El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Barshaǵa ortaq ıgilik! Sabaqtastyq. Ádildik. О́rleý» atty saılaýaldy baǵdarlamasynda avtomobıl joldarynyń sapasyn kóterý, bes jyldyń ishinde respýblıkalyq mańyzǵa ıe joldardyń jaǵdaıyn 100 paıyzǵa, oblystyq jáne aýdandyq mańyzǵa ıe joldardy 95 paıyzǵa jaqsy jáne qanaǵattanarlyq deńgeıge jetkizý týraly mindet qoıǵan bolatyn. Osylaısha Memleket basshysy «úıge deıingi jol» qaǵıdasy júzege asyrylýy kerek ekenin aıtty.
Jol – ekonomıkanyń kúretamyry. Sapaly jol orta eseppen 17-20 jylǵa jaraýy tıis. Dúnıejúzilik banktiń derekterine súıensek, joldyń talapqa saı salynbaýy onyń jaramdylyǵyn 40 paıyzǵa deıin tómendetip jiberedi eken. Iаǵnı jumys sapasyna nazar aýdarmaıtyn bolsaq, ár 10 jyl saıyn Qazaqstannyń aýa raıynyń ereksheligin eskersek, tipti 4-5 jyl saıyn kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizýge týra keledi. Bizdiń maqsatymyz sol sapasyzdyqqa jol bermeý bolyp otyr.
EYDU elderiniń (Aýstralııa, Ulybrıtanııa, Germanııa, Fransııa, Japonııa jáne t.b.) tájirıbesine sáıkes 1980 jyldardan bastap «Jol aktıvterin basqarý júıeleri» quryla bastady. Biz osy halyqaralyq tájirıbege sáıkes aýa raıynyń uqsastyǵyn eskere kele, kórshiles Belarýs eliniń ádisterin paıdalanǵandy jón sanadyq. Mysaly, Belarýs memleketinde avtomobıl joldary men kópirlerdi salý, jóndeý jáne kútý salasyndaǵy jetekshi «Beldorsentr» kásiporny jumys isteıdi. Atalǵan kásiporynnyń barlyq júıesi tolyǵymen sıfrlandyrylǵan. Avtomobıl joldary men onyń qurylystarynyń, sondaı-aq paıdalanýshylarǵa aqparat beretin aqparattyq júıelerdiń biryńǵaı derekqory bar. Sonymen qatar joldardaǵy aýa raıy jáne jóndeý jumystary týraly, avtomobıl joldary men kópir qurylystaryn maýsymdyq tekserý nátıjeleri jáne jol-kólik oqıǵalary men olardyń shoǵyrlaný aımaqtary týraly aqparatty tutynýshynyń onlaın rejimde kórýine múmkindik jasalǵan.
Jol aktıvteri sapasy ortalyǵy jańa formasııadaǵy memlekettik kásiporyn bolyp sanalady. Bul nátıjege nazar aýdarý, jarııalylyq, sybaılas jemqorlyqqa tózbeýshilik, sapa men tıimdilikke umtylý, kásibı komandalyq jumysty qalyptastyrý, ózin-ózi taný jáne óz betimen jumys isteý, qaǵazbastylyqtan arylý sııaqty 7 qaǵıdatqa negizdelgen.
Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy Indýstrııa jáne ınfraqurylym mınıstrligi Avtomobıl joldary komıtetine qarasty kásiporyn. Onyń 14 oblys ortalyǵy men 3 respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda fılıaldary bar. Kompanııada qyzmetkerleriniń avtojol salasyn damytýǵa degen ynta, tilekteri men usynystary eskerile kele, «sapaly joldan – sapaly ómirge» degen qaǵıda qalyptasyp otyr.
2015-2019 jyldarǵa arnalǵan ınfraqurylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý kezeńinde jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn avtomobıl joldarynyń sapalyq kórsetkishteri edáýir jaqsardy, alaıda jergilikti joldar men ondaǵy jasandy qurylystardyń tehnıkalyq jaǵdaıynyń nasharlyǵy kóptegen aımaq úshin búginge deıin ózekti bolyp otyr. Bul problema halyqtyń ómir súrý deńgeıine tikeleı áser etip, negizgi áleýmettik qyzmetterge, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý obektilerine, jumys oryndaryna, áleýmettik, memlekettik jáne qyzmet kórsetý ortalyqtaryna qoljetimdilikti shekteıdi. Osy máseleni sheshý jolynda Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy tómendegideı mindetterdi alǵa qoıyp otyr.
- Avtomobıl joldaryn paıdalaný prosesin odan ári jetildirý maqsatynda aqparattyq tehnologııalardy paıdalaný, beınebaqylaý jáne salmaqtyń dınamıkalyq baqylaý júıelerin (WIM) qoldaný aýqymyn keńeıtý.
- Tehnıkalyq baqylaý jáne qadaǵalaý turǵysynda joldardy salý, qaıta qurý jáne jóndeýdiń barlyq kezeńderinde baqylaý, adamı faktor ádisterine áser etpeıtin tehnologııalaryn engizý.
- Jol-qurylys tehnıkasynyń jumysyn jergilikti sandyq modelderdiń negizinde uıymdastyrý.
- Jalpyǵa ortaq paıdalanylatyn avtomobıl joldary men eldi mekenderdiń kóshelerin salý, qaıta qurý, jóndeý jáne kútip ustaý sapasyn jaqsartý maqsatynda normatıvtik-tehnıkalyq bazany jetildirý.
- Jańa tehnologııalardy engizý, sonyń ishinde «Jol aktıvterin basqarý» tujyrymdamasy negizinde zertteýlerdi jalǵastyrý.
- Jol salasynda jańa materıaldar men tehnologııalardy tıimdi engizý, jol jumystarynyń qunyn tómendetý, jóndeý jáne kepildik merzimderin ulǵaıtý, jol ınfraqurylymynyń qaýipsizdigin arttyrý.
Jol salasynda sybaılas jemqorlyq faktileriniń aldyn alý maqsatynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigimen birlese otyryp, kásiporyn bazasynda «Sapaly jol – adaldyq alańy» jobalyq keńsesin qurdyq. Jobalyq keńseniń negizgi mindeti – sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtyń kez kelgen qaýip-qaterin azaıtý, bıznes-prosesterdi avtomattandyrý, qabyldanatyn sheshimderdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý.
Sondaı-aq ortalyqqa qyzmetkerlerdi jumysqa qabyldaý tetigi túbegeıli ózgerýde. Birinshiden, Memlekettik qyzmettiń personalyn basqarý ulttyq ortalyǵynda testileý ótkiziledi. Ekinshiden, Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń táýelsiz sarapshylary baǵalaýymen esse jazý engiziledi. Ári qaraı kásibı emtıhan ótkizilip, ony qoǵam múshesi basqaratyn komıssııa baǵalaıdy. Bul komıssııa qyzmetkerdi jumysqa qabyldaý týraly túpkilikti sheshim qabyldaıdy.
Biz Qazaqstan azamattaryn jol salasyndaǵy jaǵdaıǵa beıjaı qaramaı, birlesip jol sapasyn arttyrýǵa atsalysýǵa shaqyramyz. Osy maqsatta kez kelgen ótinish pen usynystaryńyzdy +7 (7172) 739-760 baılanys nómiri arqyly habarlaı alasyzdar.
Zamır SAGINOV,
«Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy» RMM Bas dırektorynyń mindetin atqarýshy