Q.Toqaevtyń sózi órshil, naqty, mazmuny tereń, bárimizdi kúreskerlik rýhqa jigerlendirip, alǵa qoıǵan maqsattarǵa jetemiz degen nyq senimde boldy.
Memleket basshysy óz sózinde Elbasynyń strategııalaryn júzege asyrýǵa den qoıatynyn, kópshilikti tolǵandyryp júrgen ózekti máselelerdi: halyqtyń tabys kóleminiń azaıýy, jumyssyzdyq, baspana, aýyz sý, joldardyń sapasy, qorshaǵan ortanyń múshkil hali, az qamtylǵan azamattar men kóp balaly otbasylardyń áleýmettik jaǵdaıy, t.b. kókeıkesti máselelerdi biletinin, olardyń sheshý joldary qarastyrylyp jatqanyn aıtty. Áleýmettik məselelerge erekshe mańyz bergen Prezıdent óziniń ótkir áleýmettik problemalardy sheshýmen naqty aınalysatynyn, asa muqtaj azamattarǵa kómek kórsetýdi josparlap otyrǵanyn, baı men kedeıdiń tabys aıyrmashylyǵyn azaıtýdy, elde orta tap qalyptastyrýdy jəne tabıǵı baılyqtardan túsetin ulttyq baılyqty teńdeı jəne ədil bóletinin aıta kele, jýyq arada turǵyndardyń áleýmettik máselelerin sheshýge baǵyttalǵan mańyzdy sheshimder qabyldanatynyn aıtty. О́zine Prezıdent retinde ekonomıkalyq damýdyń jalpy sıfrlary emes, halqymyzdyń ál-aýqatynyń artýy naqty kórsetkish bolyp tabylatynyn, sondyqtan da Úkimet pen ákimderdiń basty mindetteri ınvestısııa tartý arqyly jańa jumys oryndaryn ashyp, jumysshylardyń jalaqylaryn kóterý, halyqtyń tabysyn arttyrý ekenin kóldeneń tartty.
Q.Toqaevtyń ulyqtaý rásiminde erekshe toqtalǵan máseleleriniń biri – ádilettilik. Qoǵam ədilettilik saltanat qurǵanda ǵana jańarady, damıdy. Qoǵamda bolyp jatqan barlyq keleńsiz jaǵdaılar: sybaılas jemqorlyq, baılar men kedeılerdiń tabystarynyń alshaqtyǵy, ulttyq baılyqtyń teńdeı jáne ádil bólinbeýi, azamattardyń quqyqtarynyń tolyq qorǵalmaýy, qoldanystaǵy zańdardyń tolyqqandy oryndalmaýy bıliktiń júrgizgen saıasatynyń ádilettiligine baılanysty. Sondyqtan da basty məsele – qazaq qoǵamynyń ádiletti jolmen damýynda. Təýelsiz elimizdiń tuǵyrynyń bıiktigi, myzǵymastyǵy qoǵamdaǵy ədilettilik deńgeıimen ólshenedi. Elimizdiń alǵa damýy úshin kelisim men yntymaq, aýyzbirshilik kerek ekeni bárimizge aıan, ol tek ədilettilik bar jerde ǵana bolady. Ádilettilik – təýelsizdiktiń temirqazyǵy. Eger elimizdiń táýelsizdigi máńgilik, baıandy bolsyn desek, ádilettiliktiń aq týyn bıik ustaýymyz kerek. Sebebi ədilettilikten aýytqyǵan sətte ədiletsizdik beleń alǵan kez kelgen qoǵam tyǵyryqqa tireledi, toqyraýǵa ushyraıdy. Sondaı jaǵdaı oryn alsa, təýelsizdigimizge qaýip tónedi, memlekettiligimizge degen senim tómendeıdi, bılikke narazylyq kúsheıedi. Sondyqtan ədiletsizdikpen aıaýsyz kúresý bizdiń basty mindetimiz bolýy kerek.
Q.Toqaev Qazaqstan Prezıdentiniń mindetin atqarǵan alǵashqy kúninen bastap, óziniń basty ustanymy ədilettilik ekenin, onsyz qoǵam eshqashan damymaıtynyn aıtty. «Ony joǵaltyp alý adamzat úshin de, ult úshin de ózin ózi joǵaltyp alýmen birdeı. Ədilettilik saltanat qurmaǵan qoǵamda tek qaıshylyq, qıynshylyq, quldyraý ústemdik etetini belgili. Osy sebepti ədiletsizdikke qarsy memleket, qoǵam, ər adam kún saıyn birigip kúresýimiz kerek. Halqymyz aıtqandaı, «Ədilet joly – aýyr jol», biraq aýyr bolsa da odan basqa týra jol joq», dedi. Osy tezısti ol óziniń rásimdeý sózinde de naqtylaı tústi: «Eń birinshi – azamattar barlyq jerde ədildik ornaýyn qalaıdy. Əleýmettik saıasattan bastap memlekettik organdardyń halyqqa ədil qyzmet kórsetýin talap etedi. Meniń maqsatym – qoǵamnyń birligin qamtamasyz etip, azamattardyń saıası kózqarastary men ustanymdaryna qaramaı ər azamattyń múddesin, quqyǵyn qorǵaý. Árbir azamattyń pikiri – biz úshin mańyzdy. Biz úshin eń manyzdy mindet – zańǵa saı adal qyzmet etý. Ashyq jáne ádil jumys isteımiz», dedi Prezıdent. Men ózim Q.Toqaevpen on shaqty jyl Parlament Senatynda birge qyzmet istedim. Ol – tereń bilimdi, qarapaıym da kishipeıil, adamdyq pen adaldyq qasıetti boıyna sińirgen, óte taza, ádil adam. Kez kelgen máselege tek ádilettilik turǵydan qaraıdy. Ol depýtattardyń usynys-pikirlerin tyńdap, qundy usynystaryn qoldap, olardyń jumysyn zańnyń sapaly daıyndalýyna baǵyttap otyratyn. Q.Toqaev óziniń tereń bilimi men mol halyqaralyq tájirıbesiniń arqasynda Senattyń zań shyǵarýshylyq jumysyn joǵary deńgeıge kótere bildi. Ol – bolashaqty boljaı biletin, qoǵamdaǵy problemalardy taldaı biletin, álemdik aýqymda oılaı biletin, jańa bastamalardy qoldaı biletin, álemdik arenada el múddesin qorǵaı biletin iri saıasatker, qaıratker tulǵa.
Memleket basshysy halyq pen bıliktiń dıalogyn damytý úshin jáne osy alańda azamattardyń san alýan usynys-pikirlerin jan-jaqty talqylap, ozyq ıdeıalardy birge tańdap alatyn, búkil qoǵam ókilderi kiretin Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi qurylatynyn aıtty. Endi osy Qoǵamdyq keńeske kiretin adamdardy tańdap, irikteı bilý óte mańyzdy. Keńes múshelerine halyqtyń muń-muqtajyn jaqsy biletin, ádil, bedeldi, kópshilikti tyńdaı da, tyńdata da alatyn, tájirıbeli, bilimdi, eldiń syıly azamattary men jastardyń ókilderi kirýi kerek. Bılik jan-jaqty talqylanyp, halyqtyń múddesin qorǵaıtyn, eldiń damýyna áser etetin Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń sheshimderin estıtin de, ony basshylyqqa alyp, oryndaıtyn da bolýy tıis.Sonda ǵana halyqtyń bılikke degen senimi artyp, eldegi turaqtylyq pen birlik nyǵaıa túsedi.
Al Úkimet pen barlyq deńgeıdegi ákimder, turǵyndar arasynda jıi bolyp, talap-tilekterin tyńdap, olardy jergilikti jerlerde sheship, halyqtyń aldynda turaqty túrde esep berip otyrýy tıis. Árbir aýyl okrýgi, shaǵyn aýdan, qalalar men aýdandar boıynsha turǵyndardyń áleýmettik kartasyn jasap, jaǵdaıy tómen, kóp balaly, múmkindigi shekteýli otbasylarǵa beriletin áleýmettik kómekti sózbuıdaǵa salmaı, onyń ashyqtyǵyn, jarııalylyǵyn qamtamasyz etip, barynsha jeńildetý qajet. Masyldyqqa jol bermeý úshin bul otbasylardyń eńbekke jaramdy músheleri mindetti túrde jumyspen qamtylǵany jón. Memleket basshysy ulttyq tabystyń ádil bólinýi qoǵam damýynda erekshe oryn alatynyn, sondyqtan ulttyq tabys pen bıýdjet qarajaty elimizdiń damýyna erekshe áser etetin baǵyttarǵa: jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne halqymyzdyń ál-aýqatynyń artýyna jumsalýy tıis ekenin atap kórsetti. Jasyratyny joq, elimizde bıýdjet qarjysynyń ekinshi deńgeıdegi bankterdiń qaryzyn jabýǵa, paıdasy shamaly ǵımarattar salýǵa, qymbat avtokólikter men jıhazdar satyp alýǵa jumsalyp jatqan faktileri jetkilikti. Aldaǵy kezde mundaı faktilerge tyıym salynýy kerek.
Q.Toqaev memlekettiń aldynda turǵan mindetterdi aıqyndap, atqarylatyn jumystardyń on basym baǵytyn naqtylap berdi. Olar: halyqtyń tabysyn arttyrý jəne əl-aýqatyn jaqsartý, sybaılas jemqorlyqqa qarsy tıimdi is-qımyldar jasaý, sot-quqyqtyq reformasy, jańa jumys oryndaryn ashyp, halyqty laıyqty jalaqymen qamtý, ədiletti əleýmettik saıasat, turǵyn úı məselesin sheshý, óńirlerdi damytý, rýhanı jańǵyrý, tepe-teńdik jəne kópvektorly syrtqy saıasat, jastardy qoldaý. Prezıdenttiń bastamalary eń aldymen halyqtyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa, áleýmettik salanyń áleýetin damytýǵa baǵyttalǵan. Endigi jerde alǵa qoıylǵan mindetterge búkil Qazaqstan halqy jumylyp, ózimiz saılaǵan Prezıdentimizdi barynsha qoldap, kómektesýimiz kerek. Eń aldymen, halyqqa jasalyp jatqan qamqorlyqty árbir qazaqstandyqqa tolyq túsindirý kerek. Bul maqsattyń oıdaǵydaı oryndalýy úshin bizdiń árqaısymyz qaıda jumys istesek te óz mindetterimizdi tolyqtaı atqaryp, óz úlesimizdi qosýǵa tıispiz.
Qýanysh AITAHANOV,
qoǵam qaıratkeri