Úlgi alarlyq jaqtarymyz mol

Juma, 16 qarasha 2012 7:25

Birikken Ulttar Uıymynyń Adam quqyqtary jónindegi keńesine Qazaqstannyń qabyldanýy elimizdiń álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy ımıdjiniń qanshalyqty deńgeıde ekenin aıǵaqtap berdi.

Qazaqstan Konstıtýsııasynda jazylǵandaı, bizdiń elimiz úshin adamnyń ómiri men bostandyǵy, quqyǵynyń qorǵalýy basty má­sele bolǵandyqtan, memlekettiń osy turǵyda kóptegen jumystar atqarǵany málim. Jáne bul bir kúndik, bir jyldyq qana emes, jyldar boıyna úzilmesten jasalyp kelgen sharýalar. Osy rette adam jáne adam quqyqtary jó­nindegi qanshama zańdar qabyl­dan­dy, halyqaralyq konvensııalar ratıfıkasııalanyp, adam qu­qyq­tary zańdyq negizde qorǵa­lýda.

Juma, 16 qarasha 2012 7:25

Birikken Ulttar Uıymynyń Adam quqyqtary jónindegi keńesine Qazaqstannyń qabyldanýy elimizdiń álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy ımıdjiniń qanshalyqty deńgeıde ekenin aıǵaqtap berdi.

Qazaqstan Konstıtýsııasynda jazylǵandaı, bizdiń elimiz úshin adamnyń ómiri men bostandyǵy, quqyǵynyń qorǵalýy basty má­sele bolǵandyqtan, memlekettiń osy turǵyda kóptegen jumystar atqarǵany málim. Jáne bul bir kúndik, bir jyldyq qana emes, jyldar boıyna úzilmesten jasalyp kelgen sharýalar. Osy rette adam jáne adam quqyqtary jó­nindegi qanshama zańdar qabyl­dan­dy, halyqaralyq konvensııalar ratıfıkasııalanyp, adam qu­qyq­tary zańdyq negizde qorǵa­lýda. Eń bastysy, zań adam men adamnyń quqyǵynyń qorǵalýyna qyzmet etýde.

Jalpy alǵanda, azamattyń birneshe quqyǵy bolady. Olar saıa­sı, áleýmettik, mádenı jáne eko­nomıkalyq dep bólinedi. Osylardy zerttep otyrsaq, bulardyń qaı-qaısysynda da Qazaqstan je­tistikteri aıqyn kórinedi. Máse­len, elimizde adam quqyqtarynyń buzylmaýymen arnaıy aınalysatyn Prezıdent janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııa jáne Ombýdsmen – Adam quqyq­tary jónindegi ýákil jumys atqaryp keledi. Bularda jalpy azamattardyń quqyǵynan ózge áıelder men balalardyń da qu­qyǵy nazarda ustalady. Al 20 jyl buryn mundaı ınstıtýt bol­maǵan edi. Biz táýelsizdik alýmen qatar adam quqyǵy jóninde úlken qadamdar jasadyq. Árbir etnos ókiliniń óz mádenıeti men dás­tú­rin, tilin saqtaýdaǵy memlekettik turǵydaǵy oń kózqarastyń tabylýy barlyq elde birdeı emes. Bul rette qazaqstandyq úlgini álemge etalon retinde kórsetýge turar­lyqtaı. Ony halyqaralyq qoǵam­dastyq ta moıyndap otyr.

Elimizdegi árbir azamattyń quqyǵy qorǵalýy, Qazaqstannyń ishki jáne syrtqy saıasattaǵy us­tanǵan ashyq ta móldir jumys­tarynyń nátıjesi árkez sarap­shy­lardyń nazarynda. Qazir ja­handanǵan ǵalamda eshbir eldiń ustanǵan saıasaty jasyryn bolmaı qaldy emes pe?! Al elimizdiń Birikken Ulttar Uıymynyń Adam quqyqtary jónindegi keńe­sine saılanýy álemdik qoǵamdas­tyqtyń Qazaqstan tarapynan adam quqyǵy boıynsha atqaryp júrgen jumystaryn oń baǵalaýy, ári osyndaı elimizdegi jaqsy­lyq­ty jer júzindegi barlyq memleketterge kórsetýdiń múmkindigi týdy dep túsinýimiz abzal.

Qazaqstan Eýropadaǵy qaýip­siz­dik jáne yntymaqtastyq uıy­myna jemisti tóraǵalyq atqaryp, álemniń tynysyna áser etetin problemalardy sheshýde óziniń ilkimdiligin bir kórsetse, endi Keńeske múshe bolý arqyly adam quqyqtaryn qorǵaýdaǵy ıgilik­ter­di de jarııa etýge múmkindik aldy. Shyndap kelgende, adam qu­qyqtary máselesinde bizdiń úlgi alarlyq jaqtarymyz óte mol.

Árıne, adam quqyqtary máse­lesi óte mańyzdy. Bul jerde to­ǵaı­dyq, bizde tek barlyǵy tamasha deýge bolmaıdy, bul – úzdiksiz júrip ári damyp otyratyn úde­ris. Sondyqtan, bizdiń aldymyzda, qazaqstandyq qoǵam aldynda adam quqyǵy jónindegi zańdyq negizderdi áli de shyńdaı túsý mindeti tur dep bilemin.

Aısana SMAN,

zań ǵylymdarynyń doktory,

professor.