Memleket basshysy Q.Toqaev ulyqtaý rásiminde negizgi on mańyzdy baǵytty aıqyndap berdi. Sonyń birinshi baǵyty – halyqtyń tabysyn arttyrý. Elbasy Joldaýynda da halyq tutynatyn taýardyń aýqymdy nomenklatýrasyn ıgerip, «Qarapaıym zattar ekonomıkasyn» damytý úshin kásiporyndarǵa kómektesýge basymdyq berilgen bolatyn.
Bul eksporttyq əleýetimizdi kóterýge ǵana emes, ishki naryqty otandyq taýarlarmen toltyrý úshin de mańyzdy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn halyqqa jetkizý maqsatynda Jambyl oblysy ákimi Asqar Myrzahmetovtiń qatysýymen aýdandarda jıyndar ótkizilýde. Osy jıyndardyń barysynda kóptegen eldimekende úı janyndaǵy qosalqy sharýashylyqtar damyp jatqanynyń kýási bolǵan jaıymyz bar.
Aıtalyq, T.Rysqulov aýdanyndaǵy Abaı aýylynyń turǵyny Orynbaı Beknazarov 30 jyldan beri úıiniń aýlasyndaǵy 25 sotyq jerdi tıimdi paıdalanyp, tańqýraı ósirýmen aınalysyp keledi. Bul týraly Orekeń bylaı deıdi:
– Jas kezimnen sportpen aınalystym. Instıtýt bitirip, qyzmetke aralasqan soń, kóbinese avtokólikpen júrip, qımyl-qozǵalys azaıyp, az ýaqyt ishinde salmaq qostym. Úılengen soń baıqaımyn, erinshektik meńdep barady. Sóıtip, qımyl-qozǵalyssyz ómir súrýge bolmaıtyndyǵyn túsindim.
Tańerteń turyp júgirip te kórdim. Burynnan aınalysqan sport túrlerin de qoldanyp baqtym. Eshbirinen kómek bolmady. Jan-jaqty izdenip, densaýlyq týraly jýrnaldar oqyp, artyq salmaqtan, kúızelisten, qan qysymynan arylýdyń birden-bir joly – jemis-jıdek, kókónis ósirý dep túıdim. Sóıtip, birden osy kásipti bastap kettim. Aldymen baqshama alma, almurt ektim. Almanyń maýsym, shilde, tamyz, qyrkúıek, qazan aılarynda pisetin suryptaryn ósirdim. Ondaǵy oıym jylyna 6-7 aı dastarqannan jemis úzbeý edi. Qyzanaq, qııar, basqa da kókónisterdi jyl boıy tutynamyz ǵoı, – dedi ol.
Jemis-jıdekten bólek, sarymsaq ta ósiripti. Bárinen de densaýlyqqa tańqýraı zor paıdasyn tıgizetinin jýrnaldardan oqyp alǵan Orekeń jańa kásiptiń qyr-syryn jan-jaqty zerttep baryp den qoıady. Onyń mol ónim beretin «Tehas» degen surybyn taýyp, baqshasyna otyrǵyzady. Qazir jyl saıyn 20-25 sotyq jerden 2-3 tonna ónim jınap, 3 mıllıon teńgege deıin tabys taýyp otyr. Tańqýraıdy qaıda ótkizem degen ýaıym joq. О́ıtkeni tapsyrys berýshiler úıinen ózderi áketedi. Jyl saıyn paıdasyn eselegen ol 25 sotyq jerdiń 5 sotyǵyna qora-jaı salyp, mal ustap otyr.
Jalpy tańqýraı egip, jumys bastaǵaly jaǵdaıy biraz jaqsaryp qalypty. «Kemel» atty jeke sharýa qojalyǵyn quryp, jylqy basyn bir úıirge, qoı basyn eki otarǵa jetkizdi. Osynsha maldy baǵyp otyrsa da, tańqýraı ósirýden tanbaı keledi. Ony sporttyń taptyrmas birden-bir ǵajap túrine jatqyzady.
– Tańqýraı jemisin jınaý naǵyz dene jattyǵýyna jatady. Mysaly, 1 lıtr bankada shamamen 1000 tańqýraı dáni bolady. Sonda ár ónimdi eńkeıip terý qanshama qımyldy kerek etedi. Odan basqa qyrqý, sýarý, shóbin julý, sabaǵyn baılaý sııaqty áreketter bar. Sonyń báriniń balalarymdy, nemerelerimdi eńbekke tárbıeleýdegi máni zor. Ári úıge ájeptáýir qarjylaı kómek. Alma, almurttyń suryptary, barlyq jemis aǵashtary 100-den asady. Jemis-jıdek oıly-qyrly jerlerdiń bárine egilgen. Al tańqýraılardyń bir ózi 20-25 metrden 60 aryq nemese shamamen 0,03 ga jerdi alyp jatyr. Bizde kádege aspaıtyn 1 sharshy metr jer joq. Aınalasyn jemis-jıdek kómkergen úıimiz kóz qyzyqtyrady, shattandyrady, demaltady. Sózben aıtyp jetkizý qıyn. Al pisken jemis salbyrap, ıilip janyńdy jadyratady, – deıdi Orynbaı Beknazarov.
Ol baqshadaǵy belsendi jumys qan tamyrlarynyń jaqsy jumys isteýine kómektesetinin medısınalyq-profılaktıkalyq bilimdi joǵarylatýdyń, izdenistiń arqasynda bildim. Tańqýraımen aınalysqaly semizdikten, qan qysymynan arylǵan. Búginde Paıǵambar jasyna kelse de, tańqýraıdy ózi kútip-baptaıdy.
Orynbaı aqsaqaldyń otbasy jylda 200 kılodaı tosap jabady eken. Artylǵanyn satyp, paıda taýyp otyr. Kásipker 1 sharshy metrden 1000 teńge tabýǵa bolatynyn alǵa tartýda. Osy toqymdaı jerge 2 shelek qı tógip, tańqýraı egip, 2-3 shelek sý quıyp tursa, ol jer mindetti túrde eńbektengen adamǵa mol ónim syılaıdy.
– Muny múmkindigi shekteýli adam da isteı alady. On eki múshesi saý adamdar nege qol qýsyryp qarap otyrýy kerek. Tek nıet bolsa bolǵany, – deıdi ol.
Orynbaı Beknazarovtyń tárbıelegen ul-qyzdary da eńbekqor bolyp ósken. Uldary men qyzdary joǵary oqý oryndarynda sabaq beredi. Qazir ózi meńgergen kásipke nemerelerin baýlyp júr.
Marat QULIBAEV
Jambyl oblysy,
T.Rysqulov aýdany