Bala densaýlyǵyn qorǵaý máselesi medısınanyń áleýmettik-mańyzdy baǵyty. Balalardy sapaly medısınalyq qyzmettermen qamsyzdandyrý boıynsha qandaı sharalar qabyldanyp, qandaı aldyn alý jumystary júrgizilip, qandaı kórsetkishterge qol jetkizilgeni týraly PrimeMinister.kz-ke bergen eksklıýzıvti suhbatynda elimizdiń basty balalar dárigeri – Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Rıza Boranbaeva aıtyp berdi.
Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» Joldaýynda ult saýlyǵy — memlekettiń basty basymdyǵy jáne tabysty kelesheginiń negizi ekenin atap ótti. Salaýatty ómir saltyn ustaný jáne aýrýlardyń aldyn alý mádenıeti erte jastan bastalady, mektepke deıingi jas adamnyń dene jáne psıhıkalyq densaýlyǵynyń negizin qalyptastyrýdyń sheshýshi mezgili sanalady.
Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń dırektory R. Boranbaevanyń aıtýynsha, Qazaqstanda sońǵy 10 jylda balalar aýrýlarynyń tómendeý úderisi baıqalýda. О́tken 10 jylda balalar men sábıler ólim-jitimi eki eseden astamǵa tómendegen. Sonymen qatar, elimizde aýrýlardy túrli damý satylarynda anyqtaý júıesi jaqsartylǵan.
«Aýrý-syrqaýlar qurylymynda birinshi orynda tynys alý músheleriniń aýrýlary, ekinshi orynda – as qorytý joldarynyń jáne úshinshi orynda – qan aýrýlary tur. Kóptegen aýrýlarǵa dıagnoz qoıý jaqsartyldy, aýtoımmýndyq jáne genetıkalyq aýrýlardy anyqtaý jetildirildi. Osyǵan baılanysty aýrý túrleri ósip kele jatqandaı kórinedi, al shyndyǵynda dıagnostıkalaý jumystary jaqsartylyp jatyr», — dep túsindirdi R. Boranbaeva.
Dárigerdiń aıtýynsha, halyq densaýlyǵy 50% áleýmettik faktilerge, 20% — genetıkaǵa, 20% — ekologııaǵa jáne 10% — densaýlyq saqtaý júıesiniń yqpalyna baılanysty.
«2016 jyldan bastap mektep medısınasyna Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jetekshilik etedi. Dárigerler qolǵa alǵan alǵashqy shara – mekteptegi medısına qyzmetkerlerin oqytý, sebebi buǵan deıin olar júıeli túrde oqytylǵan joq, sertıfıkattaýdan ótpegen boldy. 2 jylǵa jýyq ýaqytta elimizdiń mektepte jumys isteıtin medısına qyzmetkerleri oqytyldy», — dedi R. Boranbaeva.
Budan ózge, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi salaýatty ómir salty ortalyqtaryn qurý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizip jatyr. Ortalyq qyzmetkerleri mektepterdi aralap, salaýatty ómir saltyn nasıhattaýmen aınalysady.
Qaýipti juqpalardyń aldyn alý jáne eskertýde mindetti vaksınalaý úlken mańyzǵa ıe, ol kishkentaı emdelýshilerdiń aýrýhanaǵa túsýi men uzaqqa sozylatyn aýyr syrqat kórsetkishterin tómendetýge yqpal etedi.
«Bizde respýblıkada vaksınalaýdy nasıhattaý boıynsha kólemdi jumystar júrgizilip jatyr. Ekpe salýmen qamtý 95% quraıdy, 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha jalpy 2 mln 800 myń balaǵa vaksına salyndy, olardyń 200 myńnan astamy – jasóspirimder», — dedi dáriger.
Onyń aıtýynsha, túrli nanym-senimderge baılanysty vaksınalaýdan bas tartatyn ata-analarmen túsindirý jumystary júrgiziledi.
«Sońǵy kezderi keıbir ata-analar ekpeler salǵyzýǵa qarsy. Soǵan baılanysty biz túsindirý jumystaryn júrgizemiz, sebei bul – qate túsinik, vaksınadan bas tartý balalardyń arasynda qaýipti juqpalardyń taralýyna yqpal etedi. 2018 jyly 5 myńnan astam ata-ana ony qabyldamady. Jergilikti jerlerde dárigerler uzaq túsindirý jumystaryn júrgizý arqyly 3 myńnan astam ata-anany (esk. – vaksınalaýdan bas tartqandar) kóndire aldy», — dedi R. Boranbaeva.
Sonymen qatar, dáriger Qazaqstandaǵy pedıatrııanyń damý perspektıvalary týraly aıtyp berdi. 2018 jyly 208 jańa pedıatrlyq ýchaske ashylǵan.
«Belgili bir kezeńde pedıatrlar tapshylyǵy baıqaldy, ári barlyǵyn pedıatrlyq ýchaskelermen tolyq qamtamasyz etý múmkin emes, biraq biz birtindep buǵan qol jetkizemiz. Pedıatrlyq ýchaskeler sany jyldan-jylǵa artyp keledi. О́ńirlerde 2 myńnan asa pedıatrlyq ýchaskeler jumys isteıdi. О́ńirler mamandardyń daıarlaný deńgeıine qaraı ózderi de ýchaskeler asha alady, jalpy tájirıbelik dárigerge 80-90% kóshken, oǵan kóńili tolatyn óńirler de bar, sebebi olar buǵan senim artady. Olardyń ishinde – JTD-ge biliktiligin ózgertken sol pedıatrlar da bar», — dep túıindedi R. Boranbaeva.