Taýarlardy shetelge shyǵarýmen aınalysatyn soltústikqazaqstandyq kompanııalar qujattar rásimdeýde kezdesetin shamadan tys qaǵazbastylyqqa shaǵymdanyp, máselege jergilikti kásipkerler palatasynyń aralasýyn ótinip otyr.
Olardyń aıtýlaryna qaraǵanda memlekettik sýbsıdııaǵa qatysty keı talaptar múldem qısynsyz. Atap aıtqanda, sýbsıdııa alý úshin sertıfıkat tapsyrýǵa qarsy. Eshbir el bul qujatty suramaıdy. Biz bolsaq etegimizge súrinip, altyn ýaqytymyzdy tekke jumsap júrmiz degen ýájderi qısynǵa keletin tárizdi. Bul ónim baǵasyn aıtarlyqtaı ósirip, halyqaralyq saýdada eleýli qıyndyqtar týdyrýda.
– Bizdiń seriktestik aıyna 10 myń tonnadaı un úgip, ishki naryqpen qosa Aýǵanstanǵa da jóneltedi. Kásiporyn, jol, jarnama shyǵyndarynyń jartysy qaıtarylatyn jeńildikke ıemiz. Munyń ózi ájeptáýir kómek. Endi kelip tıisti oryndar eksportqa ketetin shyǵyndardy qaıtarý úshin ST-KZ jáne ST-01 sertıfıkattaryn alýǵa mindetteıdi. Baǵasy – baqandaı jarty mıllıon teńge. Eger eksport kezinde ony paıdalanbasaq, múldem kereksiz qujatqa qarajat shyǵyndaýymyz qalaı? Men muny kásipkerlikke jasalyp otyrǵan qysym, bıýrokrattyq kedergi dep túsinemin. Basqa ne deýge bolady? – deıdi kommersııalyq dırektor Taısııa Kolegova.
Rasynda da memlekettiń demeýine ıe bolý úshin múldem qajetsiz qujattarǵa qarajat jumsaý esh qısynǵa kelmeıdi. Taýar eksporttaýshylar bul jaıttan sýbsıdııaǵa jaýapty Indýstrııa jáne eksport ortalyǵy habardar ekenin alǵa tartady. Ortalyq dırektorynyń orynbasary Aınur Baıqadamova qısyndy usynys-pikirlerdiń birde-biri eskerýsiz qalmaıtynyn, jınaqtalǵannan keıin Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine baǵyttalatynyn jetkizdi. Rasynda da keıbir elder taýardy ımporttaǵan kezde ST-KZ, ST-1, ST-2 sertıfıkattaryn talap etpeıdi. Aldaǵy ýaqytta otandyq kásipkerlerdiń «Qazaqstanda jasalǵan» degen qujatpen ǵana jumys isteýine kúsh salatyn bolamyz. Demek, barlyq sertıfıkattar kúshin joıady degen sóz. Memlekettik sýbsıdııa alǵan kompanııalar bizge osy qujatty usynsa jetkilikti, deıdi ol.
Búginde teriskeıde bıdaı óńdep, un tartý isi qarqyn alyp, daıyn ónim Qyrǵyzstan, Aýǵanstan, Tájikstan, О́zbekstanǵa satylady. Sońǵy ekeýi ózderin un ónimimen tolyq qamtamasyz etýge kóshkendikten, taýar óndirýshiler jańa naryq kózderin izdestirýge májbúr. Ázirge eń qolaılysy – irgedegi Qytaı eli. Alaıda, Qytaıda saýda-sattyq máselesi birshama kúrdeli kórinedi. Bul el unnyń kilegeıligine úlken mán berip, óz standarttaryn qalyptastyrǵan. Osy sebepti báseke joǵary. Qazir árkim óz taýarlaryn ádemilep qaptap, satýǵa umtylady. Osy talaptar oryndalsa, emin-erkin saýda kókjıegi keńiri sózsiz. Basy artyq qujattar alynyp tastalsa, shyǵyn kemip, ónim arzandar edi. Ýaqyt jaǵynan da utar edik, degen jergilikti kásipker Qanat Baımuhambetovtyń sózine alyp-qosarymyz joq.
Soltústik Qazaqstan oblysy