Jalpy, atqarýshylyq is júrgizý sapaly bolsa, azamattardyń sotqa degen senimi de artady. Árıne bul salada problemalar da bar. Olar Májilis depýtattarynyń qatysýymen ótken is-sharalarda, onyń ishinde Úkimet saǵaty men bas komıtettiń taqyryptyq jáne kóshpeli otyrystarynda keńinen talqylandy.
Endi, negizgi problemalar qandaı degen saýalǵa keler bolsaq, birinshiden, shalǵaı aýdan-aýyldar jeke sot oryndaýshysymen tolyqtaı qamtylmaǵan. Ekinshiden, atqarýshylyq is júrgizý satysynda azamattardyń quqyqtary osal qorǵalǵan. Úshinshi – jeke sot oryndaýshylaryn baqylaý, olardy zań buzýshylyqtary úshin jaýaptylyqqa tartý sharalary jetilmegen. Tórtinshiden, atqarýshylyq is júrgizýdiń keıbir rásimderi jetilmegen.
Sondyqtan osy olqylyqtardyń ornyn toltyrý maqsatynda Nur Otan partııasy fraksııasynyń Májilistegi músheleri jáne Parlament Senatynyń depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ázirledi.
Zań jobasynyń maqsaty – barlyq taraptardyń múddelerin eskere otyryp, atqarý qujattaryn sapaly jáne ýaqtyly oryndaýdy qamtamasyz etý.
Atqarýshylyq is júrgizýdiń tıimdiligin arttyrý úshin kóptegen túzetýler engiziledi. Atap aıtqanda, taraptar qaralatyn ister, onyń ishinde áleýmettik kategorııadaǵy ister boıynsha óndirip alý aqshasyn sot oryndaýshysynyń aǵymdaǵy shotyna ýaqytsha aýdarady. Qazir shot buǵattalyp, osynyń saldarynan shaǵymdar kóbeıip, áleýmettik shıelenister paıda bolyp jatyr. Endi ondaı shotqa «blokırovka» jasalmaıtyn bolady.
Sonymen qatar zań jobasyndaǵy mańyzdy ózgeris retinde memlekettik eńbek ınspektorynyń jalaqy tóleý týraly eskertý qujatyna atqarýshylyq qujat mártebesi berilýin aıtýǵa bolady.
Zań jobasynyń bastamashylary elimizdiń aýmaǵyndaǵy sheshimder boıynsha «Astana» Halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń soty bergen atqarý paraqtaryn oryndaýdy jeke sot oryndaýshylaryna júkteýdi de qup kóredi.
Qujatqa qamtamasyz etý-shekteý sharalaryn jáne atqarýshylyq is júrgizýdegi májbúrlep óndirip alýdy júıelendirý men ýnıfıkasııalaý týraly da túzetý engizildi. Iаǵnı, sot sheshimderin sot oryndaýshylarynyń óńirlik palatalaryna berý usynylady. Osy arqyly jeke sot oryndaýshysy men óndirip alýshy arasyndaǵy qarym-qatynas tártibi naqtylanady.
Zań jobasyna atqarýshylyq is júrgizý prosesinde avtomattandyrý júıesin qoldanýdyń normatıvtik negizin jetildirýge baılanysty da túzetý engizildi. Bul búkil atqarý prosesin avtomattandyryp, basqa memlekettik organdardyń aqparattyq júıelerimen ıntegrasııalaý jáne ózara is-qımyl jasaý máselelerin qamtıdy.
Aldaǵy ýaqytta jeke sot oryndaýshylarynyń qyzmetin júzege asyrý jolyndaǵy kedergilerdi, máselen lısenzııa alýshylar úshin qoıylǵan jas shegin alyp tastaý usynyldy. Bul óz kezeginde Elbasynyń Jastar jylyn ashý saltanatynda bergen jastardy jumyspen qamtý sharalaryn qabyldaý jónindegi tapsyrmasymen úılesedi.
Depýtattar engizgen túzetýler boıynsha Jeke sot oryndaýshylarynyń qyzmetin baqylaý sharalaryn jetildirý jáne olardyń jaýaptylyǵyn kúsheıtý de qolǵa alynbaq. Máselen, zań jobasynda lısenzııanyń qoldanylýyn toqtata turý, toqtatý jáne lısenzııadan aıyrý rásimi qaıta qaralady. Tártiptik jaýaptylyq túrleriniń tizbesi keńeıtiledi. Bul túzetýler óz qyzmetin toqtatqan jeke sot oryndaýshylarynyń qarajatyn paıdalaný faktilerin bolǵyzbaýǵa arnalǵan.
Atalǵan sharalar sot oryndaýshylary ınstıtýtyn serpindi túrde damytyp, atqarýshylyq qujattardy májbúrlep oryndatýdyń tıimdiligin arttyrýǵa, qarapaıym azamattardyń quqyqtaryn tolyq qorǵaýǵa baǵyttalǵan.
Árbir sot aktisin oryndamaǵan adam – ózine jeke sot oryndaýshysy kelip, ýaqytyn alatynyn, buǵan qosymsha qarajat kerek bolatynyn naqty túsinýi qajet.
Bolashaqta zań buzýshylyqtar azaıyp, problemalar beıbit jolmen, sot oryndaýshysyn tartpaı sheshiledi dep senemiz.
Asylbek SMAǴULOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty, zań ǵylymdarynyń kandıdaty