Áleýmettik jelidegi ákimder

Jalpy, zamanaýı kommýnıkasııa quraldary bılik pen halyqtyń, túrli áleýmettik toptardyń arasyndaǵy ózara baılanystyń tetigine aınala bastaǵany anyq. Bılik ókilderi áleýmettik jelilerden boıyn aýlaq salǵanymen, qoǵamdaǵy túrli toptar arasynda bul quraldar kádimgideı jedel aqparat almasý, oı bólisý tetigine aınalǵan. Bılik ınstıtýtynyń áleýmettik je­li­ler men messendjerlerge de­gen qyzyǵýshylyǵy 2012-2013 jyldarda bastalǵan bo­la­tyn. Birqatar laýazymdy tul­ǵalar sol jyldary áleý­mettik jelilerden akkaýnt ashqan edi. Alaıda, sheneý­nikterdiń belsendiligi uzaq­qa sozylǵan joq. Twitter-de ǵa­na sanaýly joǵary laýazym­dy tulǵanyń akkaýnty tirkelgen edi. Sha­masy, bizdiń atqaminerler za­manaýı kommýnıkasııa qural­darynyń halyqpen baılanys ornatýda sheshýshi rólge ıe bola bastaǵanyn ańǵarmaǵanǵa uqsaıdy. Al halyq áleýmettik jeliler men messendjerlerdi kún ótken saıyn jıi qoldana bastady. Tipti el ishinde «WhatsApp folklory» deı­tin beıresmı ataý da paıda bol­ǵan. Túrli beıneler, aýdıo­lar men GIF faıldar taratylady. Messendjerlerdegi toptarda eldegi san qıly má­seleler qyzý talqylanady. Iаǵ­nı, áleýmettik jeliler men messendjerler memleket­ten «bólek» ómir súre bastaǵan edi. 

Munyń paıdasymen qatar, zııany da bolatyny anyq. Messendjerler arqyly taraǵan aqparattardyń áleý­met­tik shıelenister týǵyzǵan kezi de boldy. Máselen, 2017 jyly elordada salynyp jatqan Ábý-Dabı Plaza keshenindegi jumysshylar arasyndaǵy kelis­peýshilik messendjerler arqy­ly jurtqa tarap, úndistandyq jumys­shylar men Qazaqstan azamat­ta­ry arasynda tóbeles shyqqan bola­tyn. Oqıǵa bolǵan jerge messend­jer­lerdegi aqparattardy estigen otan­das­­tarymyz jınalǵan edi. Sony­men qatar áleýmettik jeliler men messendjerler eldegi keıbir keleńsiz oqıǵalarǵa quqyq qorǵaý organdarynyń nazaryn aýdarýǵa da sebepshi bolǵan. Túrli aımaqtarda bolǵan balalar tóbelesi, álimjettik, balabaqsha tárbıeshileriniń búldir­shin­derdi uryp-soǵýy sııaqty derek­ter tıisti mekemelerge messendjerler arqyly jetken. Bir sózben aıtqanda, zamanaýı kommýnıkasııa quraldary yqpaldy kúshke aınaldy. Áleýmettik jeli­ler men messendjerlerdiń osyn­­daı erekshe­lik­terin jaqsy bil­gen­dik­ten bolar, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ákimder men Úkimet músheleri qatysqan keńeste: «Áleý­met­tik jelilermen belsendi jumys isteý kerek. Ártúrli messendjerlerde toptar quryp, júrgizilip jatqan jumys­tardy túsinikti tilmen jetkizý kerek», degen edi. Sol-aq eken, túrli deń­geı­degi ákimder men basqarma basshy­­lary áleýmettik jelilerge lap qoıdy. 

Áleýmettik jelilerdiń de alasy men qulasy bar

Ár áleýmettik jeliniń ózindik erekshe­likteri bar. Eger syrttaı qaraı­tyn bolsaq, Qazaqstanda bala­lar men jasóspirimder kóbine VKontakte jelisinde, orta býyn men belsendi azamattar Facebook-ta, shoý-bıznes ókilderi men qyz-kelinshekter Instagram-da kóbirek shoǵyr­lanǵan. Endi oǵan Twitter qosy­lyp jatyr. BrandAnalitiks kom­pa­nııa­sy taratqan derekterge sensek, byltyr jeltoqsanda VKontakte jelisine 2 mln, Instagram-ǵa 1,5 mln, Facebook-qa 2,5 mln otandasymyz tirkelgen. Biraq Facebook-taǵy belsendi qoldanýshylar sany 400 myń shamasynda bolypty. Twitter-ge 2018 jyldyń sońynda 28 myń 600 qazaqstandyq tirkelse kerek. Árıne, 2019 jyldyń qańtar aıynda elde 16,88 mln adam ınternetke qol jet­kizipti degen derekti esker­sek, áleý­­mettik jelilerde tirkel­gen azamattar sany tym kóp emes. Jal­py, tir­kel­gen akkaýnttar 6 mln tóńireginde ǵana. Bul degenińiz bizdegi ınternetke qol jet­kizgen azamat­­tar áleýmettik jeliler­di emes, messendjerlerdi kóbirek qoldanady degen tujyrym jasaýǵa májbúrleıdi. Iаǵnı, WhatsApp pen Telegram kósh basynda turýy múmkin. Ony tıisti mekemeler anyqtaı jatar, biz oıymyzdy ármen qaraı sabaqtaıyq.

Twitter trendke aınaldy

Twitter demekshi, qazaqstan­dyq­tar­dyń birqatary osy jelige aıryqsha nazar aýdardy. Burynǵy akkaýnty barlar qaıta oralyp, joqtary jańadan ashýda. Al Twitter-bým jasaýǵa Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaevtyń yq­paly bolǵanyn baıqaý qıyn emes. Buryn bul jelide tirkelgen joǵary laýazymdy qyzmetkerlerdiń arasy­nan tek Q.Toqaev pen K.Másimov qana kózge túsetin. Búginde Memleket bas­shy­synyń Twitter akkaýntynda 115 myń jazylýshy bar. Bul jeli budan by­laıda otandastarymyz arasynda tany­mal bola túsýi múmkin. Qazirgi betalys sony baıqatady. 

Sońǵy kúnderi Twitter-ge Qaraǵandy oblysynyń ákimi Erlan Qoshanovtyń tirkelgenin kórdik. О́z akkaýntynan jańalyqtar bólise bastady. Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov bul jelige 2017 jyldyń qarashasynda tirkelgen. Sodan beri azdy-kópti belsendilik tanytyp keledi. Al bul jelide Baýyrjan Baıbek pen О́mirzaq Shókeevtiń atynan akkaýnttar 2011 jyly ashylǵan. Qyrymbek Kósherbaevtyń atynan da sol jyly akkaýnt ashylypty. Biraq úsheýinde de eshqandaı jazba joq. Bizdiń paıymdaýymyzsha, bul akkaýnttar feık nemese atalǵan azamattar ózderi ashqanymen ári qaraı júrgizbegen bolýy múmkin. Búginde Pavlodar oblysyn basqaryp otyrǵan Bolat Baqaýovtyń da atynan akkaýnt ashylypty. 2014 jyly. Bul da bos. Qysqasy, Twitter-de ákim az.

Aıtpaqshy, bul jeliden Danıal Ahmetov degen 4 akkaýnt kezdestirdik. Biraq olardyń eshqaısysy Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi emes. 

Facebook-tegi ákimder

Facebook-te ádette belsendilik joǵary bolady. Áleýmettik jelilerdiń ishin­de Facebook únemi ý-shý bolady da jatady. Mundaǵy oqyrmandar tym belsendi. Bálkim, sodan da shyǵar Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın jaqynda ǵana osy jeliden akkaýnt ashty. Ázirge Aqtóbe ákiminiń Facebook-tegi dostarynyń sany myńǵa jetken joq. Onyń akkaýnty naýryz aıynyń 28-i kúni ashyldy. Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalovtyń da Facebook-tegi jazylýshylary mol emes. Ol da akkaýntyn 28 naýryzda ashqan. Sonymen qatar Facebook-ta Mańǵystaý oblysynyń ákimi Eraly Toǵjanovtyń atynan ashylǵan akkaýnt bar. Ol bul jelige 2017 jyldyń 23 jeltoqsanynda tirkelgen. Onyń da jazylýshylary mol emes. Alaıda 2018 jyldyń 1 sáýirinde atalǵan akkaýnt ıesi oblys ákiminiń áleýmettik jelige jeke óz atynan tirkelmegenin, bul akkaýnt turǵyndardyń jergilikti atqarýshy organdarǵa degen senimin nyǵaıtý ári aımaqtaǵy oqıǵalardan habardar etip otyrý maqsatynda ashylǵanyn jazdy. Iаǵnı, akkaýnt tikeleı Mańǵystaý ákimi­ne tıesili emes. Sondaı-aq Facebook-ta Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetovtiń atynan ashylǵan akkaýnt ta bar. 2013 jyly tirkel­gen. Ol kezde A.Muhambetov Aqtóbe oblysy ákiminiń orynbasary edi. Biraq paraqshada birde-bir jazba joq. Bizdiń paıymdaýymyzsha, bul akkaýnt ta feık bolýy múmkin. 

Feık akkaýnttar kóbeıip barady

Jaqynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Instagram áleýmettik jelisinen paraqsha ashqan bolatyn. Bul jaıynda Aqordanyń baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Berik Ýálı áleýmettik jelilerde jazdy. Árıne, Instagram-nyń buqara úshin eń tanymal jelilerdiń biri ekendigi anyq. Alaıda saıasatkerlerdiń bul jelige tirkelýi túrli feıkterdiń qaptap ketýine alyp kelgen syńaıly. Bloger Janasyl Bolatbek jaqynda Instagram-da tokayev_online degen mazmundaǵy on shaqty akkaýnt ashylǵanyn jazdy. Biz sanaǵanda mundaı mazmundaǵy 34 akkaýnt kez­desti. Senat Tóraǵasy Darıǵa Nazarbaevanyń atynan da paraqsha ashyl­ǵan. Biraq Senattyń baspasóz qyzmeti Darıǵa Nursultanqyzynyń eshbir áleýmettik jelige tirkel­me­gen­in málimdedi. Degenmen Instagram-da Senat Tóraǵasynyń aty-jóninen aýmaıtyn esim-soıy bar 6 paraqsha taptyq. Olardyń ekeýinde Senat Tóraǵasy­nyń sýretteri jarııalanǵan. Iаǵnı, maqsatty túrde ashylǵan feık akkaýnttar. Sonymen qatar bul jelide Asqar Mamın degen atpen 6 azamat tirkelgen. Sonyń ishinde mamin_online degen akkaýnt ta bar. Onda akkaýnt ıesin Úkimet basshy­sy dep kórsetken. Biraq Úkimet­tiń baspasóz qyzmeti bul paraq­shanyń da feık ekenin málimdedi. Qysqasy, atqaminerlerdiń áleýmettik jelilerge tirkelýi bir jaǵynan paıdaly bolsa, ekinshi jaǵynan jalǵan aqparat taratatyn feıkterdiń de kóbeıýine sebepshi bolyp otyr.

Ne istemek kerek?

SMM mamany Nurlan Janaı áleýmettik jelilerge sheneýnikterdiń tirkelýi naýqanǵa aınalyp ketpeýi kerek ekenin aıtady. Kez kelgen basshy áleýmettik jelilerdegi jumys­tyń mańyzyn túsingeni durys. «Offlaınnan aıyrmashylyǵy, bul jerdegi ár is-áreket kóptiń kompıý­te­rinde, arhıvinde saqtalady. Basshy áleýmettik jelide bir jumys bastap, sońyna jetkizbeı basqa jaqqa ketse de, sol berilgen ýádeler kartın­ka­lar­da sıtata bolyp júrýi múmkin. Sondyqtan halyqpen qandaı baılanys ornatylatynyn naqtylap, soǵan sáıkes áleýmettik jelidegi aqpa­rat taratylǵany jón. Jalpy basshy­lar Facebook-tan akkaýnt emes, paraqsha ashqany durys. О́ıtkeni akkaýnt­ta dostyń sany da, basqa da múm­kin­dik­ter shekteýli. Al Twitter qazirgi kezde Qazaqstanda belsendi bolmasa da, basshylardyń áserinen jandanýy múmkin. Qysqa-nusqa esep túrindegi jazbalar úshin Twitter óte yńǵaıly alań. Al messendjerlerden Telegram-dy belgili bir salada shaǵym, usynys, tilek qabyldaý úshin qoldanýǵa bolady. Degenmen osy áleýmettik jeli­ler­de­gi jumystar órtti ýaqytsha óshiretin profılaktıkalyq sharýa emes, uzaq mer­zimge qarastyrylǵan júıeli, jan-jaqty kelisilgen, mamandarmen aqyldasyp sheshilgen strategııa bolýy qajet», deıdi bloger. Iаǵnı zamanaýı kommýnıkasııa quraldaryn paıdalaný júıeli strategııasy bar, jan-jaqty oılastyrylǵan is bolýy tıis. Onsyz kommýnıkasııa quraldary bılik pen halyqtyń arasyndaǵy baılanys tetigi emes, jalǵan aqparat, qaýeset taratatyn, tipti bılik ókilderiniń bedelin túsiretin dúnıege aınalyp ketýi múmkin.