Naryqtyq eeonomıkalyq talaptary týǵyzǵan búgingi sharýashylyq júrgizý quqyǵyn toqtatý tásilderiniń biri –bankrottyq bolyp tabylady. Eger belgili bir kezeńge deıin táp-táýir jumys jasap kelgen kásiporyndar bankrottyqqa jatqyzylsa nemese olar ózderin-ózi bankrotpyz dep jarııalasa, buǵan eshkim eleń ete qoımaıtyn sekildi. E, deıdi de qoıady.óndiristik qurylymdardyń bankrottyqqa ushyrýy degen uǵym-túsinikpen otagdastarymyz táýelsizdik alǵannan keıingi 4-5 jylda jıirek bettese bastaǵany umytyla qoıǵan joq.
Bul shamamaen toqsanynshy jyldardyń orta shenine, ári osy ýaqyt aralyǵynan asqan kezge tuspa-tus keledi. Bul tustaǵy tártip basqashalaý bolaty, ıaǵnı sol jyldardy bankrot bolǵan kásiporyndardyń qyzmetine taldaýlar men tekserýler júrgýzi úshin qoǵamdyq negizde jumys jasaıtyn komıssııalar qurylatyn. Oǵan jetekshilik jasaıtyndar ómirden kórgeni men túıgeni mol, sharýashylyq qyzmetiniń ishki ıirimderin, onyń qyry men syryn tereń meńgergen tájirıbeli adamdar arasynan taǵaıyndalatyn. Olar ózderine bekitilip berilgen bankrottyqqa ushyrady delingen óndiris ornynda aılar boıy jumys jasap, máseleniń anyq-qanyǵyna kóz jetkizýge umtylatyn.
Sońǵy ýaqytta naryqtyq qarym-qatynastar úrdisiniń ózi týǵyzǵan osy oń tájirıbe eskerilmeı kele jatqany ańǵarylady. Sonyń saldarynan bankrottyqqa ushyraǵan kásiporyndardyń qyzmetinde ashyqtyq pen jarııalylyq jetispeı júrgeni de jasyryn emes. saıyp kelgende búgingi kúni bankrottyq mekemelermen jumys júrgizýde ekinshi deńgeıdegi bankter men jergilikti ókiletti organdardyń qyzmeti qojyrap ketkendeı. Dál osy alańdatarlyq ahýal Aqtóbede ótkizilgen alaly jıyn ústinde aıtyldy da. Budan kóńilge túıgen taǵy bir jáıt bankrottyq úderisine deıingi kezeńde sol kásiporyndardyń deni úýimetten ár túrli kólemde nesıelik qarajattar alyp kelgendigi. Bul somalar qandaı qajettilikterge jumsaldy? О́z maqsatyna paıdalanylyp, kásiporynnyń jyrtyǵynjamaýǵa septigin tıgize aldy ma?álde úkimet qarajaty bostan-bos ózderin bankrotpyz dep jarııalaǵandardyń jan qaltasynda kete bardy ma?
Joǵaryda aıtylǵan jıynda belgili bolǵandaı óńirde bul máselege alańdap júrgen eshkim kórinbeıdi dese de bolady. Qazirgi qolda bar derekter Aqtóbe aımaǵynda bankrottyqa ushyraıtyn kásiporyndardyń aldyńǵy tizbegin quraıtyn qurylys jáne jol kompanııalary ekenin kórsetedi. Káne, taǵy bir oı tarazysyna salyp kóreıikshi. Búginde elimizdiń qaı túpkirinde de ne kóp, qurylys qarqyny men aýqymy kóp emes pe? Búginde basty basymdyqqa aınalǵan avtojol qurylystary she? О́zge qurylymdarmen salystyra qaraǵanda jumys aýqymy joǵary sanalatyn bul býyndardyń bankrottyqqa tap bolýynyń arǵy astarynda ne syr bar? Búgingi kúni bul saýalǵa jedel ári naqty jaýaptar qaıtarylmaýynyń basty sebepteri olardyń qyzmetne tereń taldaýlar men zertteýler jasalmaı kelgeninde desek, qatelese qoımaımyz.
Sebepsiz saldar joq, jaraıdy, solaı-aq bolsynshy deıikshi. Áıtse de óńirde bankrot dep tabylǵan keıbir kásiporyndardyń atalan óndiristik ujymda istegen qyzmetkerlerge qaryzy qordalanyp qalsa, buǵan kim jaýapty? Aıtalyq qazirgi kezde oblysta bes bankrottyq mekeme kásiporynnyń qyzmetkerler men jumysshylar aldyndaǵy qaryzy 74 mıllıon tenge qurap otyr eken. Eń bir qynjynarlyǵy osy qomaqty somanyń birde-bir teńgesi áli kúnge deıin qyzmetkerlerge tólenbegen. Búgingi kúni qurylǵan jumys toby músheleri nazar aýdaratyn basty másele osy bolsa kerek.
Taban aqy, mańdaı terimen kelgen jalaqysy ýaqytynda tólenbese, mundaı kórinis adamdardyń zańdy renishi men narazylyǵyn týǵyzýy ábden múmkin. Bankrottyqqa ushyraǵan mekeme kásiporyndardyń jetekshileri eń aldymen máseleniń osy jaǵyna tereńirek nazar aýdarsa, budan esh utylmas edi demekpiz.
Temir Qusaıyn,
«Eqemen Qazaqstan»
AQTО́BE