Vladımır Pýtın men Kım Chen Yn kezdesti. Nege?

Kım Chen Yn jaqynda Ko­reıa Halyq Demokratııalyq Res­pýb­lıkasy Memlekettik keńesiniń tóraǵasy bolyp qaıta saılanǵan soń alǵash ret sheteldik sapary retinde Reseıdi tańdap otyr. Alaıda Máskeý tarapy úshin bul kommýnıst koreılermen birinshi bet kórisý emes. V.Pýtın bılikke jańa kelgen 2000 jyly osy elge saparlatqan. Al Chen Ynnyń ákesi Kım Chen Ir Reseıge úsh ret kelgen – 2001, 2002 jáne 2011 jyly. Sońǵy saparynda ol D.Med­vedevpen jolyǵyp, otanyna oljamen oralǵan. Reseı KHDR-dyń 90 paıyz qaryzyn, ıaǵnı 11 mlrd dollaryn keshirgen edi. 

V.Pýtın men Kım Chen Yn al­dymen eki saǵattaı bólek sóı­lesip, keıin keńeıtilgen quramda kelissóz júrgizdi. Sodan keıin saltanatty qabyldaýǵa qatysty. Alaıda resmı sharalar aıaqtalǵan soń jýrnalısterdiń aldyna tek Reseı prezıdenti ǵana shyqty. Kommýnıst Kım kezdesý ornynan ketip qaldy. V.Pýtın kelissózge kóńili tolatynyn jáne birneshe ekonomıkalyq jobalardy talqylaǵanyn aıtty. Iаǵnı, ádettegideı eshqandaı birlesken málimdeme jasaǵan joq, kelisim-shartqa qol qoımady. Qos memleket basshysy aıtqandaı, bul tek «pikir almasý kezdesýi» boldy.    

О́tken júzdesýdiń sebepteri az emes. Osydan 2 aı buryn ǵana Kım Chen Yn Hanoı qalasynda AQSh prezıdenti Donald Tramppen jolyǵyp, qur qol qaıtqan. Eki tarapSoltústik Koreıadan ekonomıkalyq sanksııa­lardy alyp tastaý talaptaryna kelise almady. Osylaısha byltyr bastalǵan atyshýly Soltústik Koreıa – Amerıka qatynasy sátsiz aıaqtaldy. Vashıngton Koreı túbegin ıadrolyq qarýdan tazartamyz degen maqsatyna jete almady. Sondyqtan endi qysym údeı túsýi ábden múmkin. Endi jaǵdaıdan shyǵý úshin Koreı basshylyǵyna aımaqtaǵy ózge derjavalardan qoldaý tabý kerek bolyp tur. Iаǵnı, erteń alda-jalda taǵy bir kelissózder bastala qalsa, Phenıan Máskeýge arqa súıemese de, yqpaldy el ókilderimen kezdesip jatqanyn, túbekte jalǵyz qalmaǵanyn tilge tıek etýi ǵajap emes. 

Basqasha aıtsa, bul kezdesýge Reseıge qaraǵanda Soltústik Koreıa kóbirek múddeli edi, onyń ekonomıkalyq paıdasy bolmasa da. Aıtpaqshy, eki eldiń ekonomıkalyq qarym-qatynasy ekiudaıly másele. Osy jyly Reseıdiń birshama depýtattary Phenıanǵa sapar shekken. Qarsy alǵan koreıler birlesip kólik jolyn, temir jolyn, kópir salýdy, reseılik ushaqtardy satyp alýdy  usynyp, Máskeýge sálem aıtyp jibergen. KHDR transport júıesin jańǵyrtýǵa qatty qyzyǵýshylyq tanytyp júr. О́ıtkeni onyń háli tym nashar. Máselen, bul eldiń ortalyq bóligindegi temir jol poıyzy saǵatyna 40-50 shaqyrym jyldamdyqpen jyljıdy. 

Bir qaraǵanda Reseı úshin tar­tymdy bastamalar. Alaı­da Más­keý bul elge úlken kó­lemde qar­jy quıýy ekitalaı sııaq­ty. Másele, dıktatormen ja­qyn­dasyp, ımıdjin buzýda emes. Máskeý buǵan deıin óz hal­­qyna qarsy kúresken Bashar Asadqa da, Nıkolas Modýroǵa da qolushyn bergen, berip te kele jatyr. Sebep ózge de bolýy múm­kin. Birinshiden, Soltústik Ko­reıa – kedeı el. Ol eń quryǵanda mu­naıymen eseptesetindeı Venesýela sekildi tabıǵı baı­lyqqa shalqyp otyrǵan joq. Ekin­shiden, kommýnıst koreıler turaq­syzdaý. Senimdi serik dep 1950-1990 jyldary baılanysy berik bolǵan Máskeýdiń ózi de aıta al­maıdy. Úshinshiden, Reseıdiń ózi Batystyń sanksııa­laryna ushy­raǵan. Artylyp jatqan ishki qarjy resýrstary da kóp emes.  

Eshbir kelisimshartqa qol qoıylmasa, ınvestısııa máselesi tek sóz talqymen shektelse, onda bul kezdesýdiń máni nede? 

Reseı AQSh-tyń Hanoıdaǵy sátsiz kelissózderinen keıin Ko­reı túbegindegi ıadrolyq qarý isi­ne aralasyp jatqandyǵyn kór­setkisi keledi. Iаǵnı, álemdik prob­lemalardy sheshýde syrt qal­ma­dym degeni. Derjava ımıd­ji úshin kerek. Bálkim osy bir ke­lissózder sátti jalǵasyp ketse, denýklearızasııa isinde bir­shama jetistikke jetse, onda AQSh-tyń abyroıyn túsirgeni. Sebebi Donald Tramp Soltústik Koreıanyń ıadrolyq qarýyn joıamyn dep byltyr biraz alaýlatyp, jalaýlatqan. Alaıda onyń ýádesi bos sóz bolyp qaldy. 

Budan bólek, Reseı Kım Chen Yn búgin-erteń ıadrolyq qarýdan bas tartpaıtynyn túsinedi. Se­bebi ol bas qarýynan aıyrylsa, AQSh ony Saddam Hýseın, Mýammar Kaddafı tizimine qosýy múmkin. Alaıda dál Vladıvostok mańynda ıadrolyq qarýdyń jarylyp jatqany Máskeýge de unamaıdy. Sol úshin ıadrolyq másele túbegeıli sheshilmese de, «muz sekildi qatyp turǵanyn» qalaıtyn shyǵar. 

Kım Chen Ynnyń Pýtınmen kez­desýindegi kelesi maqsaty – Re­seıde jumys isteıtin koreı­ler­diń jaǵdaıy. Búginde bul elde 8-10 myńdaı soltústik-koreı­lik jumys istep, eline jyl sa­ıyn birneshe mıllıon dollar jiberedi. KHDR ekonomı­kasy úshin bul ájepteýir kómek. Alaıda 2017 jyly jeltoq­sanda BUU Qaýipsizdik Keńesi qa­byl­daǵan sanksııa boıynsha álgi eńbek mıgranttary Reseı­den shyǵarylyp, óz eline bıyl 2019 jyldyń sońyna deıin qaı­tarylýy tıis. Ázirshe Reseı Qa­ýip­sizdik Keńesiniń múshesi retin­de sanksııa talaptaryn oryn­dap keledi.  

Sonymen V.Pýtın men Kım Chen Ynnyń Vladıvostoktaǵy kezdesýin ógizdi de óltirmeıtin, arbany da syndyrmaıtyn, ony ne alǵa, ne artqa júrgizbegen shara dep baǵalaýǵa negiz bar. Qa­zaq­standa keıde oblys pen oblys, mınıstrlik pen mınıstr­lik arasynda bir-birin quqyq­tyq turǵyda eshbir áreketke min­det­temeıtin «ózara túsinistik týraly memorandýmǵa» qol qoıady. Atalǵan qos el basshylarynyń júzdesýi de sonyń aınalasyndaǵy ári bir-biriniń ishki syryna barlaý jasap, keı suraqtarda «ózara túsinisken» kórisý boldy.