Aıta keteıik, búginde elimiz boıynsha aqbókenniń eń kóp saqtalǵan jeri – osy Aq Jaıyq óńiri bolyp qaldy. Munda 2018 jyly ótken áýe sanaǵy 135 myń aqbóken bar ekenin kórsetken. Al Qazaqstannyń 5 oblysy aýmaǵyn qamtyp, aqbókenniń eń kóp ósip-ónetin aýmaǵy sanalatyn Betpaqdala popýlıasııasy ótken jyldary tóten kelgen indetten múldem azaıyp, nebári 76 myń bas bolyp qaldy. Ústirt popýlıasııasyndaǵy aqbóken sany 3,7 myń bastan aspaıdy. Sonda keń baıtaq qazaq dalasynda jez kıiktiń jalpy sany – nebári 215,1 myńnan aspaıdy. Mamandardyń pikirinshe, bul óte az.
Brıfıngke qatysqan Batys Qazaqstan oblysy prokýrorynyń aǵa kómekshisi Baýyrjan Ahmetjan zańsyz kıik aýlap, derıvattaryn saýdalaǵany úshin óńirde 2017 jyly – 33 adam, 2018 jyly – 55 tulǵa sottalǵanyn aıtady. Sonyń ishinde 2018 jyly 7 adam ártúrli merzimge bas bostandyǵynan aırylyp, túrme jazasyna kesilgen. Osy eki jylda 79 tulǵanyń bas bostandyǵy shektelip, 2 adamǵa aıyppul salynypy.
- Osy merzimde brakonerlerden kıiktiń 616 tóshkesi men 955 múıizi alynyp, 25 myltyq, 1205 oq-dári, 18 pyshaq pen 19 qolara tárkilenip, joıyldy. Memleket paıdasyna 14 avtokólik, 3 qarshana men 1 kvadrosıkl tárkilendi, - deıdi Baýyrjan Zákıuly.
Brakonerlerden tartyp alynǵan 2 «Toyota Land Cruiser» men 1 «Nıva» kóligi, 1 qarshana kıik qorǵaýshylardyń balansyna berilgen. Sóıtip, buryn qaraqshylardyń taqymynda bolǵan kólikter endi aqbókendi qorǵaýǵa qyzmet etip júr eken.
Degenmen, osy zańsyz kıik aýlaýshylardyń is-áreketinen memleketke, tabıǵatqa kelgen shyǵynnyń orny tolýy qıyn. Máselen, joǵaryda atalǵan qylmystardyń sebebinen barlyǵy 1,1 mlrd. teńge zalal keltirilgen bolsa, sot oryndaýshylary ázirge sol shyǵynnyń 12 mln. teńgesin ǵana óndire alǵan. Prokýrorlyq qadaǵalaý aktileriniń negizinde 13 avtokólikke, 15 jyljymaıtyn múlikke tıym salynǵan. «Basqa da tıisti májbúrlep óndirý sharalary qabyldandy» deıdi prokýratýra ókili. Iаǵnı, sottalǵan tulǵalardyń shetelge shyǵýyna shekteý qoıylyp, olar jumys isteıtin bolsa, jalaqysynyń bir bóligi májbúrli túrde memleket esebine aýdarylady.
- Bıyl Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵynda kıikti zańsyz atý oqıǵasy tirkelgen joq. Onyń bir sebebi, óńirde qys qatty bolyp, qar qalyń túsýine baılanysty aqbóken qysta Atyraý oblysy aýmaǵyna oıysty. Ol jaqtaǵy áriptesterimiz jyl basynan beri zańsyz kıik aýlaǵan 1 oqıǵany anyqtaǵan, - deıdi Batys Qazaqstan oblystyq orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııasy basshysynyń orynbasary Zákarııa Turalıev.
Jalpy, zańsyz kıik aýlaý oqıǵalarynyń kóbeıýine – Ońtústik Azııa elderiniń qara naryǵynda aqbóken derıvattarynyń óte qymbat baǵalanýy sebep bolyp otyr. Zákarııa Turalıevtiń aýynsha, qara naryqta kıik múıiziniń bir kılogramy – 150 myń teńgeden joǵary baǵalanatyn kórinedi. Tıisti organdar kıik múıiziniń zańsyz saýdasyn quryqtaýǵa da basa nazar aýdarady.
Prokýrordyń aıtýynsha, 2018 jyly aqbókenge qatysty Bókeı ordasy aýdanynda - 2, Jańaqala aýdanynda - 4, Jánibekten - 5, Qaztalov aýdanynda – 7 qylmys tirkelgen. Aıta keteıik, 2018 jyly 19 aqpanda Qaztalov aýdany sotynyń sheshimimen uıymdasqan top ókilderi – N.Sadyqov, M.Aıshev, A.Janǵabaev, A.Taıǵarenov, E.Qadyrov 5-8 jylǵa sottalǵan bolatyn. Mundaǵy top jetekshisi Nurǵazy Sadyqov ózi «Ohotzooprom» О́B» RMQK qyzmetkeri bola tura, qyzmet babyn paıdalanyp, uıymdasqan qylmystyq top qurǵan jáne oǵan basshylyq jasaǵan. Ol top múshelerine jaıylǵan kıiktiń qaı jerde ekenin, Oral qalasynan ınspektorardyń tekseretin marshrýttaryn aıtyp, baǵyttap otyrǵan. Sóıtip uıymdasqan qylmystyq top músheleri 2016 jyldyń sáýirinen bastap 2017 jyldyń maýsym aıyna deıin Qaztalov, Jánibek, Bókeı ordasy aýdandary jáne Atyraý oblysynyń Qurmanǵazy aýdany aýmaqtarynda zańsyz kıik atyp, olardyń múıizderin saqtaǵan. Sondaı-aq top jetekshisi N.Sadyqov jáne top múshesi M.Aıshev atys qarýyn, oq-dárilerdi zańsyz ıemdenip, saqtaǵan. Qylmystyq top osy ýaqyt aralyǵynda 500-ge jýyq kıiktiń kózin qurtyp, 745 273 800 teńgeniń zalalyn keltirgen.
Sondaı-aq 2018 jyly Aqtóbe garnızonynyń áskerı sotynyń sheshimimen Jánibek aýdanynda áskerı qyzmetker sottaldy. Iаǵnı, shekara qyzmetiniń áskerı qyzmetkeri zańsyz kıik aýlap, qolǵa túsken.
Qazaqstanda bir bas kıiktiń quny Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń buıryǵyna sáıkes 3,7 mln. teńgege baǵalanǵan. Al kıikti zańsyz aýlaǵany jáne olardyń derıvattarymen zańsyz aınalysqany úshin Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń 337 jáne 339-baptarymen qylmystyq jaýapkershilikke tartý jáne 7 jylǵa deıin bas bostandyǵyn aıyrý jazasy qarastyrylǵan.
Batys Qazaqstan