Almatyda 17-20 naýryz aralyǵynda joǵary synyp oqýshylary arasynda qazaq tili men ádebıetinen Abaı atyndaǵy I respýblıkalyq olımpıada ótti. Alǵashqy olımpıadaǵa 11 oblystan 77 daryndy oqýshy qatysty. Aıtýly oqıǵaǵa uıytqy bolǵan Abaı atyndaǵy respýblıkalyq mamandandyrylǵan daryndy balalarǵa arnalǵan qazaq tili men ádebıetin tereńdete oqytatyn mektep-ınternaty óńirlik irikteý baıqaýlary arqyly aýyldaǵy talanttarǵa qoldaý kórsetýde. Osy rette atalǵan mektep-ınternat dırektory Roza SEKSENOVAMEN áńgimelesken edik.
– Roza Erbozymqyzy, elimizdiń ár túkpirindegi jas talanttardy toǵystyrǵan alǵashqy olımpıada qalaı uıymdastyryldy?
– Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qoldaýymen tuńǵysh ret ótken olımpıadanyń bas demeýshisi ári ıdeıa avtory – bizdiń mektep-ınternat. Bul olımpıada keler jyldan bastap Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń josparyna enedi.
Mektebimizdiń ataýyna saı, Abaıdyń «qulaqtan kirip, boıdy alǵan» óshpes murasyndaǵy ulttyq rýh oqýshylardyń sanasyna sińip, jadynda jattalyp qalsa, álemdi Abaısha tanyp, paıymdaýǵa bir qadam aıaq bassa – olımpıada maqsatynyń oryndalǵany.
Shalǵaı oblystardaǵy aýyldar men aýdandardaǵy daryndy balalardyń jol alystyǵy, mektep jaıly aqparatpen der kezinde habardar bolmaýy, jaǵdaıy tómen otbasylardyń jol qarajatyn kótere almaýy sekildi qıyndyqtarǵa baılanysty oqý ordamyzdan bilim alýdy arman etken daryndylardyń tamyz aıynda ótetin 8-synypqa qabyldaý emtıhanyna qatysýǵa múmkindigi bolmaı jatady. Tasada júrgen talanttardy anyqtap, alys aýyldardaǵy daryndy balalardyń jaqsy bilim alýyna múmkindik berý maqsatynda kóshpeli qabyldaý komıssııasyn quryp, 8-synypqa qabyldaý emtıhany oblystyq bilim basqarmalarynyń uıymdastyrýymen ár oblystarda sáýir aıynda ótkiziledi. Emtıhan kestesi men qosymsha aqparattardy www.abaimektep.kz nemese abairsshi@mail.ru elektrondy poshtasy arqyly alýǵa bolady.
– Qazirgi ýaqytta asa qabiletti balalar kóp. Bul úderistiń mánin neden izdeýge bolady?
– HHI ǵasyrdyń jasóspirimderin bizdiń kezeńmen salystyrýǵa kelmeıdi. Bul býyn – basqa. Sebebi olar – táýelsiz Qazaqstanda týǵandar. Sondyqtan oıy erkin, talaby joǵary. Qazirgi tańda tili shyqpaǵan balanyń ózi tehnıka tilin óz betimen meńgerip ketýge qabiletti. Al jahandaný zamanynda aqparattyń qoljetimdiligi balanyń jan-jaqty damyp, oı-órisiniń keńeıýine septigin tıgizedi. Osy oraıda, mektep baǵdarlamasyndaǵy mindetti pánderden bólek, shákirtterimiz tústen keıingi ýaqytta aıtys, dombyra, vokal, bı úıirmelerinde shyǵarmashylyqtaryn shyńdap, aǵylshyn, túrik, qytaı tilderi men latyn grafıkasy beıindik pánderinde zaman talabyna saı halyqaralyq tilderdi meńgerip, robottehnıkasy páni arqyly tehnokrattyq daǵdylaryn qalyptastyrady. 2019-2020 oqý jylynda joǵaryda atalǵan beıindik pándermen qatar, sahna tili, shahmat, qolóner sheberligi, debat, tildik qatynas negizderin beıindik pán retinde engizýdi maqsat etip otyrmyz.
– Búginde mektep kitaphanasy qaıta baıytylyp, tamasha basylymdarmen tolyqty. Al baıaǵydaı qunyǵyp kitap oqıtyn bala bar ma?
– Kitaphana qory jaıynda aýyz toltyryp aıta alamyz. Bıyl shákirtterimizdiń suranysy boıynsha A.Baıtursynov, M.Áýezov, Ǵ.Músirepov, I.Jansúgirov, M.Jumabaev, S.Toraıǵyrov, J.Aımaýytov, O.Bókeı syndy klassık aqyn-jazýshylardyń shyǵarmalar jınaǵymen tolyqtyryldy. «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda jaryq kórgen «Babalar sózi» atty qazaq folklorynyń 100 tomdyǵy da kitaphana sóresinen oryn aldy. Sonymen qatar qarashańyraǵymyzǵa qonaqqa kelgen aqyn-jazýshylar, ǵalymdardyń syıǵa tartqan tól eńbekteri de kitaphana qoryn baıytýda. Oqýshylardyń kitap oqýǵa qushtarlyǵyn arttyra túsý maqsatynda qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimderiniń uıymdastyrýymen 8-11-synyp oqýshylaryna baǵdarlamadan tys oqylýy tıis shyǵarmalar tizimi toqsan saıyn usynylady. Toqsan sońynda dóńgelek ústel uıymdastyrylyp, shyǵarmalardyń taqyryptyq-ıdeıalyq ereksheligi, jazýshy stıli men tili taldanady.
Sonymen qatar tańerteń «Jyr – shuǵylada» aqyn-jazýshylardyń aılyǵyn ótkizedi. Mysaly, naýryz aıy – jyraýlar poezııasynyń aılyǵy. Kúnde tańǵy saǵat 7:25-7:55 aralyǵynda synyptar jyraýlardyń tolǵaýlaryn jatqa aıtyp, taldaýdan jarysady. Bul da oqýshylardyń kórkem shyǵarmalardy izdenip oqýǵa degen qulshynysyn arttyrýǵa septigin tıgizedi.
– Mektep qabyrǵasynda kitap shyǵarǵan oqýshylaryńyz bar. Bul bastama qalaı júzege asyp otyr?
– Kitap shyǵarý isi – oqýshylardyń shyǵarmashylyq izdenisteriniń jemisi. Bizdiń mektep-ınternatta jazýshylyqqa beıim, bolashaqta jýrnalıst bolýdy armandaıtyn shákirtter kóp. Qabiletti balalardy qanattandyrý maqsatynda oqýshylardyń jeke óleńder, áńgimeler jınaǵyn shyǵarýyna kómek kórsetemiz. Mysaly, Erkin Jantas «Sybyrlap oqy...», Ábdiramanhan Marat «О́zge daýys», Bazarbek Bekjan «Samǵaý», t.b. óleńder jınaǵy, Jeńis Aıdanyń «Arman qushaǵynda» áńgimeler jınaǵy jaryq kórdi. Sonymen qatar «Qaqty qanat jas talap» serııasymen jyl saıyn aqyn shákirtterimizdiń óleńder toptamasyn jarııalaımyz. Oqýshylardyń jazýshylyq qyryn qalyptastyrý maqsatynda «Qaýyrsyn qalam» shyǵarmalar jınaǵy, «Balbulaq» esseler jınaǵy, «Jaýqazyn jyrlar» óleńder jınaǵy jaryq kórdi. Bizdiń qarashańyraqta eńbek etken ulaǵatty ustazdarymyz, marqum jýrnalıst, satırık Úmbetbaı Ýaıdaulynyń rýhyn eske alyp «Qaldyrǵan iziń máńgilik», tarıhshy, jazýshy Orynsha Qarabalına-Qazybaevaǵa arnap «Taǵylym men taǵzym» atty estelikter jınaǵyn shyǵardyq. Jyl saıyn dástúrli túrde uıymdastyrylatyn «Táýelsizdik – babalar amanaty» atty respýblıkalyq oqýshylar aıtysyn jınaq etip shyǵarýdy josparlap otyrmyz. Qarap otyrsaq, bir oqý jylynda 10 jınaq shyǵaryppyz.
– Bul mektep Almatynyń tórinde ornalasqandyqtan, mektepke aıtýly aqyn-jazýshylar kelip, balalarmen kezdesýler ótkizip jatatyn edi. Osy úrdis qazir bar ma?
– Bul kezdesýdiń formatyn ózgerttik. Kesh qonaqtarymen salıqaly suhbat júrgizilýine basa nazar aýdaramyz. Osy úrdis boıynsha aı saıyn ult zııalylary, qoǵam qaıratkerleri, aqyn-jazýshylar, ǵalym-professorlar oqýshylarǵa tanymdyq dárister ótkizedi. Mysaly, aqpanda «Tildik qatynas negizderi» pánin engizgen professor Faýzııa Orazbaeva men A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty Grammatıka bóliminiń meńgerýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Orynaı Jubaeva til biliminiń damý kezeńderi, sóz durystyǵy, til tazalyǵy, til dáldigi men kórnektiligi týraly dáris oqysa, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ jýrnalıstıka fakýltetiniń aǵa oqytýshysy Murat Shaımaran jýrnalıstıkadaǵy sońǵy jańalyqtarmen bólisti. Tanymdyq dáris formasynda uıymdastyrylǵan mundaı kezdesýlerdi shákirtterimiz jaqsy qabyldaıdy.
Áńgimelesken Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY