«Qunyskereı» – qundy eńbek

Táýelsizdik alǵannan bergi ýaqytta ultymyzdyń nebir aıaý­ly jarqyn tulǵalary osylaısha  somdalyp, tarıh sahnasynda qaıta tirilgen talaı tamasha týyndylar dúnıege keldi. Solardyń qatarynda qazirgi ádebıe­­timizdiń beldi ókili, kór­nek­­­ti jazýshy-roma­nı­st Marat Májıtovtyń «Qunys­ke­reı» romanyn atasaq bolady. Jazýshy Turysbek Sáýketaev alǵy sóz jazǵan aýqymdy eń­bek­te Gýrev, búgingi Atyraý obly­syna qarasty Taısoıǵan óńirinde týyp-ósken, Keńes ókimetine ashyq qarsy shyǵyp, qol bastap, sońyna júzdegen jasaq ertpegenimen, Qunyskereı bandy atanyp, jeti-segiz jyl qýǵynda, azdy-kópti qantógiste ǵumyr keshken Qojahmet balasy Qunyskereıdiń ómir-dastany baıandalady.

«Qunyskereı – elimizdiń batys óńirinde esimi elge keńinen máshhúr, qyzyl ókimetpen jan aıaspaı qıdalasyp, kúlli ǵu­myryn qýǵyn-súrginde ótkiz­gen tragedııalyq tulǵa. Resmı bılik ony bandy dep mańdaıyna qarǵys tańbasyn jaǵyp, urpaq sanasynan batyr tulǵasyn óshirmek bolǵanymen, onyń asqaq rýhy, aıaýly esimi aýyzdan-aýyzǵa ańyz bolyp taraǵan», deıdi jazýshy T.Sáýketaev. 

Másele, osynaý ushy-qıyry joq tom-tom tarıhı oqıǵalardy shatastyrmaı, aqıqatyn arshyp alyp, kórkem shyǵarma etip qalyń oqyrmanǵa usyný – ońaı eńbek emes. Quıma qulaq bala Marat kishkentaıynan osy jyr-ańyzdardyń ortasynda júzip ósip, qarııalardyń tańdaıyn saýyp, Qunyskereı týraly estelik-áńgimelerdi kókiregine toqı bilgen.

Roman mazmuny birjaqty emes, keshegi men búgingini, eski men jańany salystyra otyryp, qıly-qıly sheginisterge barady, san alýan «tar jol taıǵaq keshýdi» saraptap, elekten ótki­zedi. Stıl ereksheligi, til baılyǵy kólemdi shyǵarmany kóriktendirip tur. Roman jelisi tartymdy, jeńil oqylady, jazýshy jergilikti jerdi, oqıǵanyń shıelenisken tustaryn erekshe sıpattaıdy. Avtordyń bul romandy jazýda kóp izdengeni shyǵarmadaǵy shym-shytyryq oqıǵalardan baıqalady.

Jalpy bul shyǵarma 2012 jyly Mádenıet jáne aqparat mı­nıs­trligi Aqparat jáne mu­ra­­­ǵat komıteti «Ádebıettiń áleý­mettik mańyzdy túrlerin ba­syp shyǵarý» baǵ­darlamasy bo­ıynsha jaryq kór­gen «Qunys­ke­reı» romanynyń zańdy jal­ǵa­sy, ıaǵnı ekinshi kitaby deýge bolady. Romannyń biz búgin sóz etip otyrǵan ekinshi kitabynda Qunyskereıdiń Tú­rik­­men elin­de­gi ómir joly ta­rı­­­­hı derekterge súıene otyryp, dálme-dál sýretteledi. Qym-qıǵash tar­tysqa qurylǵan shyǵarma sıý­je­ti oqyrmandy qy­zyqtyra ári kúrsindirip, kúr­deli oqıǵa­lar­dy tizbektep, ólim men ómir ara­syn­daǵy qandy aı­qas­­tarǵa ákep soq­tyr­ǵan nebir arpalystardy áńgi­me­leı­di. Al romandaǵy Aıbala Zákır­qy­zynyń qıyn da kúr­de­li taǵdyry týra shynaıy shyn­dyq­tan alynǵan. Keıipker bolmysy – jazýshynyń janynan shyǵarylǵan qııal jemisi emes, ómirde bolǵan oqıǵa eke­nin sa­ýatty oqyrman birden ańǵa­ra­tyn shyǵar dep oılaımyz.