Beısenbi, 25 sáýir 2013 2:30
Túrkııanyń Ankara qalasynda Azııadaǵy konstıtýsııalyq sottar men balama ınstıtýttar qoǵamdastyǵyna múshe elder komıtetiniń kezdesýi ótip, onyń barysynda Qazaqstan Konstıtýsııalyq Keńesin osy azııalyq qurylymnyń quramyna qabyldaý týraly másele qaraldy. Biz atalǵan kezdesýge qatysqan elimizdiń Konstıtýsııalyq Keńesiniń Tóraǵasy I.Rogovpen habarlasyp, onyń mán-jaıyn áńgimelep berýin suradyq.
Beısenbi, 25 sáýir 2013 2:30
Túrkııanyń Ankara qalasynda Azııadaǵy konstıtýsııalyq sottar men balama ınstıtýttar qoǵamdastyǵyna múshe elder komıtetiniń kezdesýi ótip, onyń barysynda Qazaqstan Konstıtýsııalyq Keńesin osy azııalyq qurylymnyń quramyna qabyldaý týraly másele qaraldy. Biz atalǵan kezdesýge qatysqan elimizdiń Konstıtýsııalyq Keńesiniń Tóraǵasy I.Rogovpen habarlasyp, onyń mán-jaıyn áńgimelep berýin suradyq.
– Igor Ivanovıch, Azııadaǵy konstıtýsııalyq sottar men balama ınstıtýttar qoǵamdastyǵyna Qazaqstan Konstıtýsııalyq Keńesiniń kópten kútken qabyldaný oqıǵasyn qalaı baǵalaısyz?
– Iá, bul bir qýanyshty jaǵdaı boldy, búgingi kúnnen bastap elimiz atalǵan óńirlik qoǵamdastyǵyna tolyq quqyly múshe bolyp endi. Bul – Konstıtýsııanyń ústemdigin qamtamasyz etý salasyndaǵy Qazaqstannyń jetistikterin halyqaralyq qaýymdastyq moıyndaýynyń kezekti bir aıǵaǵy desek artyq aıtqandyq emes. О́tken jyly Qazaqstan, konstıtýsııalyq qurylys, demokratııa jáne quqyq ústemdigi salasyndaǵy ıdeıalarmen almasý jónindegi jalpyǵa tanylǵan halyqaralyq forým bolyp tabylatyn Eýropa Keńesiniń quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropalyq komıssııasynyń (Venesııa komıssııasynyń) quramyna qabyldanǵan bolatyn.
– Atalǵan Qoǵamdastyq qashannan beri qyzmet istep keledi?
– Bul Qoǵamdastyq adamzatqa ortaq qundylyqtardy – demokratııany, quqyqtyń rólin, adamnyń negizgi quqyqtary men bostandyqtaryn ilgeriletý maqsatynda Azııa elderi konstıtýsııalyq ádilet organdarynyń óńirlik forýmy retinde úsh jyl buryn qurylǵan bolatyn.
Búgingi tańda álemde Arab, Afrıka, Eýropa, Latyn Amerıkasy elderiniń, portýgal tildi jáne frank tildi elderdiń konstıtýsııalyq sottarynyń qoǵamdastyqtary qyzmet atqaryp otyr. Onyń ústine buǵan qosarym, Konstıtýsııalyq Keńestiń osyndaı óńirlik forýmda jumys isteý tájirıbesi jetkilikti. 1997 jyldan beri ol, quramyna Armenııanyń, Belarýstiń, Moldovanyń, Reseıdiń, Tájikstannyń jáne Ýkraınanyń konstıtýsııalyq sottary kiretin Jańa demokratııa elderi konstıtýsııalyq baqylaý organdarynyń konferensııasyna qatysady. Oǵan múshe bolý, konstıtýsııalyq baqylaýdy júzege asyrýdyń ózekti máseleleri boıynsha konferensııalar, dóńgelek ústelder, semınarlar jáne t.b. aıasynda turaqty túrde aqparat, pikir almasyp otyrýǵa múmkindik beredi.
– Jalpy bul Qoǵamdastyq qalaı qurylǵan edi?
– Azııa qurlyǵynda mundaı qurylymdy qurý ıdeıasy 2005 jyly Mońǵolstannyń astanasynda ótken Azııa elderi konstıtýsııalyq sottary sýdıalarynyń úshinshi semınarynda kóterilip, keıin 2007 jyly Indonezııanyń, Koreıanyń, Mońǵolstannyń jáne Fılıppınniń konstıtýsııalyq sottary О́zara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıdy jáne ony júzege asyrý úshin daıyndyq jasaý komıtetin qurdy. Izinshe Qoǵamdastyqtyń modelin, Jarǵysynyń jobasyn jáne basqa da máselelerin talqylaý boıynsha birqatar kezdesýler ótkizildi.
2010 jylǵy 12 shildede Djakarta qalasynda (Indonezııa) Koreıanyń, Indonezııanyń, Malaızııanyń, Mońǵolstannyń, Taılandtyń, О́zbekstannyń jáne Fılıppınniń konstıtýsııalyq sottary men balama organdary basshylarynyń qorytyndy kezdesýi ótti. Onyń nátıjeleri boıynsha Azııa elderi konstıtýsııalyq sottary men balama organdarynyń qoǵamdastyǵyn qurý týraly Deklarasııa jáne onyń mártebesi qabyldandy. Keıinirek Qoǵamdastyqqa Reseı, Túrkııa, Tájikstan jáne Pákstan qosyldy.
– Durys eken. Al endi bul Qoǵamdastyq qandaı maqsatty kózdeıdi?
– Jarǵysynyń 2-babyna saı Azııalyq qoǵamdastyq derbes, táýelsiz jáne saıasattan tys mekeme retinde qyzmet atqarady. Onyń mindetterine múshelerdiń turaqty túrde kezdesýlerin ótkizý, sımpozıýmdar, semınarlar jáne jumys babyndaǵy is-saparlar uıymdastyrý, konstıtýsııalyq presedentti quqyq tájirıbesimen, jumys ádisteri týraly aqparatpen, jarııa quqyqqa jáne konstıtýsııalyq ıýrısdıksııaǵa qatysty ınstıtýsıonaldyq, qurylymdyq jáne rásimdik máseleler boıynsha pikir almasýdy qamtamasyz etý, sondaı-aq, kelip túsken ótinishterdi qaraý kezinde tehnıkalyq jáne sarapshylyq kómek kórsetý jatady.
– Munyń jumysyna qatysý elimizge qandaı paıda beredi?
– Azııalyq qurylymǵa múshe bolý osy elderdiń konstıtýsııalyq baqylaý organdarynyń baılanystaryn odan ári damytýǵa septigin tıgizedi, al óz kezeginde ol elderimizdiń Negizgi Zańymyzdyń ústemdigin qamtamasyz etýge oń yqpal jasaıdy. Qazaqstannyń tolyq quqyly múshe retinde Qoǵamdastyqtyń jumysyna qatysýy ulttyq zańnamany, birinshi kezekte, konstıtýsııalyq zańnamany damytý salasyndaǵy aldyńǵy qatarly sheteldik quqyqtyq tehnologııalarǵa qol jetkizýin qamtamasyz etedi, ózge múshe-memleketterdiń qarastyrylyp otyrǵan saladaǵy kúndelikti máseleleri týraly zańgerler qaýymyna qosymsha aqparat beredi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».