalyqtaryna óz erkimen kóshýine járdemdesý arqyly eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵyn arttyrý sharalaryn iske asyrýdy qamtamasyz etý.2.2. Mynadaı:ulttyq biliktilik júıesin damytý, kásiptik standarttardy ázirleý, jumysshylar men kásipterdiń biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyǵyn jáne basshylardyń, mamandardyń jáne qyzmetshiler laýazymdarynyń biryńǵaı biliktilik anyqtamalyǵyn jańartý;ekonomıkanyń ınnovasııalyq damý qajettiligine kásiptik bilim berý júıesin beıimdeý;halyqqa kásiptik baǵdar berý, onyń ishinde mektep oqýshylaryn kásiptik baǵdarlaý júıesin damytý;jumys berýshilerdi óziniń oqý-materıaldyq bazasyn damytýǵa, beıindi kásiptik bilim beretin oqý oryndarynyń materıaldyq bazasyn jáne bilim berý úderisin jańǵyrtýǵa jáne basqarýǵa, qyzmetkerlerdiń qajetti daǵdylardy úırenýine jáne bilim alýyna jaǵdaılar jasaýǵa qatysýǵa tartý jónindegi sharalardy júzege asyrý.2.3. Ulttyq eńbek naryǵyn qorǵaý, joǵary bilikti jumys kúshin tartý úshin jaǵdaılar jasaý bóliginde halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamanyń saqtalýyn qamtamasyz etý.2.4. Taraptar bul rette:Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qıyn ahýaldar týyndaǵan jaǵdaılarda eńbek naryǵyndaǵy shıelenisti tómendetýge baǵyttalǵan sharalardy qabyldaý;qalalar men eldi mekenderde ekonomıkaǵa qaıta qurylymdaý júrgizgende, jumyspen qamtý qurylymynyń túr-túrin kóbeıtken kezde halyqty jumyspen qamtýdy qoldaý tetikterin jetildirý;jumysynan aıyrylǵan nemese tolyq emes jumyspen qamtylǵan jaǵdaıda azamattardy qoldaý jáne materıaldyq kepildik berý joldaryn jetildirý;halyqty jumyspen qamtý salasynda memlekettik qyzmetter sapasyn udaıy baǵalaýdy (monıtorıng júrgizýdi) júzege asyrý qajet dep esepteıdi.2.5. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Kóshi-qon salasyndaǵy asyra paıdalanýshylyq pen kóship-qonýshy eńbekshilerge teń múmkindik berý jáne olarǵa teń qaraýdy qamtamasyz etý týraly» № 143, «Kóship-qonýshy eńbekshiler týraly» № 97 konvensııalaryn ratıfıkasııalaý jóninde tehnıkalyq konsýltasııalar júrgizý jumystaryn jalǵastyrý.
III. Turǵyndardyń eńbekaqysy, tabysy men ómir súrý deńgeıiTaraptar aldaǵy kezeńde qyzmetkerdiń laıyqty eńbekke quqyǵyn, jalaqysynyń deńgeıin arttyrýdy, tabys saıasatyn jetildirý jáne halyqtyń ómir súrý deńgeıin arttyrýdy qamtamasyz etetin sharalar keshenin ázirleý jáne iske asyrý qajet dep esepteıdi.Osy maqsattarda Taraptar eńbekti uıymdastyrýdy jáne jalaqyny jetildirýge, qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa, ekonomıkany turaqty damytý maqsatynda eńbek ónimdiligin arttyrýǵa yqpal etetin bolady.Taraptar ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy:3.1. Eń tómen kúnkóris deńgeıin aıqyndaýdyń ádistemesin jetildirý máseleleri jóninde tehnıkalyq konsýltasııa berýdi jalǵastyrý.3.2. Memlekettik bıýdjet qarajaty esebinen ustalatyn uıym qyzmetkerleriniń, azamattyq qyzmetshilerdiń eńbekaqy deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan eńbekaqy tóleý júıesin jetildirýdi jalǵastyrý.3.3. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Eńbekaqyny qorǵaý týraly» № 95, «Eń tómen jalaqy belgileý rásimin jasaý týraly» № 26 jáne «Damýshy elderdi erekshe eskere otyryp eń tómengi jalaqyny belgileý týraly» № 131 konvensııalaryn ratıfıkasııalaý jóninde tehnıkalyq konsýltasııalar júrgizý jumystaryn jalǵastyrý.3.4. Salalyq kelisimderge qosylýdy jáne tıisti saladaǵy aýyr jumystarda, eńbek jaǵdaılary zııandy (erekshe zııandy), qaýipti jumystarmen aınalysatyn qyzmetkerler úshin arttyrýshy salalyq koeffısıentter mólsherin normatıvtik turǵydan bekitýdi qamtamasyz etý.3.5. Uqsas jumystardy oryndaý kezinde jáne birdeı biliktilikke sáıkes keletin sheteldik jáne otandyq qyzmetkerler arasyndaǵy eńbekaqy tóleý salasynda kemsitýshilikke jol bermeýge yqpal etý.3.6. Eńbek zańnamasy normalarynyń saqtalýyna monıtorıng júrgizý.3.7. Tıisti saladaǵy aýyr jumystarda, eńbek jaǵdaılary zııandy (erekshe zııandy), qaýipti jumystarda jumys isteıtin qyzmetkerler úshin eń tómen eńbekaqy tóleý standartyn paıdalanýdyń qoldanystaǵy júıesine taldaý júrgizý jáne ony jetildirý jóninde usynystar ázirleý.
IV. Áleýmettik qamsyzdandyrý jáne qorǵaý, teń múmkindikter berý saıasatyÁleýmettik salany jańartý jáne halyqtyń ómir súrý jaǵdaıyn jaqsartý, áleýmettik qamsyzdandyrýdyń tıimdi jáne turaqty júıesin damytý, jumys isteıtin azamattardy áleýmettik qorǵaý deńgeıin arttyrý maqsatynda Taraptar ózderine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy:4.1. Áleýmettik qamsyzdandyrýdyń memlekettik standarttary júıesin olardy halyqaralyq standarttar men normatıvterge sáıkestikke keltirý maqsatynda jetildirý jumystaryn jalǵastyrý.4.2. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Áleýmettik qamsyzdandyrýdyń eń tómen normalary týraly» № 102 konvensııasyn ratıfıkasııalaý jóninde tehnıkalyq konsýltasııalar júrgizý jumystaryn jalǵastyrý.4.3. Saqtandyrý qaǵıdattary negizinde áleýmettik qaterlerden qyzmetkerlerdi barabar qorǵaýdy qalyptastyrý jónindegi jumysty jalǵastyrý jáne osy maqsattarda:áleýmettik qaterlerdi mindetti saqtandyrý júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge;mindetti áleýmettik saqtandyrýdy ákimshilendirý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan sharalardy júzege asyrý.4.4. Zeınetaqy júıesin jetildirý sharalaryn ázirleý jáne iske asyrý.4.5. Halyqtyń áleýmettik áljýaz sanattaryn áleýmettik qoldaýdyń tıimdi júıesin qalyptastyrý sharalaryn qabyldaý.4.6. Tegin medısınalyq kómektiń memlekettik kepildikterin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan sharalardy aıqyndaý jáne iske asyrý.4.7. Jumys ornynda, áleýmettik máni bar aýrýlardyń profılaktıkasyn qosa alǵanda, densaýlyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan korporatıvtik áleýmettik baǵdarlamalardy iske asyrý tájirıbesin taratýǵa yqpal etý.4.8. Taraptar mynadaı máseleler:tabysy ártúrli deńgeıdegi turǵyndar toptaryna turǵyn úıge qol jetimdilikti qamtamasyz etýge múmkindik beretin sharalardy ázirleý;turǵyn úı jáne kommýnaldyq qyzmetterdiń baǵalary men tarıfterin memlekettik retteý, kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qol jetimdiligin arttyrý boıynsha konsýltasııalar júrgizý týraly ýaǵdalasady.4.9. Qazaqstan Respýblıkasynda 2006 – 2016 jyldarǵa arnalǵan genderlik teńdiktiń strategııasyn iske asyrýdyń:ana men balany qorǵaýdy, áıelderdi áleýmettik qoldaýdy qamtamasyz etýge, áleýmettik-eńbek qatynastary salasynda genderlik problemalardy sheshýge;balalardyń kútimimen jáne olardyń tárbıesimen aınalysatyn erler men áıelderdi teń quqyqtar negizinde qoldaýǵa;áıelderdiń sheshim qabyldaý deńgeıindegi ókildigin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalaryn júzege asyrý.4.10. Memlekettik jastar saıasatyn júzege asyrýǵa, eńbek, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salasynda jastardyń áleýmettik quqyqtaryn qamtamasyz etý mindetterin sheshýge baǵyttalǵan is-sharalardy iske asyrýǵa, jastardyń áleýmettik-ekonomıkalyq qajettiligin ózdiginen iske asyrý úshin jaǵdaı jasaýǵa, jastardyń qoǵamdyq oń bastamalaryn yntalandyrýǵa qatysý.4.11. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Anany qorǵaý týraly» № 183, «Eńbekshi erler men áıelderge teń qaraý jáne teń múmkindikter berý týraly» № 156 konvensııalaryn ratıfıkasııalaý sharalaryn júzege asyrý.4.12. Uıymdarda salalyq, óńirlik kelisimder jáne ujymdyq sharttar jasaǵan kezde áıelderge, jastar men múmkindikteri shekteýli adamdarǵa negizgi quqyqtar men kepildikterdi kózdeý.
V. Eńbek jaǵdaılary jáne eńbekti qorǵaý, ónerkásiptik jáne ekologııalyq qaýipsizdikKelisim Taraptary adam resýrstaryn saqtaýdy ulttyq basymdyqtardyń biri ekenin eskere otyryp, eńbek jaǵdaılaryn jáne eńbekti qorǵaýdy, ónerkásiptik jáne ekologııalyq qaýipsizdikti jaqsartý máselelerin qarap:5.1. Kásiptik qaterler men eńbekti qorǵaýdy basqarýdyń keshendi ádisterin basqarý júıesin engizýdi qamtamasyz etetin zańnamany, qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn jasaý, qaýipsiz tehnıka jáne tehnologııalardy engizý maqsatynda eńbek jaǵdaılary saraptamasynyń rólin arttyrýdy jetildirýge.5.2. Eńbekti qorǵaýǵa, óndiristik jaraqattardy jáne kásiptik aýrýlardy tómendetýge baǵyttalǵan aldyn alý is-sharalaryn qarjylandyrý sharalaryn daıyndaýǵa jáne qamtamasyz etýge.5.3. О́ndiristik jaraqattaný saldarynan ólim-jitimdi azaıtý jáne kásiptik aýrýlardyń týyndaýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan eńbek jaǵdaılary men eńbekti qorǵaýdy jaqsartý sharalaryn daıyndaýǵa jáne iske asyrýdy qamtamasyz etýge.5.4. Balalar eńbeginiń eń nashar túrlerin tıimdi joıýǵa baǵyttalǵan ulttyq saıasatty saqtaýǵa jáne ony iske asyrýǵa yqpal etýge.5.5. Statıstıkalyq eseptilikti jetildirýdi qosa alǵanda, eńbek jaǵdaılary men ony qorǵaýdyń jaı-kúıine monıtorıng júrgizý júıesin damytýǵa.5.6. HEU-nyń AITV/JITS jáne eńbek salasy boıynsha (№ 200) usynymdaryn jyljytý sharalaryn qabyldaýǵa.5.7. Qazirgi zamanǵy tehnologııalardy paıdalana otyryp, eńbekti qorǵaý jóninde qyzmetkerlerdi keshendi daıarlaýdy jetildirýge.5.8. О́nerkásiptik jáne ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý júıesin jetildirýge.5.9. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Eńbekti qorǵaýdy basqarý júıesi týraly» № 187 konvensııasyn ratıfıkasııalaý jónindegi tehnıkalyq konsýltasııalar júrgizý jumystaryn jalǵastyrýǵa mindettenedi.
VI. Áleýmettik áriptestikti damytý jáne áleýmettik jaýapkershilikTaraptar áleýmettik jáne ekonomıkalyq damý, eńbek qatynastaryn retteýdiń negizgi máseleleri boıynsha sheshimder qabyldaǵan kezde áleýmettik áriptestikti odan ári damytýdy, onyń múmkindikterin barynsha tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etý qajet dep eseptep, ózine mynadaı mindettemelerdi qabyldaıdy:6.1. Taraptardyń múddelerin kelisýdegi Áleýmettik áriptestik jáne áleýmettik jáne eńbek qatynastaryn retteý jónindegi respýblıkalyq úsh jaqty komıssııanyń (budan ári – Komıssııa) rólin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy iske asyrý jáne:áleýmettik-ekonomıkalyq saıasattyń negizgi baǵyttary boıynsha udaıy konsýltasııalar júrgizýdi;áleýmettik-eńbek máseleleri jónindegi zańnamalyq jáne ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn daıyndaýǵa jáne talqylaýǵa Komıssııanyń qatysýyna qatysty jáne olarmen baılanysty ekonomıkalyq qatynastardy, Komıssııanyń olar boıynsha pikirin eskere otyryp, Qazaqstan Respýblıkasy Eńbek kodeksiniń normalaryn oryndaýdy qamtamasyz etý.6.2. Áleýmettik-eńbek qatynastaryn ujymdyq-sharttyq retteýdiń quqyqtyq bazasyn jetildirýge jáne ujymdyq eńbek daýlaryn sheshýdiń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan usynystar ázirleý boıynsha birlesken jumysty jalǵastyrý.6.3. Mynadaı is-sharalardy júzege asyrýdy qamtamasyz etý:salalyq, óńirlik deńgeılerde konsýltasııalar, monıtorıng jáne kelisimder jasaý tájirıbesine taldaý júrgizý, sondaı-aq áleýmettik áriptestik organdarynyń jumys tájirıbesin jáne komıssııa otyrystarynda taldaý nátıjelerin qaraý;áleýmettik-eńbek qatynastaryn retteý, áleýmettik áriptestik júıesin jáne onyń salalyq jáne óńirlik deńgeılerdegi ınstıtýttaryn damytýǵa járdemdesý jónindegi úsh jaqty komıssııalardyń halyqaralyq tájirıbesin zertteý jáne taratý.6.4. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Qaýymdastyqtardyń bostandyǵy jáne uıymdastyrý quqyǵyn qorǵaý týraly» № 87, «Kásiporyndardaǵy eńbekshiler ókilderiniń quqyqtaryn qorǵaý jáne olarǵa beriletin múmkindikter týraly» № 135 konvensııalaryna sáıkes uıymdarda qyzmetkerler ókilderiniń erkin qyzmeti úshin jaǵdaı jasaýǵa yqpal etý.6.5. Taraptar:ózderine baılanysty ujymdyq eńbek daýlaryn retteý, eńbek qatynastary salasyndaǵy quqyq buzýshylyqtarǵa qarsy is-qımyldyń barlyq sharalaryn qabyldaýǵa;jeke jáne ujymdyq eńbek daýlaryn sheshýdiń qalyptasqan tájirıbesin zertteý jáne eńbek daýlaryn boldyrmaý rásimderin jetildirý, qoldanystaǵylardyń tıimdiligin jáne qol jetimdiligin arttyrý jáne jańa damytý tetikterin jáne olardy sheshýdiń nysandaryn damytý jóninde usynystar ázirleý;kelissózder júrgizý daǵdylaryn damytý jáne eńbek daýlarynda ymyraǵa qol jetkizý jóninde birlesken oqytý trenıngterin ótkizýge mindettenedi.6.6. Taraptar:jumys berýshiler birlestikteriniń bıznestiń korporatıvtik áleýmettik jaýapkershiligi salasyndaǵy bastamalaryn odan ári damytý, uıymdardyń áleýmettik (qarjylyq emes) esepterdi daıyndaý tájirıbesin, Halyqaralyq standarttaý uıymy qabyldaǵan Halyqaralyq áleýmettik jaýapkershilik standartyn taratý qajettigin qoldaýǵa;BAQ-tarmen bıznestiń áleýmettik ınvestısııalaryna jáne tabysty áleýmettik áriptestik úlgilerine qatysty qoǵamdyq pikirin qalyptastyrý jónindegi jumystardy júzege asyrýǵa;qorshaǵan ortanyń jaǵdaıyna jaýapkershilikti arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaýǵa mindettenedi.6.7. Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi jónindegi «Paryz» konkýrsyn ótkizýge, konkýrsqa qatysýshylardyń ótinimderin qaraý nátıjelerine, sondaı-aq onyń laýreattaryn aıqyndaý jáne marapattaýǵa qatysty materıaldardy qaraý jumystaryna qatysýdy qamtamasyz etý.6.8. Zańnamalyq jáne jalpy tanylǵan halyqaralyq normalar men kásipodaqtar birlestikteri jáne jumys berýshiler birlestikteri bir-biriniń qyzmetine aralaspaý týraly qaǵıdalardy saqtaýy, kásipodaqtar men jumys berýshiler uıymdaryn qurýǵa jáne jumys isteýine kedergi keltirmeý.6.9. Halyqaralyq eńbek uıymymen qarym-qatynasty damytýǵa, Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Laıyqty eńbek ulttyq baǵdarlamasyn iske asyrý jónindegi birlesken jumysty qamtamasyz etýge yqpal etý.6.10. Qazaqstan Respýblıkasynyń Halyqaralyq eńbek uıymynyń konvensııalaryn jáne basqa da halyqaralyq sharttardy ratıfıkasııalaýy týraly usynystar ázirleý jóninde konsýltasııalar ótkizý, sondaı-aq ratıfıkasııalanǵan konvensııalardyń iske asyrylýynyń quqyq qoldaný tájirıbesine taldaý jasaý.
VII. Kelisimniń qoldanysy jáne onyń oryndalýyn baqylaýTaraptardyń osy Kelisimniń erejelerin oryndaýyn úılestirý maqsatynda Taraptar tómendegi týraly kelisti:Taraptar Kelisimdi Qazaqstan Respýblıkasynyń 2012 − 2014 jyldarǵa arnalǵan kelisilgen áleýmettik-ekonomıkalyq saıasatyn júrgizý boıynsha basym baǵyttar men qajetti is-qımyldardy belgileıtin, áleýmettik áriptestiktiń negizgi qujaty retinde tanıdy.7.1. Taraptardyń biriniń usynysy boıynsha Kelisimge Taraptardyń ózara kelisimi boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýi múmkin. О́zgerister men tolyqtyrýlar jeke hattamalarmen resimdeledi jáne qol qoıylǵan kúninen bastap kúshine enedi.7.2. Kelisim kelissózder jáne salalyq (salaaralyq) kelisimder jasaý, oblystyq, aýmaqtyq (qalalyq, aýdandyq) kelisimder jáne uıymdarda ujymdyq sharttar jasaý úshin negiz bolady.7.3. Kelisim boıynsha Taraptardyń mindettemeleri jáne Komıssııa usynymdary (sheshimderi) óńirlik (oblystyq, qalalyq, aýdandyq), salalyq kelisimder men ujymdyq sharttar jasaǵan kezde eskerilýge tıis.7.4. Kelisimniń erejelerin maquldaıtyn jáne qabyldaıtyn jumys berýshiler men qyzmetkerlerdiń birlestikteri oǵan qosylý úshin jazbasha nysanda eńbek jónindegi ýákiletti memlekettik organǵa ony oryndaý jónindegi mindettemelerdi ózine qabyldaıtyndyǵy týraly habarlama berýge tıis.7.5. Keıingi jyldarǵa arnalǵan Bas kelisim 2014 jylǵy 25 jeltoqsannan keshiktirilmeı, salalyq jáne óńirlik kelisimder – 2015 jylǵy aqpannan keshiktirilmeı jasalady.Jumys berýshiler men qyzmetkerlerdiń birlestikteri ujymdyq sharttar jasaýdy qamtamasyz etý úshin qajetti sharalardy tıisti jyldyń naýryz aıynan keshiktirmeı qabyldaıtyn bolady.7.6. Osy Kelisimniń qoldaný kezeńinde jáne mindettemelerin oryndaǵan jaǵdaıda Kelisimge qol qoıǵan qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri Taraptar arasyndaǵy daýly jaǵdaılardy tıisti deńgeılerde jáne Komıssııada aldyn-ala qaramaı jáne sheshpeı narazylyq aksııalaryn ótkizbeıdi.7.7. Taraptar naqty oryndaý merzimi men oryndaýǵa jaýapty Komıssııa múshelerin kórsete otyryp, osy Kelisimniń ajyramas bóligi bolyp tabylatyn qabyldanǵan mindettemelerdi iske asyrý jónindegi is-sharalar josparyn ázirleıdi.7.8. Komıssııa usynymdary (sheshimderi) osy Kelisimdi iske asyrý nysany bolyp tabylady.7.9. Bas kelisimniń oryndalý barysyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksine, Áleýmettik áriptestik jáne áleýmettik jáne eńbek qatynastaryn retteý jónindegi respýblıkalyq úsh jaqty komıssııa týraly erejege jáne Bas kelisimdi ázirleý jáne jasaý jónindegi qaǵıdalarǵa sáıkes júzege asyrylady.7.10. Komıssııanyń jumys toby Kelisimniń oryndalý barysy týraly aqparat daıyndaıdy. Komıssııa jyl saıyn Kelisim erejeleriniń oryndalý barysyn qaraıdy.7.11. Respýblıkalyq úsh jaqty komıssııanyń qyzmetin jáne Kelisimniń iske asyrylý barysyn jarııalaý maqsatynda Taraptar Qazaqstan Respýblıkasynda áleýmettik áriptestikti damytý jáne áleýmettik-eńbek qatynastary problemalaryna arnalǵan materıaldardy buqaralyq aqparat quraldaryna udaıy jarııalap otyrýdy qamtamasyz etedi.7.12. Osy Kelisim 2012 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine enedi jáne jańa Kelisim jasalǵanǵa deıin qoldanylady.7.13. Bas kelisim menshik nysanyna qaramastan jumys berýshilerdiń barlyǵyna qoldanylady.7.14. Taraptar Kelisimde kórsetilgen ózderi qabyldaǵan mindettemelerdi oryndamaǵan jaǵdaıda Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasyna sáıkes jaýapty bolady.7.15. Kelisimniń mátini eki apta merzimde «Egemen Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» respýblıkalyq basylymdarynda jarııalanady.2011 jylǵy 29 jeltoqsanda Astana qalasynda 7 danada memlekettik jáne orys tilderinde jasaldy. Qol qoıýǵa qatysýshylardyń árqaısysynda Kelisimniń bir-bir danasy bar.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri jánejumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri arasyndaǵy2012 – 2014 jyldarǵa arnalǵan bas kelisimge qosymsha
Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri jáne jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri arasyndaǵy 2012 – 2014 jyldarǵa arnalǵan bas kelisimdi iske asyrý jónindegi is-sharalar jospary
R/s№ Is-shara Aıaqtalý nysany Oryndaý merzimi Jaýapty oryndaýshylar1 2 3 4 5I. Ekonomıkalyq saıasat1.
Áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary týraly aqparat berý RÚK-ke aqparatJyl saıyn25 jeltoqsanEDSM (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri2. Memlekettik organdardyń dúnıejúzilik básekege qabilettilik reıtıngilerinde Qazaqstannyń kórsetkishterin jaqsartý jónindegi qyzmetin úılestirý qorytyndylary týraly aqparat berý RÚK-ke aqparatJyl saıyn25 jeltoqsanEDSM (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri3.Inflıasııalyq úderisterdiń ósýine yqpal etetin faktorlardy taldaýdy júzege asyrý jáne olardyń áserin azaıtý jóninde usynystar ázirleý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsan Ulttyq Bank (kelisim boıynsha), EDSM, múddelimemlekettik organdar, oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri,qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri4. Áleýmettik máni bar azyq-túlik taýarlary baǵalarynyń ózgerýine taldaý jasaý jáne tıisti usynystar ázirleý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanTMRA (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri5. Respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýyna monıtorıng qorytyndylary týraly aqparat berý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanQarjymıni (jınaqtaý), EDSM, múddeli memlekettik organdar, Ulttyq bank (kelisim boıynsha)6. Qazaqstan Respýblıkasyn údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý jónindegi memlekettik baǵdarlamanyń iske asyrylý barysy týraly aqparat berý RÚK-ke aqparat 2012-2014 jyldary30 naýryzEDSM (jınaqtaý), IJTM, múddeli memlekettik organdar, oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri7. 2011 – 2020 jyldarǵa arnalǵan «Aq bulaq» baǵdarlamasynyń iske asyrylý barysy týraly aqparat berý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsan QTKShIA (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri8. Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý saıasatynyń negizgi baǵyttarynyń aspektileri boıynsha aqparat berý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEDSM (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, áleýmettik áriptester9. Áleýmettik áriptestik jáne áleýmettik jáne eńbek qatynastaryn retteý jónindegi RÚK-ke tıisti memlekettik organdardyń tabıǵı monopolııalardyń sýbektileriniń qyzmetine tarıfterdiń negizsiz ósýine jol bermeý jónindegi júrgizgen jumystary týraly aqparat berý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsan TMRA (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar10. Áleýmettik áriptestik jáne áleýmettik eńbek qatynastaryn retteý jónindegi Respýblıkalyq úsh jaqty komıssııada Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti ázirlep jatqan áleýmettik-eńbek qatynastaryn jáne áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi qamtıtyn zań jobalaryn qaraý RÚK otyry-synyń hattamasy Jyl saıyn Eńbekmıni (jınaqtaý), EDSM, múddeli memlekettik organdar, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteriII. Eńbek naryǵyn damytý, halyqtyń tıimdi jumyspen qamtylýyna yqpal etý11. Jumyspen qamtý 2020 baǵdarlamasynyń negizgi baǵyttaryn iske asyrý:óz betinshe jumyspen qamtylǵan, jumyssyz jáne kúnkórisi tómen otbasylardy oqytý jáne jumysqa ornalastyrýǵa járdemdesý;kásipkerlikti damytýǵa yqpal etý;eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵyn arttyrý týraly aqparat berý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri12. Mynadaı:eńbek kóshi-qony máselelerin retteıtin zańnamalyq jáne ózge de normatıvtik quqyqtyq aktilerdiń jobalary boıynsha (bilikti jáne biliktiligi joq kóship-qonýshy eńbekshilerdi tartý);ekonomıkanyń sheteldik jumys kúshine qajettiligin aıqyndaý, kvota belgileý rásimderin jáne sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsat berý tetikterin jetildirý boıynsha konsýltasııalar berý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), IIM, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri13. Halyqty jumyspen qamtý salasynda qyzmetkerler men jumys berýshilerge kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń sapasyna monıtorıng júrgizý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri14. Mynadaı:qalalar men eldi mekenderde ekonomıkaǵa qaıta qurylymdaý júrgizgende, jumyspen qamtý qurylymynyń túr-túrin kóbeıtken kezde halyqty jumyspen qamtýdy qoldaý tetikterin jetildirý;jumysynan aıyrylǵan nemese tolyq emes jumyspen qamtylǵan jaǵdaıda azamattardy qoldaý jáne materıaldyq kepildik berý joldaryn jetildirý;halyqty jumyspen qamtý salasynda memlekettik qyzmet salasyn udaıy baǵalaýdy (monıtorıng) júzege asyrý boıynsha ózara konsýltasııalar júrgizý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri15. Qazaqstan Respýblıkasy eńbek resýrstarynyń teńgerimin qalyptastyrý ádistemesin ázirleý jáne sonyń negizinde ekonomıkalyq qyzmettiń túrleri jáne jekelegen óńirler boıynsha jumysshylar men mamandardyń boljamdy qajettiligin jasaý RÚK-ke aqparat 2013 − 2014 jyldary25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri16. Biliktilikterdiń ulttyq júıesin damytý jáne kásiptik standarttardy ázirleý jumystaryn júzege asyrý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), BǴM, múddeli memlekettik organdar, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri17. Salalyq jáne óńirlik keńesterdiń tehnıkalyq kásiptik bilim berý jáne kadrlar daıarlaý jónindegi jumysy týraly aqparat berý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanBǴM (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri18. Qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý jáne oqytý jónindegi is-sharalaryn uıymdastyrý arqyly eńbek ónimdiligin arttyrýǵa yqpal etetin jaǵdaılardy qamtamasyz etý (oqý demalystaryn, stıpendııalar tóleý, trenıngter jáne basqa da bilim is-sharalaryn uıymdastyrý) RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanRespýblıkalyq jumys berýshilerdiń birlestikteri19. Suranysqa ıe kásipter men mamandyqtardyń tusaýkeseri boıynsha is-sharalar ótkizý, onyń ishinde bos jumys oryndary jármeńkesin, Ashyq esik kúnderin, Karera kúnin, bilim berý uıymdarynyń bitirýshileri men jastar úshin jumys berýshilermen kezdesýler ótkizý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsan Oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri20. BAQ-tarmen suranysqa ıe kásipter men mamandyqtardy nasıhattaý jóninde ózara qarym-qatynasty júzege asyrý Jarııalanym-dar, maqalalar udaıy Oblystardyń, Astana, Almaty qalalarynyń ákimdikteri, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri21. Kásiptik oqý máseleleri boıynsha bıznes pen bilim berý mekemeleriniń baılanysyn qamtamasyz etý úshin tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý mekemelerinde korporatıvtik negizde bıznestiń qatysý modelin ázirleý RÚK-ke aqparat 2012 jyl25 jeltoqsan Respýblıkalyq jumys berýshilerdiń birlestikteriIII. Eńbekaqy, halyqtyń tabysy jáne ómir súrý deńgeıi22. Eńbek kodeksiniń 120-babynda kózdelgen eńbekaqy tóleý jáne eńbekaqy tóleý salasynda memlekettik kepildikterdi qamtamasyz etý tetikteri máseleleri jónindegi zańnamalyq bazany jetildirý máseleleri boıynsha konsýltasııalar júrgizý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), EDSM, Qarjymıni, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri23. Azamattyq qyzmetshilerge, memlekettik bıýdjet qarajat esebinen ustalatyn uıymdardyń qyzmetkerlerine, qazynalyq kásiporyn qyzmetkerlerine eńbekaqy tóleý júıesin reformalaý barysy týraly aqparat berý RÚK-ke aqparat 2012 – 2013 jyldar25 jeltoqsan
Eńbekmıni (jınaqtaý), QM, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri24. Eń tómen memlekettik áleýmettik standarttardy, onyń ishinde eń tómen kúnkóris deńgeıin aıqyndaý ádistemesin jetildirý týraly konsýltasııalar júrgizý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), EDSM, QM, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri25. Sheteldik jáne otandyq qyzmetkerler arasynda uqsas jumystardy jáne tıisti biliktilikti oryndaý kezinde eńbekaqy tóleý salasynda kemsitýshilikke jol bermeý týraly konsýltasııalar júrgizý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), EDSM, Qarjymıni, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri26. Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktilerimen tıisti merzimge belgilengen ınflıasııa deńgeıiniń negizinde jumys berýshi akti nemese ujymdyq shart pen kelisimdermen belgilengen eńbekaqynyń turaqty bóligine (tarıf, jalaqy) ındeksasııany jasaý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanQyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri27. Salalyq kelisimderge tıisti salada aýyr jumystarda, zııandy (erekshe zııandy), qaýipti eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin qyzmetkerler úshin salalyq koeffısıentterdi arttyrý mólsherin engizý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanEńbekmıni (jınaqtaý), múddeli memlekettik organdar, qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri28. Tıisti salada aýyr jumystarda, zııandy (erekshe zııandy), qaýipti eńbek jaǵdaılarynda jumys isteıtin qyzmetkerler úshin eń tómen eńbekaqy tóleý standartyn aıqyndaý ádistemesin jetildirý máselesin zertteý RÚK-ke aqparat 2012 jyl25 jeltoqsan Eńbekmıni (jınaqtaý), qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri29. Halyqaralyq eńbek uıymynyń «Eńbekaqyny qorǵaý týraly» № 95, «Eń tómen jalaqy belgileý rásimin jasaý týraly» № 26 jáne «Damýshy elderdi erekshe eskere otyryp eń tómen jalaqy belgileý týraly» № 131 konvensııalaryn ratıfıkasııalaý jóninde tehnıkalyq konsýltasııalar júrgizý RÚK-ke aqparat 2012 jylǵy25 jeltoqsan
Eńbekmıni (jınaqtaý), qyzmetkerlerdiń respýblıkalyq birlestikteri, jumys berýshilerdiń respýblıkalyq birlestikteri30. Uıymdardaǵy eńbek ónimdiliginiń ósýine sáıkes jalaqy deńgeıin arttyrý boıynsha jasalatyn salalyq kelisimder men ujymdyq sharttardyń monıtorıngisin júrgizý RÚK-ke aqparat Jyl saıyn25 jeltoqsanRespýblıkalyq qyzmetkerler birlestikteri31. Jalaqynyń ýaqtyly jáne tolyq tólenýine monıtorıng j