Dúbirge toly dúnıe

Juma, 12 qazan 2012 6:57

Basshylyqtyń  baısaldylyǵy – bereke basy

Qytaıda basshylyq ózgeredi. Qarashanyń basynda eldiń bıleýshi partııasy – Qytaı Kompartııasynyń HVIII sezi ótip, onda jańa Bas hatshy men partııa Ortalyq Komıtetiniń saıası bıýrosy turaqty komıtetiniń músheleri saılanady. Bılik tizgini solardyń qolynda bolady.

Juma, 12 qazan 2012 6:57

Basshylyqtyń  baısaldylyǵy – bereke basy

Qytaıda basshylyq ózgeredi. Qarashanyń basynda eldiń bıleýshi partııasy – Qytaı Kompartııasynyń HVIII sezi ótip, onda jańa Bas hatshy men partııa Ortalyq Komıtetiniń saıası bıýrosy turaqty komıtetiniń músheleri saılanady. Bılik tizgini solardyń qolynda bolady.

Saılanady degenmen, olardyń kimder bolatyny qazirdiń ózinde belgili. Jurtqa jarııalanbaǵan­men, sheshilip qoıǵan. Al eń basty eki qyzmettiń ıeleri anyq – QKP Ortalyq komıtetiniń Bas hatshysy bolyp 59 jastaǵy Sı Szınpın, al úkimet basshysy bolyp 57 jastaǵy Lı Sesıan saılanady. Qazirgi basshylyq solaı sheshken. Partııa basshylyǵynyń mundaı uıǵarymyna eshkim qarsy tura almaıdy. Partııanyń sózi – sóz.Muny demokratııaǵa qaıshy dep bireýlerdiń daýryǵýyna bolar. Biraq ony bul elde eleıtin eshkim joq. Tipti saıası kúshter, ıaǵnı saıası partııalar kúreske tússin degende de, mundaǵy Kompartııanyń shańyna ilesetin de eshkim tabylmaıdy. Qatarynda 82 mıllıon múshesi bar joıqyn partııamen taıtalasýǵa eshkimniń shamasy kelmeıdi.Bul elde barlyq másele sol partııanyń múddesine saı, sonyń degenine oraı sheshiledi. Sondyq­tan da bılik máselesine baılanys­ty daý týa qoımaıdy. Bul elde Den Sıaopın ornyqtyryp ketken bılikti júıeli túrde birinen bi­rine ótkizý dástúri bar. Ýaqyty jetken soń birinshi basshy bılik tizginin ózinen keıingi muragerge usynady. Ol adam uzaq ýaqyt partııa basshylyǵynyń nazarynda júredi. Onyń qarym-qabileti jan-jaqty zertteledi. Basshylyq sol adamǵa toqtaǵannan keıin barlyǵy da ony qoldaýǵa mindetti.Bul dástúr birazdan beri qatań saqtalyp keledi. Mine, endi osylaısha bıliktiń besinshi býyny tizgin ustamaq. Buǵan deıin QHR Tóraǵasy – Bas hatshy Hý Szıntao men premer Ven Szıabao bı­likke osylaı kelgen. Olar estafetany Szıan Szemınnen alǵan edi. Sarapshylardyń birazy bul joly ishki partııalyq kúres aıtar­lyq­taı qyzý bolǵanyn aıtady. Mu­nyń ózi biraz shetel aqparat qu­ral­daryna maǵlum bolyp otyr.Bılik degen kesapat, sirá, múd­delesterdiń de, jaqynnyń da arasyn ashatyn bolsa kerek. Qytaı bıliginiń besinshi býynyn anyq­taýda kúres úshinshi býyn men tór­tinshi býynnyń arasynda ótkenge uqsaıdy. Bılikten ketkenine on jyldaı bolsa da, Szıan Szemın jaqtastarynyń partııa basshyly­ǵynda aıtarlyqtaı yqpaly bar eken, olar jańa bılikte óz adam­darynyń bolǵanyna kúsh salǵan. Dál solaı qazirgi bıliktegi Hý Szıntao da óz adamdarynyń tiz­gin ustaǵanyn qalady. Bul kúres sońǵy kezge deıin jalǵasyp, biraz qaıratkerlerdiń arenadan ketýine de soqtyrǵan. Aıtalyq, mura­ger­likten úmitker bolǵan Chýnsın, partkomnyń hatshysy Bo Sılaı aqyry partııadan qýyldy.Qaı baǵyt jeńse de, Qytaıdyń baısaldy saıasatqa júginetini anyq. Bir kezde álemdi shoshytqan «úlken sekiris», «mádenı revolıýsııa» deıtinderdiń kelmeske ket­ken­deri de daýsyz. Baısaldy damý jolyna túsip, onyń jemisin jep otyrǵan el bul baǵytyn ózgert­peı­tini de kúmánsiz. Mundaı baǵyt ustaǵan alyp elmen kórshi bolý bizge de tıimdi. Jaqsydan jaman­dyq kútpegen jón.

Aqymaq bolý da quptaıtyn is emes

Qyrǵyz aǵaıyndarda taǵy bir kóńilge qona qoımaıtyn is bastalyp, onyń aıaǵy kúlki týdyrǵandaı jaǵdaıǵa ulasty. Eldegi jetekshi partııanyń biri – «Atajurt» partııasynyń kósemderi bılikke qarsy áreketteri úshin qamaýǵa alyndy.

Kúlkili jaǵdaıdy olardyń jaq­tastary týdyryp otyr. Quqyq qo­r­ǵaý oryndary «Atajurttyń» kó­sem­derine bılikke kúshpen jetkisi keldi dep aıyp taqsa, bul par­tııa­nyń parlamenttegi fraksııasynyń hatshylyǵy depýtat Juldyzhan Joldoshovanyń sózin taratty. Depýtat hanym óz áriptesteriniń áre­ketterin qoldaı qoımaıtynyn aıtyp, biraq bul áreketterdiń maq­saty bılikti basyp alý emes, «tek qana aqymaqtaý qadam» ekenin málimdedi. Bulardyń ózderi aqy­maq dep otyrsa, kelispeýge ama­lyń joq. Biraq aqymaq bolýdy da quptaı qoıý qıyn-aý.Sol aqymaq áreket qalaı bas­talǵan edi? Osydan on kún buryn Bishkektiń ortalyq alańynda «Ata­­jurt» partııasynyń bir kó­semi Sadyr Japarov mıtıng ótkizip, onda «Qumtór» altyn kenishin memleket ıeligine alý jóninde másele kóterdi. Sonda ǵana onyń ıgiligin halyq kóretinin dáleldep baqty. Bul jıyn bir saǵattan keıin aıqaı-shýmen bitkeli turǵanda, qasyna biraz myqty jigitterdi ertip alǵan partııanyń birinshi kósemi Qamshybek Tashıev kelgen soń, jaǵdaı kúrt ózgerdi.О́zgergende, depýtat Joldosho­vanyń sıpattamasyna saı áreket­ter bastaldy. Tashıev minberge kó­terilip, bılikti alý onshalyqty qıyn emestigin, bul úshin myń­da­ǵan adam emes, shamaly ǵana myq­ty jigitter kerektigin aıtty. Ol Shyńǵys hannyń bılikke jetýi úshin 18 ǵana júrekti jigittiń jet­kilikti bolǵanyn eske saldy. Sóıt­ti de parlamentke kirip, bı­lik­ti «Qumtór» máselesin sheshýge kóndireıik, kónbese ózimiz sheshe­­miz, dep qolbasshylyq áreket kór­setip, alǵa umtylǵan. Parlament úıin qorshaǵan dýaldan birinshi ózi jáne onyń oqqaǵarlary sekirgen.Biraq olar oılaǵandaı úkimetti basyp alý ońaı bolmady. Oǵan mılısııa qyzmetkerleri men halyq jasaqshylary jol bergen joq. Biraz adam ustalyp, mılısııa bó­lim­shelerine jetkizilgen. Prokýratýra qylmys kodeksi boıynsha «Bılikti kúshpen basyp alý áre­keti» babymen is qozǵady. «Ata­jurttyń» kósemderi bas saýǵalap, endi basqasha saıraıdy. О́zderiniń beıbit mıtıng ótkizbek bolǵanyn, oǵan mılısııa jol bermegenin aıtyp, shaǵynyp otyr. Halyq parlament spıkerimen jolyǵyp, «Qum­tórge» baılanysty pikirlerin bil­dirmek bolǵan eken. Oǵan da múm­kindik bermegen. Sonan soń dýaldan sekirýge májbúrlik týǵan. Tip­ti ózi depýtat bolsa da, ishke kire almaǵan. Tashıevtiń bul sóz­derine taǵy da Joldoshovanyń sıpattamasy kerek. Biz ony jalǵan sóz desek, kóńilderine kelýi múmkin.Qyrǵyzstandaǵy bul oqıǵa biraz tujyrym jasaýǵa múmkindik beredi. Jetekshi partııa sanalatyn «Atajurt» partııasynyń bul áre­ketteri bul elde saıası kúshterdiń deńgeıi tym tómen ekenin, «ba­la­lyq aýrýynan» áli aryla qoıma­ǵanyn ańǵartady.Keıbir sarapshylar bul oqıǵa­nyń artynda syrtqy kúshterdiń turǵanyn, olardy Qyrǵyzstannyń Reseımen jaqyndasýyna qarsy­lar qoldaıtynyn alǵa tosady. Jetekshi saıası partııanyń qoljaý­lyq bolýyna sengiń kelmese de, Joldoshovanyń sıpattamasyna saı adamdardan bárin kútýge bolatyndaı. Tek osyndaı saıası kúsh­ter bılikke jeter bolsa, el taǵ­dy­ry qandaı bolady degen oı qajaıdy.Endi bir kóńilge qonatyn nárse – el úkimetiniń oryn alǵan jaǵ­daıdan abdyrap qalmaı, baıypty áreketke kóship, jaǵdaıdy baqy­laýda ustaı alýy der edik. Premer-mınıstr Jantóre Satybal­dıevtiń el tynyshtyǵyn buzatyn kez kelgen áreketterge toıtarys beriletini jónindegi málimdemesi halyqtyń eńsesin kótergendeı. Tip­ti osyndaı syn saǵatta ha­lyq­tyń jasaqshylar qataryna qosy­lyp, múmkin bolǵan tosyn áre­ket­­terge qarsy kúsh biriktirýi – jaq­sy­lyqqa úmittendiretin jaǵdaı.Mamadııar JAQYP, «Egemen Qazaqstan».